Từ đổi mới đến kỷ nguyên mới: Trí thức Cao Bằng hướng về Đại hội Đảng XIV - Bài 2

Dấu ấn đổi mới kinh tế - xã hội của tỉnh trong 40 năm qua (1986 - 2025) có sự đóng góp quan trọng của trí thức tỉnh, đặc biệt là vai trò của đội ngũ trí thức doanh nghiệp (DN) thực hiện nhiệm vụ sản xuất - kết nối với thị trường. Từ tham mưu chính sách, ứng dụng khoa học - công nghệ (KHCN), đổi mới quản trị DN đến phát triển sản xuất, kinh doanh (SXKD), giáo dục, y tế và bảo tồn văn hóa… trí thức Cao Bằng, đặc biệt là trí thức trong DN đã trực tiếp chuyển hóa tri thức thành giá trị kinh tế - xã hội, tạo động lực mới cho phát triển kinh tế bền vững của tỉnh trong thời kỳ đổi mới, hội nhập.

Từ nghị quyết đến thực tiễn: trí thức DN đồng hành cùng chính quyền địa phương

40 năm đổi mới đã đặt ra yêu cầu ngày càng cao đối với năng lực hoạch định và tổ chức thực hiện chính sách ở cấp địa phương. Cao Bằng là tỉnh miền núi, biên giới, quy mô kinh tế còn nhỏ, đội ngũ trí thức, đặc biệt là trí thức trong DN đã trở thành lực lượng quan trọng đưa nghị quyết của Đảng vào thực tiễn phát triển.

Với tinh thần năng động, đội ngũ trí thức DN luôn chủ động tham mưu, phản biện và đề xuất giải pháp phát triển kinh tế - xã hội. Hiện toàn tỉnh có 6.500 - 7.000 lao động có trình độ đại học trở lên đang làm việc trong khu vực DN. Trong đó, đội ngũ trí thức bao gồm kỹ sư, cử nhân kinh tế, chuyên gia công nghệ thông tin, cán bộ quản lý chiếm khoảng 22 - 25% tổng số lao động DN tạo sức mạnh triển khai các mục tiêu phát triển kinh tế tỉnh. Thông qua Hiệp hội DN tỉnh, Hội Doanh nhân trẻ, Hiệp hội Du lịch…, nhiều ý kiến, giải pháp sáng kiến từ thực tiễn SXKD đã được tập hợp, phản ánh kịp thời tới các cấp ủy, chính quyền, góp phần hoàn thiện cơ chế, chính sách theo hướng sát thực tế, triển khai SXKD khả thi và hiệu quả hơn. Đặc biệt trong lĩnh vực vay vốn, đầu tư phát triển kinh tế cửa khẩu, du lịch, sản xuất sản phẩm OCOP, công nghệ số, xây dựng… đều có trí thức DN đi tiên phong.

Ông Hoàng Mạnh Ngọc, Chủ tịch Hội Doanh nghiệp trẻ tỉnh cho rằng: DN muốn phát triển bền vững thì phải dựa vào tri thức, KHCN và quản trị hiện đại. Nhưng để làm được điều đó, môi trường chính sách cần đồng hành, lắng nghe tiếng nói từ thực tiễn DN. Hiện trí thức DN có hàng trăm người có năng lực, kinh nghiệm chính là lực lượng giúp kết nối hai chiều giữa chính quyền và thị trường.

Thực tế cho thấy, khu vực DN hiện đóng góp trên 45% GRDP của tỉnh, là trụ cột quan trọng của nền kinh tế địa phương. Kết quả này gắn liền với vai trò của đội ngũ trí thức tham gia xây dựng chiến lược, quản trị DN, tổ chức SXKD theo hướng chuyên nghiệp. Đồng thời, sự cải thiện dần của chỉ số PCI, DDCI những năm gần đây cũng phản ánh hiệu quả của quá trình đối thoại, phản biện chính sách có sự tham gia tích cực của trí thức DN.

Từ xây dựng nông thôn mới, giảm nghèo bền vững đến phát triển kinh tế cửa khẩu, chuyển đổi số…, nhiều chương trình lớn của tỉnh đều ghi nhận dấu ấn đóng góp của đội ngũ trí thức trong DN, những người vừa am hiểu nghị quyết, vừa thấu hiểu thực tiễn thị trường. Chính sự đồng hành này đã giúp nghị quyết của Đảng không dừng lại trên giấy, mà từng bước đi vào cuộc sống, tạo chuyển biến thực chất, góp phần đưa tăng trưởng kinh tế của tỉnh mức khá trên 7%. Đặc biệt thực hiện các chương trình trọng tâm về phát triển kinh tế cửa khẩu, nông nghiệp, du lịch của Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XIX đều có vai trò của trí thức DN hiện thực hóa các mục tiêu kinh tế - xã hội.

Trí thức DN dẫn dắt, kết nối sản xuất và thị trường

Nếu tham mưu chính sách là nền tảng, thì ứng dụng KHCN vào SXKD và kết nối thị trường chính là nơi thể hiện rõ nhất vai trò của trí thức DN. Giai đoạn 2020 - 2024, năng suất lao động toàn tỉnh tăng bình quân 8 - 9%/năm, trong đó DN có đội ngũ trí thức làm nòng cốt đạt mức tăng 12 - 15%/năm.

Trong nông nghiệp và chế biến, trí thức DN đã trực tiếp tham gia xây dựng vùng nguyên liệu, chuẩn hóa quy trình sản xuất, ứng dụng công nghệ bảo quản, chế biến sâu. Nhờ đó, nhiều sản phẩm chủ lực của tỉnh tăng mạnh về năng suất và giá trị: thạch đen tăng 15 - 20%, miến dong Phja Đén tăng 12 - 18%, cam Quảng Hòa tăng giá trị tiêu thụ 25 - 30%...

Một trong những điển hình là anh Đoàn Trọng Điển, Giám đốc Công ty TNHH Nông nghiệp số, phường Thục Phán, DN khởi nghiệp đổi mới sáng tạo trong lĩnh vực truy xuất nguồn gốc và thương mại điện tử nông sản. Xuất phát từ một kỹ sư công nghệ thông tin, anh Điển đã xây dựng nền tảng số giúp hơn 30 hợp tác xã, hộ sản xuất OCOP của tỉnh áp dụng mã QR, bán hàng trực tuyến. “Khi có dữ liệu, có truy xuất nguồn gốc và câu chuyện sản phẩm, nông sản Cao Bằng không còn “lép vế” trên thị trường” - anh Điển chia sẻ.

Ở góc độ thị trường, đội ngũ trí thức DN là lực lượng tiên phong trong chuyển đổi số và thương mại điện tử. Đến nay, trên 820 DN đã sử dụng hóa đơn điện tử, phần mềm kế toán, bán hàng; 240 DN và hợp tác xã tham gia các sàn thương mại điện tử; 30% sản phẩm OCOP đã được gắn mã QR truy xuất nguồn gốc. Nhờ đó, giá trị xuất nhập khẩu qua địa bàn năm 2024 đạt trên 1,2 tỷ USD, tăng gấp 1,8 lần so với năm 2020.

Những con số này khẳng định, chính trí thức trong DN đã góp phần đưa KHCN đi vào ruộng đồng, nhà xưởng và thị trường, tạo động lực tăng trưởng mới cho phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

Cán bộ, giảng viên Khoa Nông lâm, Trường Cao đẳng Cao Bằng đi đào tạo kỹ thuật nuôi cấy mô tế bào thực vật tại Viện sinh học và công nghệ nông nghiệp, thuộc Học viện Nông nghiệp Việt Nam.

Khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo - trí thức trẻ mở lối phát triển mới

Một điểm sáng nổi bật trong bức tranh phát triển của tỉnh những năm gần đây là làn sóng khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo do trí thức trẻ dẫn dắt. Mỗi năm, tỉnh ghi nhận 60 - 80 dự án khởi nghiệp, trong đó khoảng 70% do trí thức trẻ làm chủ, tập trung vào nông nghiệp công nghệ cao, chế biến, logistics, dịch vụ và thương mại điện tử.

Từ các chương trình hỗ trợ khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo của tỉnh, nhiều mô hình đã vươn lên từ quy mô nhỏ, từng bước hình thành DN, hợp tác xã, tổ hợp tác hoạt động hiệu quả. Chị Nguyễn Thị Thu Hường, hộ kinh doanh khởi nghiệp tại xóm Tục Ngã, xã Đông Khê là một điển hình tiêu biểu. Bắt đầu từ mô hình sản xuất thạch đen truyền thống, nhờ được hỗ trợ kiến thức về tiêu chuẩn OCOP, bao bì, marketing số, sản phẩm của chị đã đạt OCOP 3 sao và tiêu thụ ổn định qua các kênh trực tuyến, trong và ngoài tỉnh. “Nếu không có sự đồng hành của cán bộ kỹ thuật và doanh nghiệp trí thức, tôi khó có thể đưa sản phẩm đi xa như hôm nay” - chị Hường chia sẻ.

Khu vực DN mỗi năm tạo việc làm cho khoảng 8.000 - 10.000 lao động, trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò đào tạo nghề, chuyển giao kỹ thuật, hình thành tác phong sản xuất hiện đại cho người lao động địa phương. Đây là yếu tố quan trọng giúp giảm nghèo bền vững và tạo sinh kế ổn định, nhất là ở vùng nông thôn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Khởi nghiệp, đổi mới sáng tạo vì thế không chỉ là câu chuyện của DN mà còn là hướng đi chiến lược để giữ chân trí thức trẻ, hình thành lực lượng doanh nhân trí thức kế cận cho tỉnh.

Lan tỏa giá trị tri thức: từ phát triển kinh tế đến cộng đồng và xã hội

Không dừng lại ở tăng trưởng kinh tế, đội ngũ trí thức DN còn góp phần quan trọng vào phát triển văn hóa, du lịch và an sinh xã hội. Trong lĩnh vực du lịch, có trên 200 DN, hộ kinh doanh do trí thức điều hành đã đưa tư duy quản trị hiện đại vào khai thác Công viên địa chất Toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, phát triển du lịch cộng đồng, du lịch trải nghiệm, gắn bảo tồn với sinh kế người dân.

Song song với đó, nhiều trí thức doanh nhân tích cực tham gia đào tạo nghề, tư vấn kỹ thuật, hỗ trợ hợp tác xã và hộ sản xuất nhỏ, đồng thời đóng góp cho các chương trình an sinh xã hội, xây dựng nông thôn mới, Quỹ “Vì người nghèo”. Đây là biểu hiện sinh động của trách nhiệm xã hội và tinh thần cống hiến của đội ngũ trí thức DN.

Thực tiễn 40 năm đổi mới cho thấy, đội ngũ trí thức, đặc biệt là trí thức trong DN đã và đang trở thành lực lượng nòng cốt thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh theo hướng bền vững. Trong giai đoạn tới, việc tiếp tục tạo môi trường thuận lợi để trí thức DN đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và liên kết chặt chẽ với chính quyền, người dân sẽ là chìa khóa để tỉnh bứt phá, khẳng định vị thế trong khu vực.

Bài cuối: Trí thức tiên phong mở lối kỷ nguyên phát triển mới

Trường Hà - Quang Trung