Từ củng cố an toàn đến kiến tạo sức mạnh hệ thống

Phó Thống đốc Thường trực NHNN Việt Nam Đoàn Thái Sơn nhấn mạnh, QTDND và Co-opBank là một trong những trụ cột quan trọng trong thực hiện Chiến lược tài chính toàn diện quốc gia, góp phần đưa dịch vụ ngân hàng đến gần hơn với người dân khu vực nông nghiệp, nông thôn, vùng sâu, vùng xa. Vì vậy, cơ cấu lại hệ thống không chỉ là yêu cầu trước mắt mà còn là nhiệm vụ mang tính chiến lược nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh, bảo đảm an toàn hoạt động và đáp ứng tốt hơn yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Phó Thống đốc Thường trực NHNN Việt Nam Đoàn Thái Sơn chủ trì Hội nghị

Từ yêu cầu thực tiễn đến cuộc cải cách mang tính chiến lược

Sau gần 30 năm hình thành và phát triển, hệ thống QTDND đã khẳng định vai trò là một mắt xích quan trọng trong mạng lưới các tổ chức tín dụng, đưa nguồn vốn chính thức đến khu vực nông nghiệp, nông thôn và những địa bàn còn hạn chế về dịch vụ ngân hàng. Với gần 1.200 QTDND hoạt động trên cả nước, khoảng 2 triệu thành viên và mạng lưới phủ rộng đến cấp xã, hệ thống đã góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế hộ gia đình, kinh tế hợp tác và thực hiện hiệu quả mục tiêu tài chính toàn diện.

Tuy nhiên, cùng với sự phát triển của nền kinh tế và yêu cầu ngày càng cao về quản trị, chuyển đổi số và quản trị rủi ro, mô hình QTDND cũng bộc lộ không ít hạn chế. Phần lớn các QTDND có quy mô nhỏ, năng lực tài chính chưa đồng đều, khả năng đầu tư công nghệ còn hạn chế, trong khi sức ép cạnh tranh trên thị trường tài chính ngày càng lớn. Thực tiễn đó đòi hỏi hệ thống phải có bước chuyển mạnh mẽ để không chỉ hoạt động an toàn mà còn đủ năng lực phát triển trong giai đoạn mới.

Theo ông Hoàng Việt Dũng - Phó Cục trưởng Cục An toàn hệ thống các tổ chức tín dụng - NHNN, việc ban hành Đề án là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ những khó khăn mang tính nền tảng của hệ thống QTDND trong nhiều năm qua. Điểm khác biệt căn bản của Đề án lần này so với các chương trình củng cố hệ thống trước đây là phạm vi và mục tiêu. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là xử lý các QTDND yếu kém thì nay mục tiêu được mở rộng, hướng tới xây dựng nền tảng phát triển bền vững cho toàn hệ thống.

Theo đó, Đề án đặt ra sáu mục tiêu trọng tâm. Trước hết là tiếp tục giữ vững tôn chỉ hoạt động của QTDND, lấy thành viên làm trung tâm, góp phần thực hiện mục tiêu tài chính toàn diện. Đồng thời, Đề án xác định rõ QTDND hoạt động trong phân khúc tài chính vi mô, phù hợp với đặc thù phục vụ các khoản vay nhỏ gắn với sản xuất nông nghiệp, kinh tế hộ gia đình và doanh nghiệp siêu nhỏ.

Một mục tiêu quan trọng khác là nâng cao năng lực tài chính và sức cạnh tranh của các QTDND thông qua tăng vốn điều lệ, khuyến khích sáp nhập, hợp nhất để hình thành các quỹ có quy mô lớn hơn, đủ nguồn lực đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng quản trị và mở rộng khả năng phục vụ thành viên.

Đề án tái định vị vai trò của Co-opBank trong hệ thống QTDND

Đề án cũng xác định rõ vai trò trung tâm của Co-opBank trong toàn hệ thống. Không chỉ thực hiện chức năng điều hòa vốn, Co-opBank sẽ tăng cường hợp vốn, đồng thẩm định, hỗ trợ QTDND thành viên tiếp cận các khoản vay lớn hơn; đồng thời phát triển hạ tầng công nghệ, tăng cường kiểm soát rủi ro và cung cấp các dịch vụ dùng chung cho toàn hệ thống. Đây là giải pháp quan trọng nhằm nâng cao sức mạnh liên kết, giúp hệ thống tài chính hợp tác hoạt động hiệu quả hơn trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng.

Điều cốt lõi của Đề án không phải là giảm số lượng QTDND mà là xây dựng các QTDND có năng lực tài chính vững mạnh hơn, quản trị hiện đại hơn và đủ khả năng phục vụ thành viên trong dài hạn. Khi từng QTDND được củng cố và Co-opBank phát huy vai trò hạt nhân liên kết, toàn hệ thống sẽ có nền tảng vững chắc để phát triển an toàn, bền vững.

Một trong những điểm nhấn của Đề án là tái định vị vai trò của Co-opBank trong hệ thống QTDND. Nếu trước đây ngân hàng chủ yếu thực hiện chức năng điều hòa vốn và hỗ trợ nghiệp vụ thì trong giai đoạn mới, Co-opBank được xác định là trung tâm liên kết của toàn hệ thống.

Theo định hướng của Đề án, Co-opBank sẽ nâng cao năng lực tài chính; mở rộng hợp vốn, đồng tài trợ; phát triển các nền tảng công nghệ dùng chung; tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, kiểm toán nội bộ và hỗ trợ quản trị rủi ro cho các QTDND thành viên. Việc hình thành một đầu mối đủ mạnh sẽ giúp các QTDND khai thác tốt hơn lợi thế của hệ thống, thay vì hoạt động riêng lẻ như trước đây.

Đồng thuận từ cơ sở - nền tảng để hiện thực hóa Đề án

Theo các chuyên gia, Đề án chỉ thực sự đi vào cuộc sống khi nhận được sự đồng thuận từ những đơn vị trực tiếp triển khai. Với Đề án cơ cấu lại tổng thể hệ thống QTDND và Co-opBank, điều đáng ghi nhận là ngay từ quá trình xây dựng, nhiều đơn vị trong hệ thống đã chủ động nghiên cứu, rà soát nguồn lực và chuẩn bị các điều kiện cần thiết, sẵn sàng bước vào giai đoạn phát triển mới.

Là địa bàn có mạng lưới QTDND phát triển mạnh, Co-opBank Chi nhánh Bắc Ninh xác định Đề án mở ra cơ hội nâng cao chất lượng hoạt động của cả hệ thống, thay vì chỉ tập trung xử lý những tồn tại trước mắt.

Ông Nguyễn Ngọc Thanh - Giám đốc Co-opBank Chi nhánh Bắc Ninh

Theo đại diện lãnh đạo Co-opBank Chi nhánh Bắc Ninh, trong thời gian tới, Chi nhánh sẽ tiếp tục nâng cao năng lực tài chính, phát huy vai trò điều hòa vốn, hỗ trợ thanh khoản và đồng hành cùng các QTDND thành viên trong quá trình cơ cấu lại. Mục tiêu không chỉ là bảo đảm an toàn hoạt động, mà còn tạo điều kiện để các QTDND nâng cao khả năng cung ứng vốn cho thành viên và người dân trên địa bàn.

Bên cạnh đó, Chi nhánh tiếp tục tăng cường công tác kiểm tra, giám sát theo hướng chủ động, phòng ngừa rủi ro từ sớm, từ xa, bảo đảm an toàn hệ thống phải được đặt lên hàng đầu; công tác giám sát cần chuyển từ xử lý sự vụ sang nhận diện, cảnh báo và kiểm soát rủi ro ngay trong quá trình hoạt động.

Một trọng tâm khác được Chi nhánh Bắc Ninh đặc biệt quan tâm là chuyển đổi số. Chi nhánh đang tiếp tục phát triển các sản phẩm, dịch vụ ngân hàng số, thúc đẩy kết nối công nghệ đồng bộ giữa Co-opBank và các QTDND thành viên, từng bước hình thành hệ sinh thái tài chính hợp tác hiện đại.

Nếu Bắc Ninh nhấn mạnh vai trò nâng cao năng lực hỗ trợ, thì tại Co-opBank Chi nhánh Thái Bình, trọng tâm được đặt vào việc củng cố mối liên kết giữa Co-opBank và các QTDND thành viên. Theo bà Đỗ Thị Thanh Huyền - Giám đốc Co-opBank Chi nhánh Thái Bình, Đề án đã xác định rõ Co-opBank là trung tâm liên kết của toàn hệ thống, giữ vai trò điều hòa vốn, hỗ trợ nghiệp vụ và nâng cao năng lực hoạt động của các QTDND.

Bà Đỗ Thị Thanh Huyền - Giám đốc Co-opBank Chi nhánh Thái Bình

Với đặc thù đang phục vụ 85 QTDND thành viên, Chi nhánh xác định cần chủ động hơn trong công tác hỗ trợ ngay từ cơ sở, qua đó góp phần giúp các quỹ hoạt động an toàn, hiệu quả.

Theo bà Huyền, để hiện thực hóa mục tiêu này cần triển khai đồng bộ bốn nhóm giải pháp.

Thứ nhất, tăng cường liên kết về vốn, thông qua nâng cao chất lượng điều hòa vốn và hỗ trợ thanh khoản, giúp các QTDND đáp ứng kịp thời nhu cầu vay vốn của thành viên.

Thứ hai, tăng cường liên kết về dịch vụ, phát triển các nền tảng thanh toán số và sản phẩm ngân hàng hiện đại, giúp các QTDND từng bước thu hẹp khoảng cách về công nghệ với các tổ chức tín dụng khác.

Thứ ba, tăng cường liên kết về nguồn nhân lực, đẩy mạnh đào tạo, tư vấn về quản trị điều hành, quản trị rủi ro và chuyển đổi số, qua đó nâng cao chất lượng hoạt động của từng QTDND.

Thứ tư, tăng cường liên kết trong toàn hệ thống, đẩy mạnh chia sẻ kinh nghiệm, phối hợp nghiệp vụ và hỗ trợ lẫn nhau giữa Co-opBank với các QTDND cũng như giữa các QTDND thành viên, qua đó hình thành mạng lưới hoạt động thống nhất và an toàn hơn.

Bà Đỗ Thị Thanh Huyền nhấn mạnh, ngay từ khi Đề án còn trong quá trình xây dựng, Chi nhánh đã chủ động chuẩn bị nguồn nhân lực, củng cố bộ phận phụ trách QTDND thành viên, tăng cường đào tạo cán bộ và hoàn thiện cơ chế phối hợp với các quỹ trên địa bàn. Sự chuẩn bị từ sớm sẽ tạo điều kiện để các nhiệm vụ của Đề án được triển khai đồng bộ, góp phần nâng cao chất lượng hỗ trợ và giám sát trong toàn hệ thống.

Thực tiễn triển khai tại Co-opBank Chi nhánh Bắc Ninh và Chi nhánh Thái Bình cho thấy, các đơn vị có chung nhận định rằng quá trình cơ cấu lại không chỉ nhằm củng cố từng QTDND riêng lẻ, mà hướng tới xây dựng một hệ thống có tính liên kết cao hơn, năng lực tài chính mạnh hơn và quản trị hiện đại hơn.

Co-opBank Chi nhánh Thái Bình hoạt động an toàn, hiệu quả

Chủ động đón nhận những thay đổi

Ngay sau khi Đề án được ban hành, nhiều QTDND đã chủ động nghiên cứu và xây dựng phương án phát triển phù hợp với định hướng mới. Điều này phản ánh nhận thức chung trong toàn hệ thống rằng cơ cấu lại không phải là sự thay đổi mang tính hành chính, mà là cơ hội để nâng cao năng lực hoạt động, tăng sức cạnh tranh và phát triển bền vững.

Là một trong những đơn vị trực tiếp chịu tác động của Đề án, QTDND Tân Phong nhìn nhận việc cơ cấu lại hệ thống là xu thế tất yếu trong quá trình phát triển. Theo ông Phan Thanh Giang - Giám đốc QTDND Tân Phong, sau khi nghiên cứu Đề án, đơn vị nhận thấy đây là thời điểm phù hợp để hệ thống QTDND chuyển sang một giai đoạn phát triển mới, trong đó các Quỹ có quy mô lớn hơn, hoạt động chuyên nghiệp hơn và có đủ năng lực đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nền kinh tế.

Theo ông Giang, điều quan trọng nhất là Đề án tiếp tục khẳng định đúng bản chất của mô hình QTDND - hoạt động vì thành viên, gắn với cộng đồng địa phương và thực hiện mục tiêu tương trợ lẫn nhau. Đây cũng là lợi thế riêng có của hệ thống QTDND, tạo nên sự khác biệt so với các tổ chức tín dụng thương mại.

Khi đối tượng phục vụ được xác định rõ hơn, các QTDND sẽ có điều kiện tập trung nguồn lực vào đúng phân khúc khách hàng, phát huy lợi thế am hiểu địa bàn, đồng thời nâng cao chất lượng sản phẩm, dịch vụ dành cho thành viên.

Ông Phan Thanh Giang - Giám đốc QTDND Tân Phong hướng dẫn khách hàng người cao tuổi

Đối với chủ trương sắp xếp lại mạng lưới theo đơn vị hành chính cấp xã, ông Phan Thanh Giang cho rằng đây là bước đi phù hợp với xu hướng phát triển. Trong giai đoạn đầu, việc thay đổi mô hình hoạt động có thể khiến một số đơn vị còn băn khoăn, nhưng qua quá trình trao đổi và thống nhất nhận thức, nhiều QTDND đều nhận thấy việc hợp nhất sẽ tạo điều kiện mở rộng quy mô vốn, đầu tư công nghệ, nâng cao chất lượng quản trị và phục vụ thành viên tốt hơn.

Vì vậy, QTDND Tân Phong sẵn sàng tham gia quá trình hợp nhất, cùng các QTDND trên địa bàn xây dựng một tổ chức có quy mô lớn hơn, năng lực tài chính mạnh hơn và hoạt động ổn định, hiệu quả hơn.

QTDND Tân Phong sẵn sàng tham gia quá trình hợp nhất

Có thể thấy, Đề án cơ cấu lại tổng thể hệ thống QTDND và Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045 không chỉ mở ra lộ trình củng cố một loại hình tổ chức tín dụng đặc thù, mà còn hướng tới xây dựng một hệ thống tài chính hợp tác có năng lực cạnh tranh cao hơn, quản trị hiện đại hơn và liên kết chặt chẽ hơn.

Quan trọng hơn, Đề án đánh dấu sự chuyển dịch từ tư duy xử lý những tồn tại trước mắt sang tư duy kiến tạo nền tảng phát triển dài hạn; từ việc củng cố từng đơn vị riêng lẻ sang xây dựng sức mạnh của cả hệ thống; từ mục tiêu bảo đảm an toàn hoạt động đến nâng cao năng lực cạnh tranh và khả năng thích ứng trong bối cảnh chuyển đổi số.

Qua đó, xây dựng hệ thống tổ chức tín dụng là hợp tác xã hoạt động an toàn, hiện đại, phát triển bền vững, tiếp tục phát huy vai trò là kênh dẫn vốn quan trọng đối với khu vực nông nghiệp, nông thôn, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm an toàn hệ thống và giữ vững an ninh, trật tự tại địa phương. Đây cũng chính là nền tảng để hệ thống QTDND tiếp tục đồng hành cùng người dân, doanh nghiệp nhỏ và khu vực nông nghiệp, nông thôn trong tiến trình phát triển kinh tế đất nước đến năm 2045.