Từ 1-3, Luật Đầu tư sửa đổi có hiệu lực: Tăng phân cấp, đẩy mạnh hậu kiểm

Từ ngày 1-3-2026, Luật Đầu tư 2025 chính thức có hiệu lực, thay thế Luật Đầu tư 2020. Luật mới tập trung hoàn thiện khung pháp lý, cắt giảm 38 ngành nghề kinh doanh có điều kiện và sửa đổi 20 ngành nghề khác nhằm tạo môi trường kinh doanh minh bạch. Ảnh: TL

Sau hơn 4 năm thi hành Luật Đầu tư 2020, nhiều ý kiến cho rằng quy trình chấp thuận chủ trương đầu tư và cấp giấy chứng nhận đăng ký đầu tư vẫn còn tầng nấc, thời gian chuẩn bị dự án kéo dài và phụ thuộc nhiều vào phối hợp liên ngành. Lần sửa đổi này được kỳ vọng xử lý phần nào "độ trễ thể chế" đó.

Điểm đáng chú ý là luật làm rõ lại phạm vi các dự án phải xin chấp thuận chủ trương đầu tư, theo hướng xác định cụ thể hơn tiêu chí áp dụng. Đồng thời, thẩm quyền quyết định được phân định lại giữa trung ương và địa phương, gia tăng vai trò của cấp tỉnh trong phê duyệt dự án trên địa bàn. Việc điều chỉnh này phản ánh xu hướng chuyển từ cơ chế quản lý tập trung sang mô hình trao quyền có kiểm soát.

Với nhà đầu tư nước ngoài, các thủ tục liên quan đến cấp và điều chỉnh giấy chứng nhận đăng ký đầu tư được rà soát theo hướng đơn giản hóa, giảm chồng lấn giữa thủ tục đầu tư và đăng ký doanh nghiệp. Cụ thể nhà đầu tư nước ngoài được phép thành lập tổ chức kinh tế trước khi được cấp hoặc điều chỉnh Giấy chứng nhận đăng ký đầu tư (IRC). Quy định này được kỳ vọng giúp rút ngắn thời gian gia nhập thị trường, đồng thời củng cố nguyên tắc đối xử bình đẳng giữa nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Trong các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao và khu kinh tế, quy trình thực hiện dự án được thiết kế tinh gọn hơn, tăng cường cơ chế hậu kiểm thay cho tiền kiểm ở một số khâu hành chính. Tuy nhiên, việc tuân thủ các luật chuyên ngành về môi trường, xây dựng, phòng cháy chữa cháy và đất đai vẫn thực hiện theo quy định hiện hành, bảo đảm yêu cầu quản lý rủi ro.

Luật cũng tiếp tục rà soát danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện, theo hướng chuẩn hóa điều kiện và giảm can thiệp hành chính không cần thiết. Một số quy định có hiệu lực muộn hơn để bảo đảm tính chuyển tiếp và ổn định môi trường đầu tư.

Ở góc độ thể chế, thay đổi lần này cho thấy định hướng dịch chuyển từ "kiểm soát trước khi cho phép" sang "giám sát trong quá trình thực hiện", đặt nhiều hơn trách nhiệm tuân thủ vào doanh nghiệp và trách nhiệm hậu kiểm vào cơ quan quản lý.

Tuy vậy, các chuyên gia và giới tư vấn đầu tư cho rằng mức độ cải thiện môi trường đầu tư sẽ phụ thuộc đáng kể vào việc ban hành kịp thời văn bản hướng dẫn và sự nhất quán trong thực thi tại địa phương.

L. Hoàng