Trung Quốc sốt 'lò luyện' AI cấp tốc

Áp lực từ thị trường lao động

Khi tốt nghiệp đại học vào tháng 6/2024, Wu Jianhua từng nghĩ trí tuệ nhân tạo (AI) tại Trung Quốc đang mở ra nhiều cơ hội. Nhưng với một cử nhân trẻ còn non kinh nghiệm, cánh cửa bước vào ngành này không rộng mở như cô kỳ vọng.

Wu Jianhua bắt đầu tự học qua các video hướng dẫn trên mạng xã hội, song nhanh chóng nhận ra phần lớn nội dung đều dành cho người đã có nền tảng chuyên môn, nhiều thuật ngữ phức tạp và ít gắn với công việc thực tế. Với một người vừa rời giảng đường, cô dần nhận ra việc tự học không giúp cô hình dung rõ con đường nghề nghiệp trong lĩnh vực AI.

Câu chuyện của Wu Jianhua phản ánh áp lực ngày càng lớn của sinh viên tốt nghiệp đại học tại Trung Quốc, khi bằng cấp đại học không còn là bảo đảm chắc chắn cho cơ hội việc làm. Theo Sixth Tone, số sinh viên tốt nghiệp tại nền kinh tế lớn thứ hai thế giới đã tăng từ 7,65 triệu người năm 2016 lên 12,7 triệu người vào năm 2026. Trong khi đó, bên cạnh bằng đại học, nhiều nhà tuyển dụng ngày càng coi trọng kỹ năng thực tiễn khiến sự cạnh tranh trên thị trường việc làm ngày càng khốc liệt.

Áp lực không chỉ đến từ số lượng người tìm việc mà còn từ tốc độ thay đổi của các ngành nghề mới. Được xem là lĩnh vực giàu tiềm năng, nhưng khối ngành AI lại đòi hỏi kỹ năng cụ thể, hiểu quy trình vận hành và sẵn sàng làm những công việc nền tảng. Đây là khoảng trống mà nhiều chương trình đào tạo bậc đại học chưa kịp lấp đầy.

Giống như Wu Jianhua, cô gái trẻ Li Jiaxin cũng rơi nhanh chóng vào tình trạng bế tắc sau tốt nghiệp. Trước khi đăng ký một khóa đào tạo AI vào tháng 8 năm ngoái, Li Jiaxin dành nhiều tháng nộp hồ sơ vào các vị trí quay, dựng video nhưng không thành công. Trong khi bạn bè lần lượt đi làm hoặc học lên cao hơn, cô ngày càng bất an, lo lắng.

Với Li Jiaxin, ưu tiên của cô là “lên bờ” - cách nói phổ biến của người trẻ Trung Quốc về mong muốn thoát khỏi tình trạng bấp bênh và tìm được một công việc ổn định. Cô cho biết, không tham vọng tìm kiếm một vị trí cao sang mà chỉ cần một công việc với mức lương ổn định, cuối tuần được nghỉ ngơi, được hưởng bảo hiểm xã hội và quỹ nhà ở. Vì vậy, phần lớn các khóa đào tạo AI mọc lên “như nấm sau mưa” bắt đầu từ nhu cầu rất thực tế là tìm một việc làm có thể bám trụ.

Sức hút của các khóa ngắn hạn

Bước ngoặt đến với Wu Jianhua khi một người bạn giới thiệu khóa đào tạo AI kéo dài ba tháng tại Bắc Kinh. Sau khóa học, cô làm quen với Python và một số công cụ AI trong môi trường làm việc, rồi được nhận vào vị trí huấn luyện viên AI sơ cấp.

Theo ông Zhao Xuesong, thành viên Hội đồng quản trị cơ sở đào tạo, hơn 1.500 người đã hoàn thành chương trình từ tháng 3, phần lớn là lao động thất nghiệp hoặc người muốn tăng cơ hội việc làm. Học phí dao động từ 1.200-2.400 NDT, tương đương khoảng 170-335 USD.

Tuy nhiên, phía sau tên gọi AI không phải là công việc hào nhoáng như nhiều người hình dung. Huấn luyện viên AI sơ cấp không thiết kế mô hình hay xây dựng hệ thống phức tạp, mà chủ yếu làm sạch, sắp xếp, phân tích dữ liệu và hỗ trợ cải thiện sản phẩm AI.

Theo ông Zhao Xuesong, nhiều học viên ban đầu nhầm tưởng đào tạo AI đồng nghĩa với học lập trình. Trên thực tế, công việc này liên quan nhiều hơn đến việc chuyển hóa nhu cầu kinh doanh thành dữ liệu, đưa dữ liệu vào mô hình, tinh chỉnh và liên tục cải thiện để sản phẩm AI dễ sử dụng hơn.

Không có nền tảng công nghệ, Li Jiaxin cũng tìm được việc làm Huấn luyện viên AI sơ cấp sau khóa học. Công việc của cô liên quan đến sản xuất video, sử dụng các công cụ AI mới và làm việc tại văn phòng từ 9 giờ sáng đến 6 giờ chiều. Với cô, đây là một lối đi thực tế khi các cơ hội dần bị thu hẹp.

Lối đi nào cho người trẻ?

Tuy nhiên, làn sóng đào tạo ngắn hạn cũng đặt ra câu hỏi về tính bền vững. Liệu vài tháng học cấp tốc có đủ tạo nền tảng nghề nghiệp lâu dài, hay chỉ đang biến nỗi lo việc làm của người trẻ thành một thị trường đào tạo mới?

Bà Ma Jiuyuan, cố vấn nghề nghiệp tại Đại học Phúc Đán ở Thượng Hải cho rằng, các khóa học thực hành có thể giúp thu hẹp “chặng cuối” giữa nhà trường và nơi làm việc, nhất là khi doanh nghiệp ngày càng ưu tiên kinh nghiệm thực tế. Theo bà, nếu thiếu giám sát, sinh viên sẽ khó phân biệt giữa chương trình chất lượng và những khóa học tạm thời.

Ở góc nhìn khác, ông Yu Zhuanzong, Phó giáo sư Đại học Phúc Đán và chuyên gia tư vấn nghề nghiệp dự báo nhu cầu với các chương trình đào tạo ngắn hạn sẽ tiếp tục tăng. Tốc độ thay đổi của các ngành công nghiệp đang nhanh hơn chu kỳ cập nhật chương trình đại học, buộc người trẻ phải liên tục bổ sung kỹ năng sau khi rời giảng đường.

Với Li Jiaxin, sự dịch chuyển này đang ngày càng rõ nét, đặc biệt trong việc lựa chọn ngành nghề của các bạn bè đồng trang lứa. Li Jiaxin cho biết, sau một thời gian làm việc trong ngành, cô dự định nâng cao kỹ năng chuyên môn để đảm nhiệm nhiều vai trò hơn và hướng tới thu nhập tốt hơn.

Cơn sốt AI tại Trung Quốc cho thấy, các khóa đào tạo ngắn hạn có thể giúp người trẻ bổ sung kỹ năng thực hành nhưng không thể thay thế nền tảng giáo dục dài hạn hay kinh nghiệm làm việc. Các chuyên gia xã hội cảnh báo, trong bối cảnh bằng cấp không còn bảo đảm một vị trí việc làm ổn định, không nên quá phụ thuộc vào các khóa học AI mà đây chỉ nên được xem là một kênh hỗ trợ chuyển tiếp vào thị trường lao động.

(theo Sixth Tone)

Kha Ninh