Trọn nghĩa tri ân

Tháng 7 trên mảnh đất lịch sử

Những ngày tháng 7 trên mảnh đất Điện Biên linh thiêng, các nghĩa trang liệt sĩ mở cửa từ rất sớm. Những cơn mưa làm dịu đi cái nắng gắt vùng Tây Bắc. Trong khuôn viên các nghĩa trang liệt sĩ, từng đoàn người lặng lẽ bước qua những lối đi phủ màu xanh cây cỏ, mang theo bó hoa tươi, nén hương thơm và lòng thành kính trước anh linh các liệt sĩ.

Tiếng chuông từ đài tưởng niệm ngân vang giữa lòng chảo Mường Thanh như lời nhắc nhở về một thời hoa lửa không thể nào quên. Những bước chân chậm rãi, những khóe mắt đỏ hoe, những đôi bàn tay nâng niu cành hoa, dâng nén hương thơm lên từng phần mộ…

Hiện nay, hơn 6.600 phần mộ liệt sĩ hy sinh trong các thời kỳ kháng chiến đang yên nghỉ tại các nghĩa trang liệt sĩ trên địa bàn tỉnh Điện Biên.Trong đó, khoảng 5.280 phần mộ vẫn chưa xác định được danh tính. Mỗi tấm bia khắc dòng chữ liệt sĩ chưa biết tên luôn khiến bất cứ ai dừng chân cũng không khỏi nghẹn lòng. Sau mỗi dòng chữ ấy là một cuộc đời đã dừng lại ở tuổi thanh xuân, là một người con chưa kịp trở về bên mẹ cha... Mỗi nén hương thắp lên trước phần mộ như một lời hứa rằng sự hy sinh ấy sẽ không bao giờ bị lãng quên. Mỗi nhành hoa đặt xuống đều gửi gắm sự biết ơn của thế hệ hôm nay đối với những người đã đổi máu xương lấy nền hòa bình, độc lập cho dân tộc.

Trong khuôn viên Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia A1, nơi 645 liệt sĩ đang yên nghỉ, hai cây đại bên Đài tưởng niệm nở trắng hoa. Hương hoa thoang thoảng quyện cùng hương trầm thơm dịu khiến không gian càng thêm trang nghiêm, thanh tịnh. Giữa dòng người đến viếng ngày cuối tuần, hình ảnh vợ chồng già tóc bạc khiến nhiều người xúc động.

Ông là Nguyễn Văn Lục, quê Nghệ An, hiện sống cùng gia đình tại Hà Nội. Ông Lục không nhớ nổi bao nhiêu lần mình cùng gia đình lên Điện Biên vào dịp 27/7 hằng năm và mong mỏi tìm hài cốt người anh trai là liệt sĩ Nguyễn Văn Thiên, nhập ngũ năm 1953 khi mới 17 tuổi, hy sinh ngày 14/3/1954 trong Chiến dịch Điện Biên Phủ. Hơn 70 năm đã trôi qua, nhưng hành trình tìm lại hài cốt liệt sĩ Nguyễn Văn Thiên của gia đình ông Lục vẫn chưa có hồi kết.

Đứng lặng trước những hàng bia mộ, ông Lục nghẹn ngào: “Dù chưa tìm thấy anh nhưng tôi tin anh đang nằm đâu đó trên mảnh đất Điện Biên này, bên những đồng đội đã cùng chiến đấu. Mỗi lần lên đây, được thắp nén hương cho anh và các liệt sĩ, gia đình tôi cũng thấy lòng mình được an ủi rất nhiều”.

Nỗi niềm của gia đình ông Lục cũng là mong mỏi chung của hàng nghìn gia đình trên khắp mọi miền đất nước. Điều họ mong mỏi là một ngày có thể biết chính xác nơi người thân mình đang yên nghỉ để khép lại cuộc kiếm tìm kéo dài bao năm qua.

Hành trình “Đền ơn đáp nghĩa”

Tiếp nối đạo lý “Đền ơn đáp nghĩa”, Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ đang được tỉnh Điện Biên triển khai với quyết tâm cao nhất. Ở những nghĩa trang, khu rừng từng là chiến trường ác liệt năm xưa, nhiều cán bộ, chiến sĩ đang âm thầm thực hiện một hành trình đặc biệt: Khai quật, lấy mẫu để xác định danh tính các liệt sĩ. Đây không chỉ là nhiệm vụ chuyên môn mà còn là mệnh lệnh từ trái tim, là trách nhiệm thiêng liêng đối với những người đã ngã xuống vì độc lập tự do cho Tổ quốc. Ở các nghĩa trang liệt sĩ Tuần Giáo, Tủa Chùa, Him Lam, Tông Khao... công việc khai quật, lấy mẫu ADN được tiến hành khẩn trương. Đến nay, lực lượng tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ của tỉnh đã khai quật 1.940 phần mộ, thu được 1.822 mẫu đủ điều kiện giám định ADN.

Không chỉ ở các nghĩa trang, hành trình tri ân còn tiếp diễn giữa núi rừng Điện Biên. Gần cuối tháng 7, tại khu rừng gần Trạm vi ba trên đỉnh đèo Pha Đin lộng gió, lực lượng tìm kiếm tiếp tục phát hiện hai phần mộ liệt sĩ tại khu vực bản Lồng, xã Quài Tở. Cán bộ, chiến sĩ cẩn thận gạt từng lớp đất, đưa từng di vật lên khỏi lòng đất. Từng công đoạn được thực hiện vô cùng tỉ mẩn, bởi tất cả đều hiểu mình đang thực hiện một nhiệm vụ đặc biệt.

Đại tá Dương Quốc Long, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Điện Biên khẳng định, đây là chủ trương lớn, thể hiện đạo lý “Uống nước nhớ nguồn” của Đảng và Nhà nước. Với mỗi cán bộ, chiến sĩ tham gia chiến dịch, đây vừa là niềm vinh dự, vừa là trách nhiệm thiêng liêng. Tất cả đều nỗ lực dồn sức hoàn thành từng phần việc bằng tinh thần trách nhiệm, sự tận tâm và lòng biết ơn sâu sắc đối với các Anh hùng liệt sĩ.

Mỗi mẫu ADN được thu nhận hôm nay không đơn thuần là dữ liệu, mà là thêm tia hy vọng cho những gia đình đã mòn mỏi chờ đợi suốt nhiều thập kỷ. Hành trình ấy được tiếp nối bằng sự tận tâm của những người lính thời bình, để đạo lý tri ân không dừng lại ở những lời tưởng niệm mà được thể hiện bằng những việc làm cụ thể.

Song song với công tác tìm kiếm, xác định danh tính liệt sĩ, hoạt động chăm lo người có công được tỉnh triển khai sâu rộng. Tháng 7 tri ân lan tỏa nghĩa tình trong từng mái nhà của các gia đình chính sách, người có công. Lãnh đạo tỉnh, các cấp, ngành và địa phương đã tổ chức nhiều đoàn đến thăm hỏi, động viên, tặng quà thương binh, bệnh binh, thân nhân liệt sĩ và người có công trên địa bàn.

Trong cơn mưa cuối tuần, căn nhà của bệnh binh Lò Văn Mông, bản Na Khoang, xã Mường Nhà rộn rã tiếng cười ấm cúng. Đoàn công tác của Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Mùa A Vảng đến thăm hỏi, động viên gia đình. Những cái bắt tay thật chặt, những lời hỏi han chân tình khiến người bệnh binh già xúc động. Ông nhiều lần bày tỏ sự biết ơn trước sự quan tâm của Đảng, Nhà nước và chính quyền địa phương.

Rời bản Na Khoang, đoàn công tác đến thăm mẹ liệt sĩ Vì Thị Phênh ở bản Lói. Năm nay đã ở tuổi 94, mẹ Phênh vẫn luôn đau đáu nỗi nhớ người con trai là liệt sĩ Vì Văn Phôm, hy sinh ngày 17/2/1979 khi làm nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc tại cao điểm 884, xã Ma Ly Pho, Phong Thổ, tỉnh Lai Châu. Thời gian có thể làm mái tóc mẹ bạc trắng, bước chân chậm hơn, nhưng những ký ức về người con đã ngã xuống vì Tổ quốc vẫn vẹn nguyên trong trái tim.

Gia đình ông Nguyễn Văn Lục thắp hương tưởng niệm tại Nghĩa trang Liệt sĩ quốc gia A1 - nơi gia đình vẫn mong chờ tìm được người anh trai là liệt sĩ Nguyễn Văn Thiên hy sinh trong Chiến dịch Điện Biên Phủ.

Thời gian trôi... tháng 7 lặng lẽ qua, những cơn mưa sẽ ngớt nhưng hành trình tri ân vẫn tiếp tục nối dài. Đó là hành trình của những người đi tìm lại tên cho các liệt sĩ; của những cán bộ, chiến sĩ miệt mài giữa rừng sâu; của những đoàn công tác mang nghĩa tình đến từng gia đình người có công và của mỗi người dân Việt Nam khi cúi đầu trước một đài tưởng niệm, mỗi phần mộ liệt sĩ.

Với Điện Biên, vùng đất kết tinh hào khí dân tộc và khát vọng hòa bình, tri ân không chỉ là hoạt động trong tháng 7, mà đã trở thành mạch nguồn bền bỉ nuôi dưỡng truyền thống “Uống nước nhớ nguồn”. Mỗi tấm bia nơi nghĩa trang liệt sĩ là một cuộc đời, một ước mơ còn dang dở, một tuổi xuân đã hóa thành bất tử để đất nước được nở hoa độc lập, kết trái hòa bình.

An Biên