Trí thức Việt tại Canada và khát vọng phục vụ quê hương

PGS Vũ Việt Hưng (thứ ba bên trái hàng trên) chụp ảnh lưu niệm cùng các học viên và thành viên tại Học viện Quân sự Hoàng gia Canada. Ảnh: NVCC

Với hơn 20 năm gắn bó trong môi trường nghiên cứu và giảng dạy tại Canada, PGS. Vũ Việt Hưng không chỉ khẳng định vị thế của một nhà khoa học gốc Việt trong lĩnh vực công nghệ hàng không vũ trụ mà còn dành nhiều tâm huyết xây dựng mạng lưới kết nối trí thức Việt Nam tại Canada, góp phần đưa tri thức kiều bào trở thành nguồn lực phục vụ sự phát triển khoa học công nghệ và quan hệ hợp tác giữa Việt Nam và Canada.

Từ một giảng viên trẻ của Trường Đại học Giao thông Vận tải, ông Vũ Việt Hưng đến Canada để theo đuổi chương trình tiến sĩ với mong muốn nâng cao trình độ chuyên môn. Và hôm nay, ông đã là Phó Giáo sư (PSG) tại Khoa Kỹ thuật Cơ khí và Hàng không Vũ trụ thuộc Học viện Quân sự Hoàng gia Canada và là Chủ tịch Mạng lưới Chuyên gia và Nhà khoa học Việt Nam tại Canada (CVSE), nơi quy tụ hàng trăm trí thức gốc Việt cùng hướng về quê hương thông qua các hoạt động hợp tác khoa học và đổi mới sáng tạo.

PGS. Vũ Việt Hưng cho biết việc ông đến Canada xuất phát từ mong muốn tìm một môi trường đào tạo tiến sĩ bằng tiếng Pháp và thành phố Montreal lúc đó trở thành lựa chọn phù hợp nhất với định hướng nghề nghiệp của ông.

Sau khi bảo vệ thành công luận án tiến sĩ năm 2010, PGS. Vũ Việt Hưng tiếp tục theo đuổi con đường nghiên cứu và giảng dạy. Nhờ nền tảng chuyên môn ở cả hai lĩnh vực kỹ thuật xây dựng và kỹ thuật cơ khí, cùng khả năng sử dụng thành thạo tiếng Anh và tiếng Pháp, ông lần lượt làm việc tại nhiều trường đại học và tổ chức nghiên cứu hàng đầu ở Canada như Hydro-Québec, École Polytechnique de Montreál, McGill University, École de technologie supérieure và Concordia University trước khi gia nhập Học viện Quân sự Hoàng gia Canada năm 2023.

Trong lĩnh vực chuyên môn, PGS. Vũ Việt Hưng hiện tập trung nghiên cứu các công nghệ lõi phục vụ ngành hàng không vũ trụ, đặc biệt là vật liệu tiên tiến, công nghệ chế tạo bồi đắp kim loại và kết cấu bền vững. Đây là những lĩnh vực có giá trị công nghệ cao, được nhiều quốc gia coi là nền tảng để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Những đóng góp của ông từng được ghi nhận bằng Giải thưởng Innovation Challenge Award của Hội đồng Nghiên cứu Khoa học và Kỹ thuật Canada (NSERC), Giải thưởng Novelty in Application của Mitacs.

Tuy nhiên, điều khiến ông trăn trở nhiều hơn là làm thế nào để tri thức của người Việt ở nước ngoài có thể đóng góp một cách thiết thực cho sự phát triển của đất nước. Xuất phát từ suy nghĩ đó, năm 2023, ông cùng GS. Ngô Trung Dũng (Đại học Prince Edward Island) thành lập CVSE.

Tổ chức này hiện quy tụ khoảng 150 nhà khoa học và chuyên gia người Việt tại Canada, hoạt động trong các lĩnh vực trọng điểm như trí tuệ nhân tạo, công nghệ số, năng lượng xanh, vật liệu tiên tiến, robot và hàng không vũ trụ. Theo PGS. Vũ Việt Hưng, mục tiêu lớn nhất của CVSE là tạo ra một diễn đàn để các nhà khoa học Việt Nam tại Canada có thể kết nối với nhau, đồng thời kết nối với các trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước nhằm hình thành những dự án hợp tác cụ thể.

Hoạt động mang lại nhiều ý nghĩa nhất của CVSE hiện tại là chương trình hội thảo trực tuyến "Meet and Talk" được tổ chức hàng tháng. Mỗi buổi tọa đàm đều quy tụ các giáo sư, doanh nhân và chuyên gia ở Canada cũng như ở Việt Nam để chia sẻ các kết quả nghiên cứu, kinh nghiệm triển khai công nghệ cũng như trao đổi cơ hội hợp tác. Thông qua diễn đàn, nhiều mối liên kết chuyên môn đã được hình thành, mở ra các dự án hợp tác mới giữa hai nước.

Một trong những dấu ấn nổi bật của CVSE là việc ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác với Đại học Bách khoa Hà Nội, tạo nền tảng để các thành viên của mạng lưới triển khai các chương trình nghiên cứu và đào tạo trong thời gian tới. Song song với đó, CVSE cũng đã hỗ trợ kết nối để hơn 20 học viên cao học Việt Nam sang học tập với các giáo sư gốc Việt tại Canada và thúc đẩy các doanh nghiệp khởi nghiệp của người Việt xây dựng quan hệ hợp tác với đối tác Canada.

Theo PGS. Vũ Việt Hưng, Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá về khoa học công nghệ nếu biết tận dụng nguồn lực trí thức kiều bào. Ông cho rằng bên cạnh việc đầu tư cho con người, Việt Nam cũng cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo; tăng cường liên kết giữa nhà trường, nhà khoa học và doanh nghiệp; đồng thời tạo điều kiện để các chuyên gia gốc Việt ở nước ngoài trực tiếp tham gia chủ trì hoặc đồng chủ trì các dự án nghiên cứu trong nước.

PGS Vũ Việt Hưng cho rằng hợp tác khoa học giữa Việt Nam và Canada còn rất nhiều dư địa phát triển. Theo ông, Việt Nam cần chủ động hơn trong việc kết nối với các trường đại học, viện nghiên cứu, tổ chức nghề nghiệp ở Canada cũng như phát huy vai trò cầu nối của đội ngũ chuyên gia gốc Việt để từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khoa học và công nghệ toàn cầu.