Tri ân bằng tác phẩm văn học nghệ thuật

Nghệ sĩ, diễn viên Nhà hát Nghệ thuật Đồng Nai biểu diễn ca khúc tri ân anh hùng, liệt sĩ, phục vụ nhân dân trên địa bàn thành phố.

Mỗi tác phẩm đã và đang góp phần tái hiện ký ức hào hùng của dân tộc, bồi đắp tình yêu quê hương, lòng biết ơn và khát vọng gìn giữ hòa bình cho thế hệ hôm nay và mai sau.

Khi ký ức chiến tranh hóa thành thơ, nhạc

Chiến tranh đã lùi xa nhưng ký ức về những năm tháng hào hùng cùng sự hy sinh của các thế hệ đi trước vẫn là mạch nguồn sáng tác của nhiều văn nghệ sĩ Đồng Nai. Trong bài thơ Mưa tháng Bảy, tác giả Mai Hân Hạnh, Ban Văn học, Hội Văn học nghệ thuật (VHNT) Đồng Nai không miêu tả sự khốc liệt của chiến tranh mà chọn cách viết nhẹ nhàng, sâu lắng. Ông khắc họa hình ảnh những người đã ngã xuống như hòa mình vào non sông, đất nước, trở thành một phần máu thịt của quê hương: “Hòa vào núi rừng, dòng sông/ Thấm sâu vào những cánh đồng xanh tươi/ Hòa trong em, hòa trong tôi/ Bóng bao liệt sĩ mỉm cười dưới trăng”.

Nhiều bài thơ về người thương binh, liệt sĩ, Bà mẹ Việt Nam anh hùng được viết lên từ chính các cựu chiến binh - những người đã đi qua lửa đạn. Cựu chiến binh Nguyễn Quốc Hoàn (Ban Văn học, Hội VHNT Đồng Nai) từng tham gia kháng chiến chống Mỹ, chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc và làm nhiệm vụ quốc tế tại Campuchia. Thấu hiểu sâu sắc những mất mát của chiến tranh, nhiều năm qua, ông cùng đồng đội tích cực vận động xây dựng Tượng đài liệt sĩ Đoàn Đặc công 113 (phường Hố Nai), trực tiếp tham gia tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ; đồng thời miệt mài sáng tác thơ, truyện và nói chuyện truyền thống cho học sinh, thế hệ trẻ.

Cựu chiến binh Nguyễn Quốc Hoàn chia sẻ: “Với tôi, mỗi bài thơ, mỗi trang viết về thương binh, liệt sĩ đều là một nén tâm hương gửi đến những đồng đội đã anh dũng hy sinh vì Tổ quốc. Tôi mong qua VHNT, thế hệ trẻ hiểu rằng hòa bình hôm nay được đánh đổi bằng biết bao máu xương, từ đó biết trân trọng quá khứ, sống có trách nhiệm và tiếp nối truyền thống ông cha đã dày công vun đắp”.

Trong Chương trình Sử thi nghệ thuật Đồng Nai - Hào khí phương Nam, vươn mình cùng đất nước, hình tượng người chiến sĩ rừng Sác được tái hiện qua những câu thơ đầy xúc động trong bài Thương nhớ của cố Đại tá, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Lê Bá Ước: “Bâng khuâng tấc dạ niềm thương nhớ/ Lộng gió trên sông đẹp bóng cờ/ Mãi mãi hiên ngang rừng Sác đứng/ Mỗi người ngã xuống một bài thơ”.

Không chỉ trong thơ, âm nhạc cũng trở thành tiếng lòng tri ân. Ca khúc Mẹ ơi! Con đã về của Tiến sĩ, nhạc sĩ Võ Văn Lý, Phó Chủ tịch Hội VHNT Đồng Nai phổ thơ Tiến sĩ Quản Minh Cường kể câu chuyện về người liệt sĩ sau nửa thế kỷ mới được đồng đội đưa trở về đất mẹ. Bài hát chạm đến trái tim người nghe bằng nỗi nhớ mẹ, nỗi tiếc nuối của người con chưa một lần được gặp lại mẹ sau chiến tranh. Ca từ giản dị nhưng thấm đẫm nỗi day dứt: “Ngày con về chẳng thấy Mẹ đâu/ Con ngàn lần tạ lỗi Mẹ ơi!”.

Trong khi đó, ca khúc Khoảng lặng không gian của nhạc sĩ Cao Hồng Sơn phổ nhạc từ thơ của nhà văn Phạm Thanh Quang lại kể về người lính trở về sau chiến tranh với một cánh tay còn lại. Hình ảnh người cha muốn ôm con, muốn vỗ về nhưng không còn đủ 2 cánh tay đã tạo nên “khoảng lặng” đầy ám ảnh. Hay với nhạc phẩm Câu hát tiễn chồng, nhạc sĩ Cao Hồng Sơn lại khắc họa sự hy sinh thầm lặng của người phụ nữ bằng những ca từ da diết: “Hôm nay sống giữa hòa bình/ Tưởng nhớ một thời/ Nghe câu hát tiễn chồng đi”. Và điệp khúc “Anh đi không về chị ơi!/ Anh đi không về chị ơi!...” như tiếng nấc kéo dài, để lại dư âm trong lòng người nghe.

Ca sĩ Uyên Dung nhiều lần biểu diễn các ca khúc về đề tài thương binh, liệt sĩ do nhạc sĩ Đồng Nai sáng tác chia sẻ: “Mỗi một bài hát với tôi là một cảm xúc đặc biệt. Mỗi lần biểu diễn phục vụ khán giả Đồng Nai, tôi luôn nghĩ mình đang kể một câu chuyện có thật về những người đã hy sinh vì độc lập của Tổ quốc, do vậy phải hát bằng tất cả sự trân trọng và biết ơn”.

Để lòng biết ơn tiếp tục được lan tỏa

Nếu thơ ca và âm nhạc lưu giữ ký ức bằng ngôn từ, giai điệu thì hội họa, nhiếp ảnh, sân khấu, múa… lại tái hiện chiến tranh bằng hình ảnh, chuyển động và cảm xúc giàu sức gợi.

Các tác phẩm của họa sĩ Đào Tấn Hưng, Ban Mỹ thuật, Hội Văn học nghệ thuật Đồng Nai đề tài thương binh, liệt sĩ.

Họa sĩ Đào Tấn Hưng (Ban Mỹ thuật, Hội VHNT Đồng Nai) từng là người lính, đã dành nhiều tâm huyết sáng tác các tác phẩm về thương binh, liệt sĩ như: Máu và hoa, Cửa mở, Ba lần tiễn con đi... Mỗi bức tranh là một lát cắt của ký ức chiến tranh, tái hiện tinh thần quả cảm của người lính và sự hy sinh thầm lặng của những người vợ, người Mẹ Việt Nam anh hùng.

Tương tự, hình tượng người lính còn được tái hiện trên sân khấu qua nhiều tác phẩm múa của Nghệ sĩ Ưu tú Lâm Đại cùng các nghệ sĩ, biên đạo múa Thân Thế Thời, Việt Bắc, Trần Thế Cư, Nguyễn Sơn... Với ngôn ngữ hình thể, những câu chuyện về chiến tranh được kể lại bằng chuyển động mềm mại nhưng giàu sức lay động, giúp khán giả, đặc biệt là thế hệ trẻ cảm nhận sâu sắc hơn giá trị của hòa bình.

Ở lĩnh vực nhiếp ảnh, nghệ sĩ Nguyễn Quang Hùng (Trưởng ban Nhiếp ảnh, Hội VHNT Đồng Nai) nhiều năm bền bỉ theo đuổi đề tài lực lượng vũ trang và các hoạt động tri ân trên địa bàn các xã, phường khu vực phía Bắc của thành phố Đồng Nai. Ông nhiều lần đến các xã biên giới để sáng tác, từng ghi lại hình ảnh những hoạt động tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, các hoạt động đền ơn đáp nghĩa và nghĩa tình quân - dân.

Nghệ sĩ Nguyễn Quang Hùng cho biết: “Năm 2026, chúng tôi có 2 chuyến đi thực tế sáng tác về đề tài người lính, nhất là người lính vùng biên giới, qua đó sáng tác nhiều tác phẩm mới. Đặc biệt, hướng tới kỷ niệm 79 năm ngày Thương binh - Liệt sĩ, các nghệ sĩ nhiếp ảnh khu vực phía Bắc thành phố Đồng Nai đang tiếp tục thực hiện nhiều tác phẩm về đề tài tri ân”.

Cũng theo Trưởng ban Nhiếp ảnh Nguyễn Quang Hùng, nghệ sĩ nhiếp ảnh kỳ vọng thời gian tới, các địa phương, đơn vị trên địa bàn thành phố sẽ tăng cường kết nối với Ban Nhiếp ảnh, Hội VHNT Đồng Nai để tạo điều kiện cho nghệ sĩ đi thực tế sáng tác, lưu giữ bằng hình ảnh những sự kiện, câu chuyện mang giá trị lịch sử, văn hóa và các hoạt động tri ân người có công. Đó không chỉ là tư liệu quý cho hôm nay mà còn là ký ức sống động dành cho các thế hệ mai sau.

My Ny