Trải nghiệm dỡ chà bắt cá trên sông

LỚP HỌC THỰC TẾ SINH ĐỘNG

Trong đời sống của cư dân vùng sông nước miền Tây, “dỡ chà” là hình thức khai thác cá có lịch sử lâu đời. Người dân chất các cành cây như: Tre, me, nhãn, tràm... xuống lòng sông tạo thành “căn nhà” nhân tạo an toàn cho các loài cá, tôm tìm về trú ngụ, sinh sản. 

 Sinh viên cùng người dân địa phương tham gia dỡ chà cá trên sông.

Sau một thời gian cá tập trung đông đúc, chủ chà cá sẽ dùng lưới bao quanh và dỡ từng cành cây ra để thu hoạch cá.

Trước áp lực khai thác quá mức và biến đổi khí hậu, nét văn hóa truyền thống đang có nguy cơ mai một. Nhận thức rõ điều này, hoạt động dỡ chà cá đã được thiết kế như một lớp học thực địa đầy sinh động. 

Chương trình nằm trong khuôn khổ Dự án “Nâng cao năng lực quản lý, tạo sinh kế người dân tham gia mô hình đồng quản lý trong bảo vệ nguồn lợi thủy sản gắn với phát triển du lịch ở tỉnh Đồng Tháp”, do Quỹ Môi trường toàn cầu, Chương trình tài trợ các dự án nhỏ - Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (GEF SGP - UNDP) tài trợ. 

Sự kiện thu hút sự tham gia của đông đảo SV, giảng viên Trường Cao đẳng Cộng đồng Đồng Tháp, Ban Điều hành Dự án, Tổ cộng đồng Tân Thuận Tây.

Hoạt động không chỉ trang bị kiến thức thực tế về mô hình sinh kế bản địa cho thế hệ trẻ, mà còn gửi gắm thông điệp sâu sắc về việc nâng cao nhận thức bảo vệ, khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên, kết hợp hài hòa với phát triển du lịch cộng đồng. 

Đặt chà bắt cá trên sông gắn với bảo vệ nguồn lợi thủy sản tự nhiên và phát triển du lịch sinh thái bền vững.

Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Đồng Tháp Phạm Văn Toàn chia sẻ về ý nghĩa chương trình: “Chúng tôi mong muốn thông qua những hoạt động trải nghiệm này, các sinh viên không chỉ được nhìn thấy, được nghe kể, mà còn trực tiếp tham gia và cảm nhận giá trị của nguồn tài nguyên thủy sản, văn hóa và cảnh quan sông nước. Khi cộng đồng cùng tham gia quản lý, bảo vệ nguồn lợi và biết cách tạo thêm giá trị từ tài nguyên bản địa, sinh kế của người dân sẽ có cơ hội phát triển bền vững hơn”.

Qua lời kể của các thành viên Tổ cộng đồng Tân Thuận Tây, mô hình dỡ chà cá từ nghề đánh bắt truyền thống trở thành sản phẩm du lịch trải nghiệm mang đậm bản sắc văn hóa. Mô hình vừa tạo thêm thu nhập cho bà con, vừa là công cụ tuyên truyền trực quan, giúp nâng cao ý thức cộng đồng trong việc bảo vệ nguồn lợi thủy sản.

NHỮNG TRẢI NGHIỆM KHÔNG CÓ TRONG GIÁO TRÌNH

Nhiều bạn trẻ trực tiếp xắn tay áo cùng người dân dỡ chà. Cảm giác hồi hộp chờ đợi từng mẻ lưới nhô lên, tiếng cá quẫy nước bắn tung tóe cùng niềm vui khi thu hoạch được những con cá sông tươi ngon mang lại những cảm xúc khó quên và học được bài học sâu sắc về sự tôn trọng tự nhiên. 

Trải nghiệm dỡ chà cá trên sông, giúp sinh viên thêm kiến thức thực tế về bảo vệ, khai thác hợp lý tài nguyên thiên nhiên.

SV Nguyễn Nhật Thái chia sẻ: “Khi trực tiếp xuống xuồng, cùng người dân dỡ chà và trò chuyện với các cô chú, tôi mới hiểu rõ công việc này đòi hỏi kinh nghiệm và sự kiên nhẫn. Điều tôi ấn tượng nhất là người dân không chỉ quan tâm đến việc khai thác, mà còn ý thức giữ gìn nguồn lợi để khai thác lâu dài. Những con cá nhỏ sẽ được thả lại sông để tiếp tục sinh trưởng. Đó là bài học sống động không có trong giáo trình”.

Không khí buổi trải nghiệm dỡ chà càng thêm cởi mở qua những cuộc trao đổi giữa SV và các thành viên Tổ cộng đồng Tân Thuận Tây về kỹ thuật làm chà, thời điểm dỡ chà, cũng như trăn trở trong việc cân bằng giữa thu nhập trước mắt và bảo tồn dài hạn. 

Khi tới Thuận Tân Hội quán (khu phố Tân Dân, phường Cao Lãnh), đoàn trải nghiệm di chuyển bằng xuồng giữa không gian mênh mông sông nước, những chiếc xuồng nối đuôi nhau đến khu vực đặt chà. 

Dưới sự hướng dẫn tỉ mỉ của chủ chà giàu kinh nghiệm, SV được quan sát từng công đoạn, từ cách giăng lưới bao quanh đống chà để tránh cá thoát ra ngoài, cẩn thận nhấc từng cành cây ra khỏi mặt nước, cho đến lúc thu hẹp diện tích lưới để thu hoạch cá.

Chuyến trải nghiệm còn mở ra cho người trẻ tư duy mới về kinh tế du lịch. SV Nguyễn Ngọc Mai cho biết: “Tôi nhận ra rằng du lịch cộng đồng không nhất thiết phải là những điểm đến lớn hay sản phẩm cầu kỳ. Chính đời sống, nghề truyền thống, món ăn và câu chuyện của người dân địa phương cũng có thể trở thành sản phẩm du lịch nếu được tổ chức phù hợp và gắn với bảo vệ môi trường”.

Kết thúc hoạt động dỡ chà cá trên sông, đoàn trải nghiệm cùng người dân địa phương quay trở lại bờ, bắt tay vào chế biến các món ăn dân dã từ chính sản phẩm vừa đánh bắt được. Những món ăn đậm chất miền Tây như: Cá nướng trui, canh chua cá sông, cá kho tộ... được dọn ra giữa không gian ấm cúng của Thuận Tân Hội quán. 

Đây chính là “mắt xích” hoàn chỉnh giúp SV hiểu chuỗi giá trị sản phẩm từ khâu khai thác có trách nhiệm, qua chế biến ẩm thực đặc trưng, đến khâu phục vụ và tạo trải nghiệm trọn vẹn cho du khách. 

Bữa ăn đong đầy hương vị sông nước và ấm áp tình người, giúp các bạn trẻ cảm nhận trọn vẹn nét văn hóa hiếu khách của cư dân vùng Đất Sen hồng.

Phó Chủ tịch Hội Nông dân tỉnh Đồng Tháp Phạm Văn Toàn đánh giá: “Điểm quan trọng của các mô hình sinh kế trong dự án không chỉ là tạo thêm thu nhập, mà còn phải gắn với trách nhiệm của cộng đồng trong bảo vệ nguồn lợi. Sinh kế và bảo vệ nguồn lợi thủy sản phải được đặt trong mối quan hệ lâu dài. Người dân có sinh kế ổn định thì sẽ có thêm điều kiện và động lực để cùng cộng đồng bảo vệ nguồn lợi thủy sản. Ngược lại, nguồn lợi được bảo vệ tốt sẽ tạo nền tảng để phát triển sinh kế và các sản phẩm du lịch bền vững”.

Mục tiêu dài hạn trong thời gian tới là từng bước hoàn thiện, giới thiệu và nhân rộng các mô hình sinh kế “thuận thiên” phù hợp với điều kiện từng địa phương. 

Việc phát huy vai trò chủ thể của cộng đồng không chỉ giúp bảo tồn đa dạng sinh học cho các dòng sông, mà còn nâng tầm giá trị tài nguyên bản địa, biến những nét sinh hoạt đời thường thành điểm tựa kinh tế vững chắc cho người dân Đồng Tháp trên con đường phát triển bền vững.