Trái Đất sẽ ra sao khi 'siêu El Nino' đang đến gần?

El Nino mạnh lên có thể kéo theo những hiện tượng thời tiết cực đoan. Ảnh minh họa: Hoài Bảo.

Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA) nhận định có 90% khả năng một đợt El Nino rất mạnh sẽ xuất hiện vào mùa thu và mùa đông 2026-2027 ở Bắc bán cầu. Trong tháng qua, nhiệt độ nước tại Thái Bình Dương đã cao hơn mức trung bình hơn 2 độ C.

El Nino hiện hình thành và mạnh lên nhanh chóng, dự kiến đạt trạng thái siêu El Nino chậm nhất vào tháng 10. Đến cuối năm, xác suất hiện tượng này trở thành đợt El Nino mạnh nhất từng được ghi nhận được NOAA ước tính ở mức 69%.

El Nino hình thành thế nào?

El Nino là một trong những mô hình khí hậu tự nhiên có khả năng tác động rộng khắp, thường xuất hiện 2-7 năm một lần và kéo dài khoảng 9-12 tháng. Khi xảy ra, hiện tượng này làm thay đổi hoàn lưu khí quyển, từ đó tác động đến nhiệt độ, lượng mưa và hoạt động của bão ở nhiều khu vực trên thế giới.

Theo giáo sư Emily Becker tại Đại học Miami, việc dự báo được tác động của El Nino cũng tạo điều kiện để các khu vực chủ động chuẩn bị cho những hình thái thời tiết có thể xảy ra.

El Nino bắt nguồn từ vùng nhiệt đới Thái Bình Dương. Bình thường, gió thổi từ đông sang tây, đẩy nước ấm cùng các vùng thời tiết giông bão từ ngoài khơi Ecuador và Peru về phía Indonesia. Khi gió suy yếu, nước ấm di chuyển ngược về phía đông, kéo theo các hệ thống giông bão. Nhiệt độ bề mặt đại dương tăng lên, từ đó làm thay đổi hoàn lưu khí quyển trên toàn cầu.

Các vệ tinh và mạng lưới phao nghiên cứu được sử dụng để theo dõi quá trình này. Những thiết bị thăm dò có thể được triển khai xuống sâu hơn 300 m dưới mặt nước nhằm đo mức độ ấm lên của đại dương. Trong nhiều tháng, nước ấm từ bên dưới bề mặt dâng lên, tạo điều kiện cho El Nino hình thành. Nhiệt độ đại dương tăng càng mạnh, El Nino càng có khả năng trở nên dữ dội.

Tại Mỹ, NOAA dự báo mùa thu năm nay sẽ ấm hơn mức trung bình ở phần lớn lãnh thổ. Trong giai đoạn tháng 9-11, chỉ một số ít bang được dự báo có nhiệt độ gần hoặc thấp hơn mức bình thường.

Dự báo cho giai đoạn tháng 12 đến tháng 2 cũng cho thấy mô hình thời tiết phù hợp với tác động của El Nino. Khả năng nhiệt độ cao hơn mức trung bình rõ nhất ở khu vực phía bắc, từ tây bắc Thái Bình Dương đến vùng trung tây.

TP.HCM trong ngày nắng nóng. Ảnh: Hoài Bảo.

Những tác động khó lường

“Siêu El Nino” không phải thuật ngữ khoa học chính thức mà là cách các nhà dự báo dùng để mô tả một đợt El Nino đặc biệt mạnh, khi nhiệt độ nước tại Thái Bình Dương cao hơn mức trung bình ít nhất 2 độ C.

Trong lịch sử, siêu El Nino hiếm khi xảy ra. Lần gần nhất xảy ra là khoảng 10 năm trước, trong giai đoạn 2015-2016. Cường độ của đợt này tương đương một số sự kiện mạnh kỷ lục từng xảy ra vào cuối những năm 1990 và đầu những năm 1980.

Đợt El Nino năm 2015-2016 từng gây ra hàng loạt tác động nghiêm trọng. Hiện tượng này liên quan mùa bão kỷ lục tại khu vực trung tâm bắc Thái Bình Dương, tình trạng thiếu nước ở Puerto Rico và hạn hán tại Ethiopia. Đây cũng là thời điểm nhiệt độ bề mặt toàn cầu đạt mức cao nhất từng được ghi nhận khi đó.

Theo National Geographic, một đợt El Nino mạnh có thể làm thay đổi đáng kể các mô hình thời tiết trên phạm vi toàn cầu. Tại khu vực trung tâm và phía đông vùng nhiệt đới Thái Bình Dương, nước biển ấm hơn có thể thúc đẩy các cơn bão mạnh hơn. Những hệ thống này sau đó có thể tác động đến thời tiết ở nhiều khu vực khác.

El Nino cũng làm dịch chuyển dòng tia về phía nam. Tại Mỹ, điều này có thể khiến miền nam trải qua thời tiết ẩm ướt, nhiều bão và mát hơn, trong khi khu vực phía bắc có xu hướng nóng và khô hơn. Những thay đổi này ảnh hưởng trực tiếp đến lượng tuyết và các dạng giáng thủy mùa đông tại nhiều bang.

Tác động không chỉ giới hạn ở Mỹ. Tại miền nam châu Phi, El Nino thường kéo theo nhiệt độ cao và hạn hán, gây ảnh hưởng đến sản xuất lương thực và có thể làm trầm trọng tình trạng thiếu đói. Indonesia và Australia cũng có thể phải đối mặt với lượng mưa giảm và nhiệt độ tăng, làm gia tăng nguy cơ cháy rừng.

Nước biển ấm lên cũng góp phần làm nhiệt độ không khí tăng. Trong quá khứ, những năm xuất hiện El Nino thường nằm trong nhóm các năm nóng nhất từng được ghi nhận.

Hệ quả của hiện tượng này còn lan xuống các hệ sinh thái. Một nghiên cứu công bố năm 2006 trên tạp chí Biological Conservation cho thấy quần thể chim cánh cụt tại quần đảo Galápagos sụt giảm nghiêm trọng sau hai đợt El Nino mạnh trong những năm 1980 và 1990. Đại dương ấm lên làm giảm lượng chất dinh dưỡng và cá, khiến nguồn thức ăn của chim cánh cụt suy giảm.

Trong khi đó, tại Đại Tây Dương, El Nino có thể tạo ra tác động ngược với hoạt động bão. Các nhà khoa học Đại học Colorado State nhận định mùa bão năm nay có khả năng ở mức gần hoặc thấp hơn trung bình.

Nhà nghiên cứu về bão Phil Klotzbach tại Đại học Colorado State cho rằng khả năng xuất hiện một đợt El Nino mạnh trong mùa hè và mùa thu là một trong những nguyên nhân chính khiến dự báo mùa bão thấp hơn bình thường.

Lý giải cho điều này, nhà nghiên cứu cho biết El Nino làm gia tăng đứt gió tại Đại Tây Dương. Những luồng gió mạnh theo chiều thẳng đứng có thể phá vỡ các cơn bão trong quá trình hình thành, qua đó hạn chế khả năng phát triển của chúng. Cùng với việc một số khu vực ở Đại Tây Dương không ấm như năm trước, yếu tố này có thể khiến mùa bão năm nay ít dữ dội hơn.

Dù có thể gây ra những tác động nghiêm trọng, các nhà khoa học cho rằng khả năng theo dõi và dự báo El Nino mang lại cơ hội chuẩn bị tốt hơn trước những thay đổi của thời tiết. Khi một hiện tượng có thể ảnh hưởng đến nhiều khu vực cùng lúc, việc nhận diện sớm các xu hướng khí hậu có ý nghĩa quan trọng đối với nông nghiệp, quản lý nguồn nước, phòng chống thiên tai và bảo vệ hệ sinh thái.