Tôn trọng bản quyền trên không gian số
Internet giúp mọi người tiếp cận thông tin, hình ảnh, âm thanh và nhiều sản phẩm sáng tạo nhanh chóng, thuận tiện. Tuy nhiên, sự thuận tiện ấy cũng khiến một bộ phận người dùng hình thành thói quen sử dụng nội dung trên mạng tùy ý. Nhiều người mặc nhiên cho rằng nội dung đã được công khai thì có thể tải xuống, sao chép, chỉnh sửa hoặc đăng lại. Cách hiểu này cần được thay đổi.
Công an tỉnh Thái Nguyên, giữ bình yên trên không gian số. Ảnh: TL
Vụ án “Xôi Lạc TV” cho thấy những hệ lụy của việc khai thác trái phép nội dung trên Internet. Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Hưng Yên đã đề nghị truy tố 74 bị can liên quan đến hành vi xâm phạm quyền tác giả, tổ chức đánh bạc và các hành vi vi phạm khác.
Xôi Lạc TV từng thu hút người xem bằng việc phát trái phép nhiều trận bóng đá, đi kèm quảng cáo cá độ. Vụ việc cũng đặt ra vấn đề về nhận thức quyền đối với nội dung trên Internet.
Một chương trình truyền hình, trận đấu thể thao, bài viết, bức ảnh, video hay sản phẩm âm nhạc khi được đưa lên mạng vẫn có chủ sở hữu và giá trị kinh tế, tinh thần. Việc người dùng có thể tiếp cận dễ dàng không đồng nghĩa với quyền tự do sử dụng.
Pháp luật về sở hữu trí tuệ đã quy định rõ quyền tác giả và quyền liên quan. Quyền tác giả thuộc về tổ chức, cá nhân đối với tác phẩm do mình sáng tạo hoặc sở hữu. Quyền liên quan bảo hộ quyền của người biểu diễn, nhà sản xuất bản ghi âm, ghi hình, tổ chức phát sóng và các chủ thể khác theo quy định.
Thói quen sao chép nội dung trên mạng diễn ra khá phổ biến. Một bài viết được lấy lại nguyên văn nhưng bỏ tên tác giả, một bức ảnh được sử dụng cho mục đích kinh doanh mà không xin phép, một video được tải xuống rồi đăng trên trang khác để thu hút lượt xem.
Những hành vi ấy dễ bị xem nhẹ vì chỉ cần vài thao tác trên máy tính hoặc điện thoại, trong khi phía sau mỗi nội dung là thời gian, công sức và quyền lợi của người tạo ra nó.
Từ đó, khái niệm “miễn phí” trên Internet cũng cần được hiểu đúng. Có nội dung được chủ sở hữu cho phép sử dụng miễn phí, có nội dung được chia sẻ để phục vụ cộng đồng, nhưng cũng có nội dung chỉ được phép xem hoặc nghe, không được sao chép, phát lại hay khai thác thương mại.
Muốn sử dụng, người dùng cần kiểm tra điều kiện và phạm vi cho phép. Những quy định về quyền tác giả, quyền liên quan cũng đang tiếp tục được hoàn thiện. Nghị định số 134/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung một số quy định của Nghị định số 17/2023/NĐ-CP về quyền tác giả, quyền liên quan, góp phần cụ thể hóa quy định của pháp luật về sở hữu trí tuệ.
Tôn trọng bản quyền trước hết là tôn trọng công sức sáng tạo. Người sử dụng nội dung cần kiểm tra nguồn, ghi rõ tác giả, xin phép khi cần thiết và tuân thủ điều kiện sử dụng.
Người tạo ra nội dung cần chủ động bảo vệ quyền lợi của mình, các cơ quan chức năng cần xử lý nghiêm những hành vi cố tình xâm phạm bản quyền. Internet là không gian chia sẻ thông tin rộng mở, nhưng không phải kho nội dung vô chủ.
Khi mỗi lượt sao chép, đăng lại hay khai thác nội dung đều được thực hiện trên cơ sở tôn trọng quyền của chủ sở hữu, môi trường số sẽ minh bạch hơn, còn giá trị sáng tạo được ghi nhận và bảo vệ đúng mức.
