Tình hình thành trì Ali al-Taher làm phức tạp thêm căng thẳng Trung Đông

Tầm quan trọng của Ali al-Taher

Reuters hôm 5/9 dẫn thông báo của quân đội Israel cho biết, lực lượng nước này đã hoàn tất một chiến dịch nhằm vào mạng lưới đường hầm của Hezbollah bên dưới cao điểm Ali al-Taher ở miền Nam Lebanon, sau nhiều tuần giao tranh tại khu vực.

Theo phía Israel, một số thành viên Hezbollah đã thiệt mạng trong chiến dịch, trong khi những người còn lại rút khỏi hệ thống đường hầm. Quân đội Israel tuyên bố đã thiết lập “quyền kiểm soát tác chiến” cả trên mặt đất lẫn dưới lòng đất tại cao điểm này, đồng thời lực lượng công binh đang chuẩn bị phá hủy một số hạng mục thuộc hệ thống trên.

Khu vực Ali al-Taher. Ảnh: Noonpost

Một quan chức quân đội Lebanon xác nhận với Reuters rằng lực lượng Israel hiện kiểm soát các cửa hầm ở phía Nam Ali al-Taher, đồng thời sử dụng máy bay không người lái (UAV) để giám sát các lối ra ở phía Bắc.

Tuy nhiên, vị quan chức này nêu rõ chưa thể xác định binh sĩ Israel đã tiến sâu đến đâu vào toàn bộ hệ thống dưới lòng đất. Và đến nay, Hezbollah cũng chưa chính thức phản hồi tuyên bố của Israel.

Theo chuyên gia cao cấp Nicholas Blanford tại Hội đồng Đại Tây Dương và là chuyên gia về Hezbollah, chưa thể kết luận Israel đã kiểm soát toàn bộ cao điểm và cơ sở ngầm. Dù vậy, việc Ali al-Taher trở thành mục tiêu của một chiến dịch kéo dài cho thấy giá trị quân sự của địa điểm này.

Al Jazeera dẫn mô tả từ quân đội Israel nêu rõ, cơ sở dưới lòng đất tại Ali al-Taher là một mạng lưới chiến lược được Hezbollah xây dựng trong khoảng hai thập kỷ.

Bên trong mạng lưới này có các trung tâm chỉ huy, kho vũ khí, phòng đặt máy phát điện cùng các khu sinh hoạt, nhà tắm và nhà bếp, cho phép lực lượng Hezbollah duy trì hoạt động trong thời gian dài.

Về địa lý, Ali al-Taher nằm cách biên giới Israel khoảng 15 km và cao khoảng 600 m so với mực nước biển. Theo giới chuyên gia, Ali al-Taher nhìn bao quát thành phố và cho phép giám sát hầu hết các lối ra vào cũng như các khu dân cư tại đây. Điều này đồng nghĩa việc kiểm soát cao điểm mang lại khả năng chi phối trực tiếp đối với khu vực Nabatieh và mạng lưới giao thông kết nối với nó.

Trên thực tế, cao điểm đồng thời nằm gần tuyến kết nối các vị trí của Hezbollah tại miền Nam Lebanon với khu vực Iqlim al-Tuffah ở phía Bắc.

Trước đó, Israel cáo buộc Hezbollah từng sử dụng khu vực Ali al-Taher để chuẩn bị và tiến hành các cuộc tấn công bằng tên lửa nhằm vào miền Bắc Israel. Vì vậy, từ khi giao tranh giữa hai bên leo thang trở lại hồi tháng 3, cao điểm này dần trở thành một trong những mục tiêu quan trọng trong các hoạt động quân sự của Tel Aviv tại miền Nam Lebanon.

Ali al-Taher trở thành điểm kết nối giữa Nabatieh, sông Litani, lâu đài Beaufort và Iqlim al-Tuffah. Giá trị của khu vực này không còn chỉ là một cao điểm địa phương đơn thuần mà đã chuyển thành vị trí quan sát và kiểm soát hỏa lực trên các trục đường huyết mạch rộng khắp miền Nam Lebanon. Đồ họa: Noonpost

Theo Ahron Bregman, chuyên gia an ninh Israel và giảng viên cao cấp tại King’s College London, nếu Israel thực sự duy trì được quyền kiểm soát tác chiến tại Ali al-Taher, đây sẽ là một lợi thế đáng kể.

“Việc Israel giành quyền kiểm soát tác chiến đối với cao điểm rõ ràng là một thắng lợi về mặt chiến thuật, thậm chí chiến lược, giúp Israel kiểm soát miền Nam Lebanon tốt hơn”, ông Bregman nhận định.

Điều này phù hợp với xu hướng Israel những tháng gần đây từng bước kiểm soát một số cao điểm và vị trí dọc miền Nam Lebanon, từ đó củng cố khu vực mà Tel Aviv gọi là “vùng đệm an ninh” nhằm hạn chế khả năng Hezbollah tiếp cận biên giới.

Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz tuyên bố việc kiểm soát Ali al-Taher là một bước quan trọng để củng cố mục tiêu trên. Theo ông, Israel sẽ chưa rút khỏi khu vực cho tới khi Hezbollah được giải giáp và các mối đe dọa đối với cộng đồng dân cư miền Bắc Israel được loại bỏ.

Từ mặt trận Lebanon tới bài toán Iran và sức ép khu vực

Ý nghĩa của Ali al-Taher không chỉ nằm ở cuộc đối đầu trực tiếp giữa Israel và Hezbollah.

Reuters mới đây dẫn lời ba quan chức khu vực cho biết, Iran trước đó đã chuyển thông điệp tới Mỹ, cảnh báo về hậu quả nếu Israel tiến hành một chiến dịch quy mô lớn nhằm chiếm cao điểm này.

Theo các nguồn tin, thông điệp được Tehran chuyển qua Oman vào giữa tháng 8, thời điểm Israel đang gia tăng hoạt động quân sự xung quanh Ali al-Taher.

Chi tiết này phản ánh việc Tehran theo dõi chặt chẽ diễn biến tại cao điểm, đồng thời chỉ rõ nguy cơ một thay đổi lớn trên thực địa miền Nam Lebanon có thể tác động tới cán cân rộng hơn giữa Israel, Hezbollah và Iran.

Việc Iran đến nay chưa có phản ứng quân sự công khai sau tuyên bố của Israel về Ali al-Taher, vì thế, cho thấy các bên vẫn đang tính toán giới hạn của mình, thay vì lập tức đẩy tình hình sang một vòng đối đầu mới.

Hezbollah từ lâu là một trong những đồng minh quan trọng nhất của Tehran trong khu vực. Tuy nhiên, sau nhiều tháng giao tranh với Israel, lực lượng này được cho là đã chịu tổn thất đáng kể về nhân lực, cơ sở hạ tầng và kho vũ khí, trong khi các tuyến tiếp tế cũng đối mặt với sức ép ngày càng lớn.

Trong bối cảnh đó, nếu Israel có thể duy trì quyền kiểm soát một vị trí chiến lược như Ali al-Taher và làm suy yếu hệ thống cơ sở ngầm tại đây, sức ép đối với Hezbollah ở miền Nam Lebanon sẽ gia tăng. Theo chuyên gia Mohanad Hage Ali tại Trung tâm Nghiên cứu Trung Đông Carnegie, ưu thế công nghệ là một trong những yếu tố giúp Israel mở rộng hoạt động quân sự.

Ở một góc độ khác, sự hiện diện của Israel tại miền Nam Lebanon còn tạo áp lực trực tiếp đối với chính phủ tại Beirut. Theo ông Bregman, thông điệp mà Israel muốn gửi tới chính quyền Lebanon có thể được hiểu là Beirut cần có biện pháp mạnh hơn đối với Hezbollah, nếu không Israel sẽ tiếp tục duy trì lực lượng tại khu vực.

Những gì diễn ra tại miền Nam Lebanon có thể mang cả ý nghĩa an ninh và chính trị đối với Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Ảnh: Flash90

Yếu tố chính trị nội bộ Israel cũng khiến bài toán trở nên phức tạp hơn.

Israel giải thích việc duy trì lực lượng tại miền Nam Lebanon là cần thiết để bảo đảm an ninh cho người dân miền Bắc nước này. Một số nhà phân tích Israel, trong đó có chuyên gia Ori Goldberg, cho rằng Thủ tướng Benjamin Netanyahu đang chịu sức ép phải chứng minh chính phủ có thể khôi phục an ninh cho các cộng đồng gần biên giới, trước cuộc bầu cử dự kiến vào cuối năm.

Trong bối cảnh các cuộc thăm dò cho thấy ông Netanyahu có thể đối mặt với một cuộc cạnh tranh khó khăn vào tháng 10, những gì diễn ra tại miền Nam Lebanon vì vậy có thể mang cả ý nghĩa an ninh lẫn chính trị.

Những yếu tố đan xen nêu trên cho thấy diễn biến tại Ali al-Taher đồng thời là phép thử đối với tương quan lực lượng tại miền Nam Lebanon, khả năng kiềm chế giữa Israel và Iran, sức ép lên chính quyền Beirut cũng như những toan tính chính trị bên trong Israel.

Trong bối cảnh các bên vẫn duy trì những mục tiêu và giới hạn khác nhau, tình hình quanh Ali al-Taher nhiều khả năng sẽ tiếp tục là một biến số khiến bức tranh an ninh Trung Đông thêm phức tạp.