Tinh gọn bộ máy: Người dân phải nhận thấy sự thay đổi trong phục vụ

Việc tổ chức lại trường học theo hướng quy mô phù hợp hơn được kỳ vọng giúp tập trung nguồn lực đầu tư. Ảnh: Bích Huệ/TTXVN

Mới đây khi cho ý kiến về dự án Luật Thỏa thuận quốc tế (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nhấn mạnh việc sửa đổi luật là cần thiết để thích ứng với chính quyền địa phương hai cấp và yêu cầu hội nhập ngày càng sâu rộng. Chủ tịch Quốc hội cũng lưu ý, phân cấp phải đi đôi với năng lực và trách nhiệm giải trình rõ ràng, đồng thời cần lượng hoá khả năng đáp ứng về tài chính, nhân lực, hạ tầng số của các chủ thể được giao thêm thẩm quyền.

Yêu cầu rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm cũng được đặt ra trong Nghị quyết số 25-NQ/TW của Bộ Chính trị về Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới. Nghị quyết yêu cầu chuyển trọng tâm công tác tư tưởng về cơ sở, về từng địa bàn dân cư; đồng thời xác định rõ nguyên tắc “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền. Với một bộ máy đã được tổ chức lại, những yêu cầu đó càng cần được cụ thể hoá trong từng công việc cụ thể ở từng xã, phường, từng lĩnh vực và từng nhiệm vụ.

Thực tế từ các địa phương cho thấy yêu cầu này đang được đặt ra cùng với việc sắp xếp tổ chức. Tại tỉnh Lâm Đồng và An Giang, các địa phương đã rà soát, hoàn thiện mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp, với yêu cầu tinh gọn phải gắn với nâng cao chất lượng phục vụ người dân và doanh nghiệp. Sau giai đoạn đầu tập trung vào sắp xếp, hai tỉnh này cũng như các địa phương khác trên cả nước hiện đang chú trọng vào yêu cầu bộ máy mới phải chứng minh được hiệu quả qua công việc hằng ngày.

Giáo dục là một trong những lĩnh vực thể hiện khá rõ yêu cầu đó. Bởi trường học nằm ngay tại cơ sở, liên quan trực tiếp đến trẻ em, gia đình và cộng đồng nên mọi thay đổi về tổ chức, nhân sự, cơ sở vật chất hay phương thức quản lý đều tác động trực tiếp đến việc dạy và học.

Tại Đồng Tháp, sau sắp xếp mạng lưới cơ sở giáo dục, toàn tỉnh còn 375 trường, giảm 700 cơ sở giáo dục, giáo dục nghề nghiệp, toàn ngành có trên 48.030 cán bộ quản lý, giáo viên và nhân viên. Năm học 2026-2027, ngành giáo dục Đồng Tháp xác định yêu cầu “ổn định tổ chức, hoàn thiện phương thức quản lý giáo dục trong điều kiện thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp”, đồng thời đổi mới quản trị nhà trường theo hướng dựa trên dữ liệu, minh chứng và kết quả thực chất.

Ở Hà Nội, quy mô sắp xếp còn lớn hơn. Từ 2.343 cơ sở giáo dục trước sắp xếp, thành phố còn 1.092 đơn vị, giảm 1.251 đơn vị, tương ứng 53,3%. Số cán bộ quản lý giảm thực tế 2.366 người, tương ứng 42,74%. Mạng lưới trường học được tổ chức lại theo hướng giảm đầu mối, tăng quy mô trường, quản lý tập trung nhiều cơ sở, phân hiệu, nhưng vẫn duy trì những điểm trường cần thiết để học sinh có thể tiếp cận giáo dục.

Điện Biên lại cho thấy bài toán này không hề đơn giản. Tỉnh giảm số đầu mối cơ sở giáo dục từ 466 xuống 194, tương ứng giảm 58,4%. Tuy nhiên, trước sắp xếp, toàn ngành vẫn thiếu trên 1.380 giáo viên, trong khi có 1.262 cán bộ quản lý nhưng nhu cầu sau sắp xếp chỉ còn 745 người. Vì vậy, phương án không giảm giáo viên trực tiếp giảng dạy mà tập trung cơ cấu lại đội ngũ; 517 cán bộ quản lý phải được sắp xếp lại vị trí.

Từ thực tế đó có thể thấy, tinh gọn tổ chức không đồng nghĩa với cắt giảm cơ học con người. Điều quan trọng là bố trí đúng người, đúng việc, đúng nơi có nhu cầu. Một nơi có thể thừa cán bộ quản lý nhưng lại thiếu giáo viên, còn một trường có thể giảm đầu mối nhưng vẫn cần phân hiệu, điểm trường vì đặc điểm địa hình và dân cư. Nếu chỉ nhìn vào sơ đồ tổ chức mà không nhìn vào điều kiện thực tế, mục tiêu tinh gọn có thể vô tình tạo thêm khó khăn cho hoạt động chuyên môn.

Bước vào năm học 2026-2027, yêu cầu đặt ra vì thế không chỉ là khai giảng đúng thời gian, đủ trường, đủ lớp. Giáo dục phải tiếp tục ổn định sau sắp xếp, đội ngũ phải được bố trí hợp lý, cơ sở vật chất phải đáp ứng yêu cầu, chuyển đổi số phải đi vào quản lý và dạy học, còn học sinh ở vùng khó khăn, vùng biên giới, học sinh khuyết tật, học sinh có hoàn cảnh khó khăn phải được bảo đảm cơ hội tiếp cận giáo dục.

Hơn một năm là khoảng thời gian đủ để nhìn thấy những kết quả bước đầu, những việc bộ máy mới làm được và những điểm còn vướng mắc. Vì vậy, điều cần quan tâm lúc này không còn là việc bộ máy đã sắp xếp xong hay chưa, mà là sau sắp xếp thì công việc đã được giải quyết tốt hơn không. Nếu giảm đầu mối mà công việc vẫn chậm chạp, trách nhiệm vẫn không rõ ràng, cấp dưới thiếu năng lực và người dân vẫn phải đi qua nhiều tầng nấc để giải quyết một việc thì mục tiêu tinh gọn chưa đạt được như mong muốn, cần phải nhanh chóng tiếp tục khắc phục những vướng mắc, những điểm nghẽn.

Ngược lại, nếu một nhiệm vụ được giao đúng nơi, người thực hiện có đủ thẩm quyền và nguồn lực, trách nhiệm được xác định rõ, kết quả được kiểm tra và người dân nhận thấy sự thay đổi trong phục vụ, đó chính là tinh gọn bộ máy mới đã thực sự tạo ra giá trị./.