Tìm thời gian qua những mã số

Nghệ sĩ Mỹ Dũng tại triển lãm "Mã hóa thời gian". Ảnh: Đồng Tại

Lời giới thiệu của tác giả Lê Tuệ Nhơn mở ra cho công chúng góc nhìn hấp dẫn về Triển lãm tranh truyền thần mang tên “Mã hóa thời gian” (từ ngày 7-11/6) tại Bảo tàng Mỹ thuật Đà Nẵng (78 Lê Duẩn, phường Hải Châu).

Lấy cảm hứng từ các bức ảnh lịch sử, dự án “Truyền thần” (2020 - 2026) của nghệ sĩ Nguyễn Văn Mỹ (Mỹ Dũng) gồm 30 tác phẩm được sáng tác công phu bằng chất liệu soot (muội than) trên nền canvas. Khai thác chủ đề “Mã hóa thời gian Đại Nam” từ cuối thế kỷ 19 đến đầu thế kỷ 20, các bức họa tái hiện những lát cắt chân thực về đời sống xã hội xưa và chân dung các nhân vật lịch sử, góp phần đánh thức ký ức văn hóa bằng ngôn ngữ hội họa.

Nghệ sĩ Mỹ Dũng đã dành hàng nghìn giờ để “phục sinh” từng gương mặt, dáng vẻ lẫn thanh âm vang vọng từ quá khứ. Những nét vẽ ấy không dừng lại ở việc tái hiện hình ảnh mà còn truyền tải cái “thần” - phần hữu hình đầy cảm xúc mà công nghệ, máy móc khó chạm tới.

Không dừng lại ở tranh chân dung, nhiều tác phẩm truyền thần của Mỹ Dũng chuyển tải đại cảnh với hơn năm mươi nhân vật, cùng hàng trăm chi tiết lớn nhỏ khác, đòi hỏi sự tinh tế, kiên trì, tỉ mỉ và tinh thần lao động miệt mài của người nghệ sĩ. Các bối cảnh nghệ thuật được chọn lọc từ kho tư liệu lịch sử dày đặc để diễn tả chân thực, tôn lên những nét văn hóa dân tộc đặc sắc, bao quát trên nhiều lĩnh vực từ giáo dục, pháp luật đến thời trang, nghệ thuật, âm nhạc...

Họa sĩ Nguyễn Trung Kỳ nhận xét: “Với tôi, bộ sưu tập tranh truyền thần của nghệ sĩ Mỹ Dũng đã vượt ra khỏi một dự án nghệ thuật thông thường, để khẳng định một phong cách ứng xử với văn hóa, thời đại, của một tấm lòng nặng tình với quê hương, với ký ức dân tộc.”

Tại buổi khai mạc triển lãm, nghệ sĩ Mỹ Dũng cũng cất công sắp đặt ban nhạc cổ trình diễn, bày biện bàn trầu - cau - rượu, kính cẩn tái hiện các nghi lễ, mỹ tục truyền thống. Triển lãm vì thế không còn đơn thuần là hoạt động trưng bày, mà trở thành không gian trình diễn nghệ thuật đa giác quan - nhìn, nghe, chiêm nghiệm, qua đó góp phần gia tăng sự tương tác giữa nghệ thuật với công chúng.

Điểm ấn tượng của triển lãm là mỗi tác phẩm được bao bọc trong khung gỗ khắc nổi các yếu tố mã hóa số học như hệ nhị phân, thập phân, dãy số, thuật toán, đồng thời đi kèm một mã QR chứa đựng thông tin cụ thể về nội dung, câu chuyện lịch sử. Đó cũng chính là dụng ý của người nghệ sĩ trong hành trình “truyền thần” này, nhằm gợi ra chiều sâu văn hóa và tính triết lý của bộ tranh. Người xem được mời nhìn ngược thời gian qua lăng kính “mã hóa” của thời đại số, nơi lịch sử trở thành dữ liệu nhưng vẫn giữ chiều sâu nhân văn.

“Tôi muốn dùng chính lối vẽ truyền thần lâu đời của dân tộc để “mã hóa” quá khứ trong bối cảnh hiện đại, qua đó giúp lớp trẻ dễ dàng tiếp cận với lịch sử dân tộc, theo cách bình dân, phổ thông, gần gũi với họ nhất”, nghệ sĩ Mỹ Dũng nói.

Trước triển lãm tại Đà Nẵng, bộ 30 tranh truyền thần đã được trưng bày tại Điểm hẹn Liên văn hóa - Bảo tàng gốm Sông Hương (phường Phú Xuân, thành phố Huế) vào cuối tháng Tư vừa qua. Nghệ sĩ Mỹ Dũng cho biết, ông dự định tiếp tục giới thiệu các tác phẩm đến với công chúng tại Thành phố Hồ Chí Minh, Hà Nội và một số nước trên thế giới.

Trong bối cảnh đẩy mạnh số hóa văn hóa, phát triển nghệ thuật đa phương tiện như hiện nay, một câu hỏi then chốt luôn được đặt ra: Làm thế nào để công nghệ không xóa nhòa mà làm phong phú thêm bản sắc? Và Mỹ Dũng đã có cách trả lời của riêng ông: dùng chính ngôn ngữ của thời đại số để bảo tồn và truyền tải tinh thần văn hóa - nghệ thuật truyền thống.

Như lời của tác giả Lê Tuệ Nhơn: “Khi bạn đứng trước những bức tranh này, hãy để tâm trí mình vượt thoát khỏi những mã số trên khung gỗ để chạm vào phần “thần” bên trong. Để thấy rằng, dù thế giới có được số hóa đến mức nào, thì những giá trị nhân văn, di sản văn hóa và niềm tự hào dân tộc vẫn luôn là những thực thể sống động, không thể bị giản lược”.

Nghệ sĩ Mỹ Dũng (SN 1959) xuất thân từ làng chài Thọ Quang, Sơn Trà. Ông là hội viên Hội Nghệ sĩ Nhiếp ảnh Việt Nam, hoạt động chính trong lĩnh vực nhiếp ảnh. Tác giả nổi tiếng với các bộ ảnh nghệ thuật đen trắng về biển và ngư dân Việt Nam, từng có triển lãm cá nhân như “Biển trong chúng ta” tại Bảo tàng Mỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Paris (Pháp) và Berlin (Đức).

ĐỒNG TẠI