Tiếp sức nghệ thuật tuồng

Nghệ sĩ Nhà hát nghệ thuật truyền thống Đà Nẵng biểu diễn nghệ thuật tuồng, loại hình sân khấu đòi hỏi quá trình khổ luyện lâu dài và đang được tiếp thêm động lực từ chính sách mới.

Động lực "giữ lửa" nghề

Hiếm có loại hình nghệ thuật nào đòi hỏi sự khổ luyện bền bỉ như tuồng. Để có thể hóa thân trọn vẹn vào nhân vật, người nghệ sĩ phải trải qua nhiều năm rèn giũa từ thanh nhạc, vũ đạo, võ thuật đến hình thể, hóa trang và kỹ thuật biểu cảm tinh tế.

Trong tuồng, mỗi ánh mắt, bước chân, động tác tay hay cách ngân nga một câu hát đều tuân thủ những quy chuẩn nghiêm ngặt được truyền thừa qua nhiều thế hệ. Một lớp diễn chỉ kéo dài vài phút nhưng thường là kết tinh của hàng chục buổi tập trung cao độ suốt nhiều tháng ròng.

Để có được vai diễn bộ môn nghệ thuật tuồng phục vụ khán giả là một quá trình khổ luyện. Ảnh: KHUÊ TRUNG

Bên cạnh việc rèn luyện kỹ năng, nghệ sĩ còn phải dày công nghiên cứu lịch sử và tâm lý nhân vật để lột tả trọn vẹn linh hồn vai diễn. Tuy nhiên, trước sự bùng nổ của các loại hình giải trí hiện đại, tuồng đang dần trở thành bộ môn nghệ thuật kén khán giả.

Mức thu nhập chưa tương xứng với hao tổn tâm lực khiến nhiều nghệ sĩ gặp khó khăn trong cuộc sống, trong khi các đơn vị nghệ thuật cũng loay hoay với bài toán thu hút và giữ chân lớp kế cận. Không ít người sau thời gian dài đào tạo đã đành gác lại đam mê để tìm kiếm những công việc ổn định hơn.

Do đó, sự ra đời của Nghị định số 261/2026/NĐ-CP không chỉ mang ý nghĩa cải thiện thu nhập mà còn là sự ghi nhận xứng đáng của Nhà nước đối với những "người giữ lửa" đang bền bỉ bảo tồn di sản văn hóa dân tộc.

[VIDEO] – Nghệ sĩ ưu tú Tô Văn Kỳ chia sẻ về nghệ thuật hóa trang trong tuồng:

Theo quy định mới, từ ngày 1/7/2026 đến hết ngày 30/6/2027, diễn viên tuồng được hưởng phụ cấp ưu đãi nghề bằng 50% mức lương hiện hưởng cùng các khoản phụ cấp liên quan; mức này sẽ tăng lên 60% kể từ ngày 1/7/2027.

Song song đó, nghệ sĩ còn được hưởng chế độ bồi dưỡng theo từng buổi luyện tập và biểu diễn, đảm bảo quyền lợi tương xứng với đặc thù lao động sáng tạo của ngành nghệ thuật sân khấu.

Theo bà Nguyễn Thị Hương, Giám đốc Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Đà Nẵng, đây là chính sách mà đội ngũ nghệ sĩ mong đợi từ nhiều năm qua. Giá trị cốt lõi không chỉ nằm ở việc tăng phụ cấp mà còn là sự ghi nhận của Nhà nước đối với những người đang ngày đêm âm thầm gìn giữ hồn cốt dân tộc.

Bà Hương chia sẻ, đào tạo một diễn viên tuồng là hành trình dài hơi, đòi hỏi năng khiếu, sức bền và tính kỷ luật cực cao. Có những vai diễn phải trau chuốt hàng tháng trời chỉ để hoàn thiện một lớp múa hay một thế võ. Mỗi vở diễn đều đi qua quy trình nghiêm ngặt: từ tập đọc kịch bản, luyện thanh, ghép nhạc đến tổng duyệt trước khi ra mắt công chúng.

Vì vậy, quy định bồi dưỡng theo từng buổi luyện tập là một điểm mới, phản ánh sát thực tế lao động nhọc nhằn của người nghệ sĩ sân khấu.

Phát huy di sản tuồng trong đời sống đương đại

Không chỉ giới chuyên môn, đông đảo công chúng cũng đồng tình với chính sách này. Ông Trần Văn Minh, một khán giả trung thành của Nhà hát Nghệ thuật truyền thống Đà Nẵng, chia sẻ rằng để tạo nên một vai diễn để đời, người nghệ sĩ phải đánh đổi bằng nhiều thời gian và tâm sức.

Mỗi vở diễn tuồng là kết tinh của nhiều tháng luyện tập công phu, góp phần gìn giữ và lan tỏa giá trị nghệ thuật truyền thống đến công chúng.

"Nếu thiếu đi những chính sách đãi ngộ, rất khó để giữ chân những tài năng gắn bó với nghề. Tôi kỳ vọng các nghệ sĩ sẽ có thêm động lực cống hiến, giúp khán giả được thưởng thức nhiều vở diễn chất lượng và tầm cỡ hơn", ông Minh nói.

Theo cô Nguyễn Thị Nhiên, giáo viên Ngữ văn Trường THPT Nguyễn Trãi (quận Liên Chiểu, thành phố Đà Nẵng), chăm lo cho đời sống nghệ sĩ chính là sự đầu tư căn cốt để bảo tồn nền văn hóa dân tộc.

"Muốn học sinh yêu nghệ thuật truyền thống, trước hết phải có những người nghệ sĩ đủ điều kiện để toàn tâm toàn ý với nghề. Chính sách mới sẽ giúp giữ chân nhân tài và tạo tiền đề để tuồng lan tỏa mạnh mẽ hơn đến thế hệ trẻ", cô Nhiên nhận định.

Đưa nghệ thuật tuồng đến với khán giả thông qua các không gian lễ hội cũng là cách để gìn giữ bộ môn nghệ thuật truyền thống này. Ảnh: KHUÊ TRUNG

Khi đời sống được ổn định, nghệ sĩ sẽ có thêm điều kiện để sáng tạo, truyền dạy và cống hiến hết mình. Đó chính là nền tảng để nghệ thuật tuồng không chỉ được bảo tồn như một giá trị tĩnh, mà còn tiếp tục hiện diện sinh động trong đời sống đương đại, đảm bảo ngọn lửa sân khấu dân tộc được kế thừa và tỏa sáng qua từng thế hệ.

Thực tế cho thấy, cải thiện thu nhập giúp nghệ sĩ yên tâm bám nghề, song để phát triển bền vững cần một hệ giải pháp đồng bộ: từ cơ chế đặt hàng tác phẩm, đầu tư dàn dựng, đào tạo lớp kế cận đến việc đa dạng hóa không gian biểu diễn và ứng dụng công nghệ số để quảng bá tuồng đến giới trẻ.

Chỉ khi đãi ngộ đi đôi với việc mở rộng không gian biểu diễn và phát triển khán giả, nghệ thuật tuồng mới có thể vừa bảo tồn được bản sắc, vừa khẳng định được vị thế trong dòng chảy văn hóa hôm nay.