Tiếng gọi giữa khe núi Cha Lỳ

Bên hố bom cũ

10 giờ, khe núi Cha Lỳ ở thôn Cuôi-Tri, xã Hướng Lập, tỉnh Quảng Trị vẫn im ắng. Bên một hố bom cũ, Thiếu tá QNCN Hồ Sĩ Thân và Thiếu tá QNCN Hoàng Minh Tài, nhân viên Đội Quy tập HCLS Đoàn KT-QP 337, đang đào một rãnh đất. Mỗi người sử dụng một cuốc, một xẻng. Đất phía trên khá cứng. Hai anh đào được một đoạn thì cảm nhận lớp đất bên dưới có gì đó khác thường. Mềm hơn. Nhẹ hơn. Anh Thân chuyển sang dùng bay, nhẹ tay hớt từng lớp đất mỏng. Anh Tài cúi xuống, dùng lưỡi xẻng hứng từng nhúm đất từ anh Thân.

Một tiếng động rất khẽ vang lên. “Xẹt...”. Hai người nhìn nhau. Dưới lớp đất là một túi vải dù màu xám. Thông tin được báo cáo lên cấp trên. Trung tá Phan Đình Phi, Đội trưởng Đội Quy tập HCLS Đoàn KT-QP 337 lập tức có mặt. Nhà bạt nhanh chóng được các thành viên trong đội dựng lên tại nơi tìm thấy HCLS để che nắng, che mưa. Cuốc, xẻng được đặt sang một bên.

Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ Đoàn Kinh tế-Quốc phòng 337, Quân khu 4 tổ chức tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ ở khe núi Cha Lỳ, thôn Cuôi-Tri, xã Hướng Lập, tỉnh Quảng Trị.  

Từ lúc này, từng động tác phải chậm hơn, nhẹ hơn và cẩn trọng hơn. Lớp đất được bóc từng chút. Túi vải dù được đưa lên mặt đất. Rồi những phần hài cốt xuất hiện. Một người đã hy sinh từ nhiều năm trước đang trở về từ lòng đất.

Các phần xương được thu gom cẩn thận. Hai chiếc răng còn tốt được vệ sinh sạch sẽ và được niêm cất trong hộp bảo quản theo đúng quy định để phục vụ giám định ADN, xác định danh tính HCLS. Sau khi hoàn tất các bước quy tập cần thiết, anh Hồ Sĩ Thân và anh Hoàng Minh Tài nhẹ nhàng gói buộc rồi đặt hài cốt vào tiểu sành.

Không khí trong rừng bỗng lặng hơn. Anh Phan Đình Phi ngồi xuống thực hiện nghi thức theo văn hóa tâm linh của người Việt. Bàn tay anh đập mạnh xuống đất rồi chạm nhẹ vào tiểu sành.

Sau này, Trung tá Phan Đình Phi giải thích, lúc đó chưa xác định được giới tính của liệt sĩ nên anh gọi cả hai trường hợp (bác liệt sĩ nam, bác liệt sĩ nữ). Khi có thêm di vật, như dây thắt lưng, lược, gương, có thể nhận định rõ hơn để gọi theo giới tính. Anh Phi nghẹn ngào nói với chúng tôi: “Những người làm nhiệm vụ quy tập, gọi hồn các bác liệt sĩ là công việc cao cả và thiêng liêng. Bởi đó là cảm xúc rất đặc biệt khi tìm được các bác, đưa các bác trở về với quê hương, gia đình”.

Lần theo nguồn tin

Để có thể tìm thấy các liệt sĩ, hành trình bắt đầu từ một nguồn tin rất mong manh. Giữa tháng 3-2026, ông Hồ Văn Sâm, ở xã Hướng Lập, tìm đến trụ sở của Đội. Trong một lần đi làm nương, ông Sâm đi tắt qua khe núi Cha Lỳ (giáp biên giới Việt-Lào), ông thấy có nhiều hố bom, đất cạnh những hố bom có dấu hiệu khác thường, ông Sâm nghi ngờ nơi đây từng có bộ đội hy sinh và đã được an táng.

Một lời kể. Một nghi vấn của người dân. Nhưng với Đội Quy tập HCLS Đoàn KT-QP 337, đó là thông tin cần được kiểm chứng. Trung tá Phan Đình Phi cùng Thiếu tá Lương Văn Công, Đội phó Đội Quy tập, Thiếu tá QNCN Hồ Sĩ Thân và Thiếu tá QNCN Trần Văn Hoàng, nhân viên viên Đội Quy tập tìm đến nhà ông Sâm. Từ nơi đơn vị đang đứng chân ở thôn A Xóc-Cha Lỳ (xã Hướng Lập) đến nhà ông Sâm khoảng 12km. Từ đó, các anh tiếp tục cùng ông Sâm đi bộ men theo khe suối, vượt qua những khu rừng hiểm trở.

Đến nơi. Anh Phi quan sát rất kỹ lớp đất cạnh những hố bom, rồi dùng cuốc đào một rãnh nhỏ. Anh không vội kết luận. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua. Đất rừng thay đổi. Cây cối phát triển nhanh. Những dấu tích chiến tranh bị vùi lấp. Vị trí an táng ban đầu có thể không còn nguyên. Linh cảm đã mách bảo cho anh biết, các bác đang nằm dưới những lớp đất. Các anh đánh dấu khu vực, hội ý tại thực địa, xây dựng phương án tìm kiếm, quy tập.

Công việc bắt đầu. Đất cứng thì dùng cuốc. Khi xuất hiện dấu hiệu nghi có hài cốt thì chuyển sang dùng bay, bóc từng lớp đất mỏng. Mưa xuống phải dừng lại, che đậy cẩn thận. Bởi nước có thể làm hài cốt phân hủy nhanh hơn, ảnh hưởng đến việc bảo quản và xác định danh tính sau này. Bữa trưa giữa rừng thường là lương khô, bánh chưng, gói xôi mang theo. Chiều xuống, lán tạm bên bìa rừng trở thành nơi nghỉ. Sáng hôm sau, công việc lại tiếp tục, để rồi đến cuối tháng 7, tại khu vực khe núi Cha Lỳ, Đội đã tìm thấy 8 HCLS.

Khi công việc tại khe núi Cha Lỳ vẫn tiếp tục, Đội nhận thêm nguồn tin từ ông Hồ Văn Trường, ở xã Hướng Lập, làm nhiệm vụ bảo vệ rừng. Sau cơn mưa rừng rất lớn, ông Trường đi tuần tra tại khu vực rừng Cây Lỗi đã phát hiện dấu tích hầm hào cùng những vật dụng như tăng, võng, bi đông. Những dấu tích ấy khiến ông nghi ngờ nơi đây có HCLS. Anh Phan Đình Phi, anh Lương Văn Công và các thành viên trong Đội lại lên đường khảo sát, nắm tình hình. Rồi Đội phân chia lực lượng, một bộ phận vẫn tìm các bác tại khe núi Cha Lỳ, một bộ phận do anh Phi phụ trách dựng lán trại tìm HCLS tại rừng Cây Lỗi. Vẫn là những nhát cuốc, những đường bay gạt nhẹ, đến đầu tháng 8-2026, Đội tìm thấy 5 HCLS tại rừng Cây Lỗi.

Mặt trời khuất sau núi, cán bộ, nhân viên Đội Quy tập HCLS Đoàn KT-QP 337 lại thu dọn dụng cụ. Cuốc, xẻng được lau sạch. Ngày mai, họ lại tiếp tục đào, vận chuyển đất đá, tìm kiếm, quy tập HCLS.

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng hành trình đưa những anh hùng liệt sĩ nằm lại nơi chiến trường xưa trở về vẫn chưa khép lại với Đội Quy tập HCLS Đoàn KT-QP 337.

 5 HCLS tìm thấy ở rừng Cây Lỗi được bọc trong tăng và võng dù ở độ sâu từ 1,2m đến 1,6m. Di vật kèm theo có đế giày, dây thắt lưng, đinh ghim, dây điện thông tin, bàn chải đánh răng. Cả 5 HCLS đều có lọ thủy tinh đi kèm, bên trong là một tờ giấy có những dòng chữ đã mờ. Ngày 13-8-2026, kết quả giám định của Phòng Kỹ thuật hình sự (Công an tỉnh Quảng Trị) xác định: Tờ giấy trong lọ thủy tinh chôn cùng HCLS số 4 đã phục hồi được thông tin như sau: Đồng chí Nguyễn Văn Vượng, sinh năm 1946; cấp bậc: Binh nhất; nhập ngũ: Tháng 5-1970; đơn vị: Đại đội 3, Tiểu đoàn 25, Binh trạm 27, Đoàn 559; hy sinh ngày 26-12-1970; nguyên quán: Triều Dương, Quốc Trị, Tiên Lữ, Hải Hưng.