Tiên phong phát triển văn hóa trong kỷ nguyên mới

1. Ngày 7-1-2026, thay mặt Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TƯ về phát triển văn hóa Việt Nam. Sự ra đời của văn kiện này không chỉ mang ý nghĩa về mặt chủ trương, mà còn là dấu mốc quan trọng trong tư duy phát triển của Đảng ta, khi đất nước bước vào kỷ nguyên mới, kỷ nguyên vươn mình của dân tộc.

Việc ban hành Nghị quyết số 80-NQ/TƯ càng có ý nghĩa sâu sắc khi đặt trong mạch nhận thức xuyên suốt của Đảng ta về vai trò của văn hóa.

Từ lâu, chúng ta đã khẳng định: Văn hóa là hồn cốt của dân tộc, là nền tảng tinh thần của xã hội, vừa là mục tiêu, vừa là động lực của phát triển. Tuy nhiên, giữa nhận thức và thực tiễn vẫn còn khoảng cách nhất định. Việc chuyển hóa các quan điểm đó thành hành động cụ thể, thành cơ chế, chính sách đồng bộ để có kết quả đo đếm được chưa phải lúc nào cũng tương xứng với yêu cầu đặt ra. Vì vậy, Nghị quyết số 80-NQ/TƯ ra đời nhằm tạo bước chuyển căn bản trong cách nghĩ, cách làm về văn hóa; đưa văn hóa và con người thực sự trở thành nền tảng, động lực, trụ cột và hệ điều tiết cho phát triển bền vững đất nước.

Từ định hướng chung của cả nước, yêu cầu cụ thể hóa Nghị quyết đặt ra trực tiếp đối với từng địa phương, đặc biệt là những trung tâm lớn có vai trò dẫn dắt. Trong bối cảnh đó, Hà Nội - Thủ đô nghìn năm văn hiến - mang trong mình sứ mệnh đặc biệt. Là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đồng thời là trung tâm lớn về văn hóa, giáo dục, khoa học và giao lưu quốc tế, Hà Nội hội tụ đầy đủ điều kiện để đi đầu trong việc hiện thực hóa các mục tiêu, nhiệm vụ của Nghị quyết.

Nhận thức rõ vai trò và trách nhiệm của Thủ đô trong việc cụ thể hóa Nghị quyết, ngay sau khi văn kiện được ban hành, Thành ủy Hà Nội đã khẩn trương xây dựng dự thảo Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TƯ ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam. Sự chủ động ấy không chỉ thể hiện tinh thần quán triệt kịp thời một chủ trương lớn của Đảng, mà còn cho thấy quyết tâm chuyển hóa tầm nhìn thành hành động cụ thể, có lộ trình và có khả năng đo đếm.

Tinh thần đó tiếp tục được nhấn mạnh tại cuộc họp Ban Thường vụ Đảng ủy kết hợp họp tập thể lãnh đạo UBND thành phố Hà Nội ngày 12-2 vừa qua. Tại cuộc họp, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng yêu cầu: “Chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TƯ ngày 7-1-2026 của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam không dừng ở các mục tiêu định tính mà phải lượng hóa được các chỉ tiêu, xác định rõ lộ trình, nguồn lực, cơ chế phối hợp giữa các sở, ngành; đồng thời gắn với yêu cầu hoàn thiện thể chế, sắp xếp tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước trên các lĩnh vực văn hóa - xã hội”.

2. Thực tế thời gian qua cho thấy, không ít nghị quyết về văn hóa được ban hành với tinh thần đúng đắn, định hướng lớn lao, nhưng khi triển khai lại thiếu những thước đo cụ thể để đánh giá hiệu quả. Những mục tiêu như “xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh”, “nâng cao đời sống tinh thần của nhân dân”, “bảo tồn và phát huy giá trị di sản” đều rất giàu ý nghĩa, song nếu không gắn với chỉ tiêu, mốc thời gian và cơ chế kiểm tra, giám sát rõ ràng thì khó tạo ra chuyển biến thực chất. Vì vậy, chuyển từ tư duy nặng về khẩu hiệu sang tư duy quản lý bằng mục tiêu cụ thể, bằng con số rõ ràng và bằng trách nhiệm giải trình minh bạch là yêu cầu tất yếu.

Cùng với lượng hóa chỉ tiêu là yêu cầu xây dựng lộ trình thực hiện bài bản; nguồn lực, cơ chế phối hợp giữa các sở, ban, ngành, địa phương rõ ràng và cụ thể. Lộ trình minh bạch sẽ giúp bảo đảm tính liên tục, tránh tình trạng dàn trải, “đầu voi đuôi chuột”, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho những bước phát triển tiếp theo. Nguồn lực tương xứng, phân bổ hợp lý giúp việc triển khai công việc đạt hiệu quả cao.

Thực tế cho thấy, ngân sách nhà nước giữ vai trò quan trọng, nhưng không thể là nguồn lực duy nhất. Văn hóa chỉ thực sự phát triển mạnh mẽ khi có sự tham gia rộng rãi của toàn xã hội, từ doanh nghiệp, tổ chức đến từng người dân. Điều đó đòi hỏi cơ chế xã hội hóa minh bạch, ổn định và đủ sức khuyến khích đầu tư, đặc biệt trong các ngành công nghiệp sáng tạo.

Một yêu cầu không kém phần quan trọng là cơ chế phối hợp liên ngành. Văn hóa không tồn tại biệt lập mà gắn bó hữu cơ với giáo dục, du lịch, truyền thông, quy hoạch đô thị và an sinh xã hội. Nếu thiếu sự điều phối thống nhất, các nhiệm vụ dễ bị phân tán, chồng chéo hoặc bỏ sót. Do đó, Chương trình hành động cần xác định rõ cơ quan chủ trì từng nhiệm vụ, quy định cụ thể trách nhiệm phối hợp và chế độ báo cáo định kỳ; đồng thời gắn trách nhiệm với vai trò người đứng đầu và cơ chế đánh giá cán bộ, để mọi cam kết đều có địa chỉ chịu trách nhiệm rõ ràng.

Thực hiện Nghị quyết số 80-NQ/TƯ cũng là cơ hội để tiếp tục hoàn thiện thể chế và sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả. Những quy định không còn phù hợp, những thủ tục gây cản trở hoạt động sáng tạo cần được mạnh dạn rà soát, điều chỉnh. Quản lý nhà nước về văn hóa không phải là dựng thêm rào cản, mà là kiến tạo khuôn khổ pháp lý minh bạch, bảo vệ giá trị tích cực và khuyến khích sáng tạo chân chính.

Nghị quyết số 80-NQ/TƯ đã mở ra một chặng đường mới cho sự nghiệp phát triển văn hóa nước nhà. Với truyền thống nghìn năm văn hiến và khát vọng vươn lên mạnh mẽ, Hà Nội có đủ điều kiện để trở thành điểm sáng trong hành trình ấy. Song điểm sáng không được tạo nên bằng lời nói, mà phải được khẳng định bằng hành động cụ thể với sự quyết liệt và đồng bộ trong tổ chức thực hiện.

Khi tầm nhìn lớn được chuyển hóa thành chương trình khả thi; khi mỗi mục tiêu đều gắn với trách nhiệm và kết quả rõ ràng; khi văn hóa thực sự thấm sâu vào đời sống xã hội, đó chính là lúc Thủ đô khẳng định vai trò tiên phong trong công cuộc phát triển văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.

Quỳnh Anh