Thước đo của bộ máy mới

Chuyên viên Trung tâm phục vụ hành chính công xã Minh Châu (Hà Nội) tận tình hướng dẫn người dân làm thủ tục hành chính. Ảnh: Đạt Lê.

Gần dân từ những việc cụ thể

Một ngày cuối tháng 8, tại Điểm hỗ trợ dịch vụ công phường Phú Lương (Hà Nội), không khí làm việc diễn ra khẩn trương, người dân đến giải quyết thủ tục hành chính (TTHC) được cán bộ hướng dẫn ngay từ khâu tiếp nhận. Đưa con gái đến làm thủ tục chuẩn bị nhập học, ông Nguyễn Văn Hùng (tổ 6, phường Phú Lương) cho biết, quy trình nhanh chóng, thuận tiện, cán bộ hướng dẫn rất nhiệt tình.

Cũng đến làm TTHC, bà Nguyễn Thị Hoa (41 tuổi, ở Phú Lãm) chia sẻ về một câu chuyện đầy ý nghĩa diễn ra tại tổ dân phố 11, phường Phú Lương: Vào tháng 3/2026, cán bộ Điểm hỗ trợ dịch vụ công phường phối hợp với chính quyền và tổ dân phố đến tận nhà hỗ trợ hai công dân do tuổi cao gặp khó khăn, hoàn thiện thủ tục đăng ký kết hôn lại.

Là xã được coi là xa trung tâm nhất của Hà Nội, tại xã Minh Châu sự thay đổi được người dân cảm nhận rõ. Bà Phương Thị Trang (ở thôn Chu Chàng) bày tỏ: “Trước đây thực hiện các thủ tục như đất đai, cấp đổi căn cước, người dân phải đi hơn 20km hoặc qua phà đến trung tâm huyện. Đến nay, nhiều thủ tục được giải quyết ngay tại xã, giúp giảm đáng kể thời gian và chi phí đi lại”.

Tại địa bàn tỉnh Bắc Ninh, ông Đỗ Văn Long (60 tuổi, phường Bắc Giang) khi đi làm TTHC cho biết, chưa thành thạo công nghệ nhưng được cán bộ hướng dẫn tận tình việc cài đặt, thao tác trên điện thoại. Ông đánh giá việc giải quyết TTHC tập trung, nhanh gọn hơn; thái độ niềm nở của cán bộ khiến người dân cảm thấy gần gũi, dễ trao đổi…

Giảm tầng nấc, tăng trách nhiệm

Theo Bí thư Thành ủy Hà Nội Trần Đức Thắng, sau một năm thực hiện, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cho thấy sự phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ đô. Phương thức điều hành đang chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị hiện đại, từ chính quyền quản lý sang chính quyền phục vụ; việc xử lý công việc cũng chuyển từ nhiều tầng nấc sang trực tiếp, nhanh chóng, hiệu quả hơn.

Hà Nội đã kết thúc hoạt động của 30 đơn vị hành chính cấp huyện, tổ chức lại 526 đơn vị hành chính cấp xã thành 126 xã, phường, giảm hơn 76% số đơn vị hành chính cấp xã. Cùng với sắp xếp tổ chức, Hà Nội đẩy mạnh phân cấp, ủy quyền theo nguyên tắc cấp nào gần dân, sát dân và giải quyết hiệu quả nhất thì giao cấp đó thực hiện.

Đơn cử, tại phường Phú Lương, 100% văn bản (đi - đến) được xử lý trên môi trường điện tử. Phần mềm HanoiWork và phương pháp quản trị OKR/KPI được triển khai tới toàn bộ cán bộ, công chức. Đến hết tháng 7/2026, tổng số nhiệm vụ cấp xã được phân cấp, ủy quyền là 924 nhiệm vụ. Hồ sơ được giải quyết đúng hoặc trước hạn, không để xảy ra quá hạn. Riêng lĩnh vực tư pháp từ ngày 16/7 - 15/8 tiếp nhận 642 hồ sơ, đã giải quyết 640 hồ sơ.

Chủ tịch UBND phường Phú Lương Lã Quang Thức cho rằng, khi thẩm quyền được chuyển về cơ sở, cán bộ phải chủ động tham mưu, quyết định và chịu trách nhiệm đến cùng. Vì vậy, yêu cầu quản trị phải hướng tới “rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ quy trình và rõ hiệu quả”. Đây là điểm cốt lõi của mô hình mới, giảm đầu mối không có nghĩa giảm trách nhiệm. Ngược lại, trách nhiệm của cấp cơ sở phải rõ hơn, trực tiếp hơn và gắn với kết quả cuối cùng.

Phải tạo động lực phát triển

Cùng với cải cách hành chính, Hà Nội đang xây dựng nền hành chính dựa trên dữ liệu và công nghệ số. Thành phố đang triển khai HanoiWork, iHanoi, đồng thời xây dựng cơ sở dữ liệu về đất đai, quy hoạch, dân cư, hộ tịch, y tế, giáo dục... Đây được xem là nền tảng để nâng cao năng lực quản trị và cung cấp dịch vụ công thuận tiện hơn.

Tại xã Minh Châu, những phương thức quản trị mới đang được triển khai. Ông Bùi Thái Sơn, Chủ tịch UBND xã cho biết, là đơn vị đầu tiên của Hà Nội thí điểm HanoiWork, lượng hóa nhiệm vụ, theo dõi tiến độ và đánh giá công việc bằng KPI. Hệ thống 5G, camera AI và Trung tâm điều hành thông minh IOC được triển khai nhằm nâng cao năng lực giám sát môi trường, trật tự an toàn giao thông và xây dựng địa bàn an toàn, hiện đại. Đáng chú ý, xã triển khai chương trình khám sức khỏe toàn dân, thiết lập hồ sơ y tế điện tử. Đến nay, 100% người dân đã được tầm soát, phân loại và lập hồ sơ sức khỏe điện tử, tạo nền tảng cho quản lý sức khỏe lâu dài...

Nếu cải cách hành chính là một thước đo quan trọng thì khả năng tạo động lực phát triển ở cơ sở cũng là tiêu chí không thể thiếu. Trong đó, kinh tế, thương mại và dịch vụ ở xã Minh Châu từng bước phát triển. “Chợ đêm Minh Châu” trở thành điểm nhấn trong đời sống cộng đồng, có thời điểm thu hút hơn 5.000 lượt khách mỗi tối, trong đó có khách quốc tế. Không gian này không chỉ tạo thêm hoạt động kinh tế mà còn mở hướng phát triển kinh tế đêm gắn với xây dựng không gian sống “Xanh - Văn minh - Hạnh phúc”.

Bí thư Đảng ủy xã Minh Châu Nguyễn Đức Tiến cho biết, mục tiêu nhiệm kỳ 2025-2030 là xây dựng Minh Châu trở thành điểm du lịch sinh thái trải nghiệm, phát triển nông nghiệp công nghệ cao giữa lòng sông Hồng… Từ thực tiễn xã Minh Châu có thể thấy, khi được trao quyền và gắn với trách nhiệm, chính quyền cơ sở không chỉ thực hiện công việc hành chính mà còn có thể chủ động khai thác lợi thế địa phương, tạo thêm động lực tăng trưởng.

Về những áp lực từ mô hình mới, Phó Chủ tịch Thường trực phường Bắc Giang Ngô Thành Giang chia sẻ, áp lực chính là động lực để cán bộ, công chức thay đổi và trưởng thành. Khi khối lượng, phạm vi công việc tăng lên, cán bộ cơ sở phải nâng cao năng lực chuyên môn, khả năng phối hợp, kỹ năng xử lý tình huống và tinh thần trách nhiệm. Chuyển từ “quản lý” sang “phục vụ” không có nghĩa cán bộ làm thay người dân, mà phải hướng dẫn rõ ràng, giải quyết đúng quy định, đúng thời hạn và tạo điều kiện thuận lợi nhất.

 “Gần dân không chỉ là cán bộ ngồi ở trụ sở gần người dân. Gần dân là khi người dân có việc biết tìm đến đâu; khi đến được hướng dẫn, được lắng nghe và khi đủ điều kiện thì công việc được giải quyết nhanh, đúng, minh bạch. Đó mới là giá trị thực chất của mô hình chính quyền 2 cấp” - ông Giang nhấn mạnh.

Sau hơn một năm thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, các địa phương đang từng bước định hình một phương thức quản trị mới. Đó chính là những “điểm chạm” để người dân cảm nhận rõ nhất hiệu quả của một nền chính quyền phục vụ. Và cũng là nền tảng để Hà Nội, Bắc Ninh cũng như các địa phương trên cả nước nói chung tiếp tục hoàn thiện mô hình mới theo hướng hiện đại, minh bạch, gần dân, sát dân, vì sự phát triển bền vững.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn.

PGS.TS Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng: Để mô hình chính quyền 2 cấp vận hành hiệu quả, các địa phương, nhất là Hà Nội cần chuyển từ tư duy quản lý theo “địa giới chức năng” sang quản trị theo quy trình, xác định rõ hành trình xử lý công việc, người thực hiện và người chịu trách nhiệm cuối cùng. Phân cấp, phân quyền phải đi đôi với trách nhiệm giải trình, tránh tình trạng “có quyền nhưng ngại quyết” hoặc nhiều cơ quan cùng tham gia nhưng không ai chịu trách nhiệm đến cùng. Cần đẩy mạnh liên thông dữ liệu, ứng dụng công nghệ, khắc phục tình trạng mỗi cơ quan sử dụng một hệ thống riêng, buộc người dân và doanh nghiệp cung cấp lại thông tin. Quan trọng hơn, Hà Nội cần hình thành văn hóa quản trị mới, trong đó các cơ quan phối hợp để giải quyết vấn đề, thay vì phối hợp để chia sẻ trách nhiệm. Một chính quyền hiện đại phải được đo bằng khả năng xử lý nhanh, hiệu quả những vấn đề liên ngành, phức tạp và đáp ứng tốt hơn yêu cầu của người dân, doanh nghiệp.