Thước đo bản lĩnh doanh nhân

Tôi không nghĩ người ta phải đi qua biến cố mới hiểu thương trường. Tôi tự hỏi: chúng ta đang ghi nhận sự từng trải của một doanh nhân bằng điều gì? Bằng những lần vượt khó, thoát hiểm, gây dựng lại từ đầu? Còn những lần họ quyết định không đi tiếp, vì đã nhìn thấy một cái giá vượt quá khả năng gánh chịu, có được coi là bản lĩnh không?

Những câu chuyện kinh doanh thường hấp dẫn ở giai đoạn người chủ doanh nghiệp vượt qua tình thế tưởng đã hết đường. Một đơn hàng cứu được công ty, một nguồn vốn đến đúng lúc, một quyết định táo bạo đưa doanh nghiệp sang trang mới. Nghe những chuyện ấy, tôi hiểu vì sao người ta khâm phục, bởi để gây dựng và giữ được một doanh nghiệp đòi hỏi nhiều hơn những tính toán trên giấy.

Bản lĩnh của doanh nhân là lựa chọn hướng đi có trách nhiệm với doanh nghiệp, người lao động và xã hội (Ảnh minh hoạ).

Tuy nhiên, khi câu chuyện được kể từ một kết quả thành công, những băn khoăn trước khi ra quyết định đôi khi dễ trở thành chi tiết phụ. Từ đó, rất dễ rút ra một bài học đơn giản rằng, phải dám làm thì mới có thành công.

Bài học ấy có sức thúc đẩy lớn. Nhưng nó cũng có thể khiến người đang đứng trước một lựa chọn khó cho rằng, sự chần chừ của mình là yếu đuối.

Thử đặt mình vào một tình huống: một hợp đồng lớn đang chờ ký, cả công ty đã theo đuổi nhiều tháng, nhưng vẫn còn một điều khoản mà người phụ trách chưa hiểu hết trách nhiệm phải nhận. Đối tác muốn chốt ngay. Bộ phận kinh doanh sợ mất cơ hội. Người đề nghị kiểm tra thêm phải giải thích vì sao cần chậm lại, trong khi ai cũng nhìn thấy lợi ích của việc ký.

Nếu ký và hợp đồng đem lại lợi nhuận, sự quyết đoán dễ được ghi nhận. Nếu từ chối, người quyết định có thể bị trách là bỏ lỡ cơ hội. Trong khi đó, những rủi ro đã tránh được lại không hiện ra để mọi người nhìn thấy. Bởi vậy, giá trị của một quyết định thận trọng thường khó được chứng minh hơn một kết quả thành công.

Rõ ràng, tình huống trên không có một đáp án chung. Việc kiểm tra thêm chưa chắc khiến quyết định đúng hơn nếu chỉ kéo dài thời gian mà không làm rõ được vấn đề. Ký ngay cũng chưa chắc là thiếu trách nhiệm. Điều cần biết là câu hỏi còn bỏ ngỏ có đủ quan trọng để thay đổi quyết định hay không. Nhưng khi chỉ nhìn kết quả, chúng ta dễ bỏ qua chính quá trình cân nhắc ấy.

Người làm công ăn lương cũng có thể thấy mình trong đó. Một lời đề nghị xem lại hồ sơ đôi khi được đón nhận như sự tận tâm, đôi khi lại bị coi là sự cản trở. Người đã bỏ nhiều công sức theo đuổi một cơ hội khó tránh khỏi nóng ruột. Người đứng đầu phải lựa chọn giữa những ý kiến khác nhau, trong lúc tiền lương, công nợ phải trả và lãi vay vẫn đến hạn.

Tôi nghĩ điều đáng lo ngại xuất hiện khi một tập thể quen ghi nhận người làm cho công việc chạy nhanh, nhưng ít ghi nhận người giúp nhận ra điều cần kiểm tra. Sau vài lần bị gạt đi, lời cảnh báo có thể ít dần, rồi không còn được nói ra nữa. Người đứng đầu tưởng mọi người đều đồng ý, trong khi có người chỉ không muốn trở thành người duy nhất nói khác với cả nhóm còn lại.

Kinh nghiệm lâu năm cũng có thể làm khoảng im lặng ấy lớn hơn. Người đứng đầu đã nhiều lần vượt khó có lý do để tin vào mình. Người dưới quyền có lý do để nghĩ rằng người đứng đầu biết điều họ chưa biết. Câu “tôi làm bao nhiêu năm rồi” vì thế có thể nhanh chóng khép lại một cuộc trao đổi trước khi vấn đề được xem xét.

Thành công của lần trước là một kinh nghiệm để tham khảo. Nó không tự làm rõ một cam kết mới, một đối tác mới hay một trách nhiệm mới. Khi lấy câu “trước đây vẫn làm được” để trả lời mọi băn khoăn, chúng ta có thể đang dựa vào kết quả cũ nhiều hơn hoàn cảnh hiện tại.

Kinh doanh luôn có rủi ro. Đầu tư một sản phẩm mới hay bước vào thị trường xa lạ đều đòi hỏi quyết định khi chưa biết chắc kết quả. Xã hội cần những người dám thử, dám dấn thân. Một lần thất bại trong kinh doanh cũng không tự chứng minh rằng người ra quyết định đã sai. Điều tôi muốn bàn là cách chúng ta nhìn vào sự can đảm trong lúc ra quyết định: có coi việc hỏi lại, lắng nghe ý kiến khác và điều chỉnh lựa chọn là một phần của bản lĩnh hay không?

Người làm doanh nghiệp cũng cần những quy định và hướng dẫn rõ ràng để có cơ sở quyết định. Nhưng ngay cả khi đã có đủ thông tin, việc dừng lại vẫn khó, bởi họ có thể phải buông một cơ hội đã dành nhiều tiền bạc, công sức và kỳ vọng. Điều quan trọng là có đủ cơ sở để nhận diện rủi ro, cân nhắc các phương án và lựa chọn hướng đi phù hợp với khả năng của doanh nghiệp.

Bản lĩnh trong hoàn cảnh ấy thường khó được nhìn thấy. Người đứng đầu có thể phải nghe một ý kiến trái chiều, thừa nhận mình chưa hiểu hết, hoặc đề nghị xem lại việc cả nhóm đang muốn làm. Những quyết định ấy ít được kể khi người ta nói về thành công.

Nhưng giá trị của chúng có thể nằm ngay trong những điều bình thường: công việc tiếp tục diễn ra, người lao động được nhận lương đúng hạn, gia đình không phải đột ngột xoay xở với một biến cố lớn. Khi một doanh nghiệp gặp khó khăn, hệ quả thường vượt khỏi phạm vi của riêng người chủ. Bởi vậy, cân nhắc cái giá trước một quyết định cũng là nghĩ đến những người sẽ cùng mình gánh chịu hệ quả ấy.

Nhân Ngày Doanh nhân Việt Nam 13/10, chúng ta có nhiều lý do để trân trọng những người tạo ra việc làm, gây dựng cơ nghiệp và đóng góp cho sự phát triển của xã hội. Tôi mong trong cách ghi nhận ấy có thêm chỗ cho những quyết định ít được đề cập: một hợp đồng không ký sau khi đã xem xét kỹ, một kế hoạch được điều chỉnh vì lời cảnh báo có cơ sở, một lần người có kinh nghiệm chịu lắng nghe người ít kinh nghiệm hơn.

Không phải mọi quyết định dừng lại đều đúng. Nhưng nếu chỉ những người đi tiếp và thành công mới có câu chuyện để kể, chúng ta sẽ khó nhìn thấy đầy đủ sự từng trải.

Có những bài học nằm ở khả năng nhận ra giới hạn; có những thành công bắt đầu từ việc biết lắng nghe. Và đôi khi, thước đo bản lĩnh của một doanh nhân không chỉ nằm ở việc họ dám tiến xa đến đâu, mà còn ở cách họ cân nhắc, lựa chọn và chịu trách nhiệm trên mỗi chặng đường phát triển của doanh nghiệp.