Thung lũng Re giữa âm vang đại ngàn

Một góc rừng ở Măng Đen . Ảnh: Tư liệu

Ở đó, con người và thiên nhiên cùng cất lên bản trường ca bất tận, để ai một lần đặt chân đến cũng mang về dư âm hoài niệm khó quên.

Miền huyền thoại

Trên cung đường quốc lộ 14 uốn lượn quanh dốc núi, có một con đèo mang tên Violăk, theo cách gọi của người Mơ Nâm, nghĩa là đèo say rượu, con đèo khúc khuỷu như một khúc nhạc ngất ngây giữa đại ngàn. Bên dưới đèo là thung lũng sông Re trứ danh, mở ra hành trình tiến về cao nguyên Măng Đen, một vùng đất hiện ra vừa thực vừa mộng, nơi núi rừng còn giữ được sự nguyên sơ, kỳ vĩ và đượm sắc huyền thoại.

Nơi đây, thiên nhiên và con người hòa quyện trong nhịp sống rừng xanh, nơi lưu giữ kho tàng văn hóa của người Mơ Nâm - Xê Đăng vẫn ngân vang trong tiếng gió, tiếng suối như một bản trường ca bất tận về núi rừng Tây Nguyên.

Nơi đây người Mơ Nâm, một nhóm địa phương của người Xê Đăng, còn bảo lưu khá nguyên vẹn các sinh hoạt của người ở rừng. Măng Đen được xem như một phát hiện mới của thời bình, cho dù có muộn màng, về một vùng sinh thái rừng còn nguyên khai và ôn hòa.

Măng Đen là tên mà người Kinh gọi chệch đi từ tên T’Măng Deeng, theo cách gọi của người Mơ Nâm, nghĩa là vùng đất rộng bằng phẳng. Nơi đây có đến bảy hồ thiên tạo, được người Mơ Nâm thêu dệt thành những huyền thoại diễm lệ.

Ngày nay, các hồ nước và thác suối như một dàn đồng ca tôn vinh vẻ đẹp đầy bí ẩn, hoang sơ của núi rừng Măng Đen. Thật ra vẻ bí ẩn và hoang sơ của nó được tăng thêm nhờ vào khí hậu ôn hòa, mát mẻ phủ lên cây cối xanh tươi quanh năm. Có lẽ không ở đâu trên Tây Nguyên hiện nay, có độ che phủ rừng nhiều như ở Konplong - Măng Đen. Rừng ngự trị trên tất cả phương diện đời sống của người bản địa.

Trầm tích văn hóa Mơ Nâm - Xê Đăng

Ở khía cạnh khác, Măng Đen - Kon Plong còn có các di tích văn hóa lịch sử khá phong phú, dễ cộng hưởng vào giá trị chung của nó. Đối với người say mê khám phá các giá trị tinh thần bản địa, thì một chuyến đi sâu đến ĐăkRing, Măng Bút, Ngọc Tem… mới thực sự mục sở thị được các tập quán gốc của người Mơ Nâm - Xê Đăng.

Ví như vùng Măng Bút, người Xê Đăng vẫn giữ thói quen lợp mái nhà bằng tre nứa vốn còn rất dồi dào trong rừng xung quanh. Mỗi khi có ai đó muốn dựng nhà mới thì cả cộng đồng làng tự nguyện đến giúp, không phân biệt người có của với kẻ nghèo hèn. Thậm chí bà con coi đó như một ngày hội của làng.

Măng Đen - Măng Bút từng để lại dấu ấn lịch sử khốc liệt trong đấu tranh cách mạng, có lẽ không chỉ ghi trong sử sách, mà còn đọng lại trong ký ức các thế hệ con cháu người Mơ Nâm - Xê Đăng.

Bên cạnh nguồn lợi của rừng xanh đem lại cái ăn hằng ngày cho người Mơ Nâm, thì họ còn biết canh tác ruộng lúa nước ở các thung lũng nhỏ. Cách làm đất bằng phương pháp thủy nậu cổ xưa đang còn bảo lưu khá phổ biến ở đây. Một vài sào ruộng lầy chỉ tốn công mươi phút cho trâu dẫm đạp là đã có thể hoàn thành mặt ruộng bằng phẳng để gieo cấy.

Miền đất của những giấc mơ xanh

Nhờ vào sinh thái rừng hoang dã mát lạnh, Măng Đen đã nhanh chóng trở thành viên ngọc quý cho nền công nghiệp không khói. Theo quy hoạch tổng thể về xây dựng cơ sở hạ tầng cho một đô thị trong rừng, thì Măng Đen không bỏ qua cơ hội làm giàu bằng chính đất đai màu mỡ, có khí hậu ôn hòa quanh năm. Trong đó, phát triển trồng rau hoa xứ lạnh như một triển vọng rất khả thi.

Hoa cỏ quanh rừng già như một biểu tượng của thiên nhiên tươi đẹp đã cuốn hút các nhà đầu tư đến Măng Đen. Không phải chỉ riêng chất lãng mạn, mà còn có cả lợi thế so sánh của Măng Đen đã cuốn hút họ.

Có lẽ không còn xa nữa, Măng Đen sẽ bước ra khỏi huyền thoại mờ ảo để đến với thế giới hiện đại. Nhưng rừng xanh và các giá trị văn hóa phi vật thể vẫn luôn làm cho miền đất này hấp dẫn với du khách bốn phương.

Chiều buông xuống Măng Đen, bóng thông đổ dài trên mặt hồ lấp lánh bóng hoàng hôn, nghe như đâu đây tiếng kèn của chàng Tong, chàng Đăm vọng lại từ thuở huyền sử xa xăm. Măng Đen, dẫu đang vươn mình về phía hiện đại, vẫn là miền đất của những giấc mơ xanh, nơi ai đặt chân tới cũng mang theo trong lòng một dư âm dịu dàng, trong trẻo và khó nguôi như tiếng rừng thì thầm bất tận.

Măng Đen hôm nay đang từng bước ra khỏi màn sương huyền thoại để hòa vào dòng chảy hiện đại. Nhưng rừng xanh, thác hồ và những lễ hội dân gian vẫn là mạch nguồn làm nên sức sống cho miền đất này. Vẻ đẹp nguyên sơ cùng giá trị văn hóa bền sâu không chỉ tạo nên tiềm năng phát triển du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng, mà còn khiến Măng Đen trở thành chốn tìm về của những tâm hồn khát khao được chạm đến sự tinh khiết của thiên nhiên và ký ức ngàn đời của cư dân bản địa.

VŨ NGỌC GIAO