Thú vui sưu tầm máy tính cổ giữa thời đại AI

Josh Dersch, kỹ sư phần mềm sống tại Seattle (Mỹ), sở hữu hơn 200 máy tính và thiết bị cổ. Anh dành nhiều giờ trong gara để sửa chữa những cỗ máy đã có tuổi đời hàng chục năm.

“Tôi luôn thấy thích thú khi tìm hiểu nguồn gốc của mọi thứ”, Dersch nói. “Việc tìm lỗi và sửa chữa là một thử thách hấp dẫn. Bạn có thể hiểu toàn bộ hệ thống thiết bị từ đầu đến cuối”.

Máy tính Commodore SP9000 “Super PET” năm 1981 và các ổ đĩa mềm được trưng bày tại Lễ hội Máy tính Cổ điển ở Mountain View, California, Mỹ. (Ảnh: AP)

Dersch là thành viên trong cộng đồng những người sưu tầm máy tính cổ, đam mê lưu giữ những thiết bị từng đặt nền móng cho cuộc cách mạng kỹ thuật số.

Trong khi Thung lũng Silicon tập trung phát triển AI, cộng đồng này tìm kiếm Atari, Commodore, IBM hay những máy tính đời đầu của Apple và Xerox.

Với họ, đây không đơn thuần là thiết bị điện tử lỗi thời mà là những hiện vật ghi lại quá trình phát triển ngành máy tính hiện đại. Việc khởi động một chiếc máy cũ, nghe lại tiếng “bíp” khởi động quen thuộc hay chơi những game đồ hoạ đơn giản, mang lại cảm giác hoài niệm.

“Ngày càng nhiều người dành quan tâm đến lịch sử máy tính và những thứ liên quan”, Erik Klein, Chủ tịch Liên đoàn Máy tính Cổ điển, tổ chức chuyên bảo tồn và quảng bá máy tính cổ, cho biết.

Xu hướng thể hiện rõ tại Lễ hội Máy tính Cổ điển tổ chức đầu tháng 8 ở Bảo tàng Lịch sử Máy tính tại Mountain View, California. Sự kiện kéo dài hai ngày thu hút hơn 3.500 người, đồng thời kỷ niệm 50 năm thành lập Apple.

Steve Wozniak và Ronald Wayne, hai nhà đồng sáng lập Apple, xuất hiện tại sự kiện và chia sẻ về những ngày đầu của công ty khi còn là một startup nhỏ do Steve Jobs dẫn dắt.

Từ những cuộc gặp ban đầu của cộng đồng đam mê máy tính cổ, hơn chục sự kiện tương tự đã xuất hiện tại Bắc Mỹ, Nam Mỹ và châu Âu.

Ông Klein cho biết xu hướng cũng được thể hiện qua nhu cầu tìm mua máy tính cổ trên các chợ trực tuyến. Những mẫu máy hiếm và mang tính biểu tượng như Apple-1 - sản phẩm đầu tiên của Apple - có thể được bán với giá hàng trăm nghìn USD.

Du khách trải nghiệm máy tính Apple Macintosh từ những năm 1980 tại Lễ hội Máy tính Cổ điển ở Mountain View, California, Mỹ. (Ảnh: AP)

Tại lễ hội, các nhà sưu tầm trưng bày những hệ thống máy tính được họ kỳ công phục chế về trạng thái hoạt động ban đầu. Khách tham quan có thể trực tiếp trải nghiệm những cỗ máy ra đời từ rất lâu trước khi Internet, mạng xã hội và AI làm thay đổi thế giới.

Kỹ sư Josh Dersch mang tới chiếc Xerox Alto, món đồ anh tự hào nhất trong bộ sưu tập.

Được phát triển tại Trung tâm Nghiên cứu Xerox Palo Alto (Xerox PARC) trong thập niên 1970, Alto được xem là “ông tổ” của máy tính hiện đại.

Trong thời kỳ máy tính chủ yếu hiển thị văn bản và vận hành bằng các câu lệnh, Alto đã sử dụng chuột cùng giao diện đồ họa gồm cửa sổ, biểu tượng và con trỏ. Những công nghệ này sau đó trở thành nền tảng quen thuộc trên máy tính cá nhân.

Dersch mất nhiều năm để phục chế chiếc Alto. Máy vẫn hoạt động với màn hình dọc cồng kềnh, bàn phím, chuột và những ổ đĩa kích thước gần bằng chiếc bánh pizza nhưng chỉ chứa được lượng dữ liệu rất nhỏ so với thiết bị lưu trữ ngày nay.

“Thật vui khi được chia sẻ những gì mình đã làm và chứng kiến thành quả của người khác”, Dersch nói.

Kỹ sư Josh Dersch (đứng) giới thiệu máy tính Xerox Alto do anh phục chế tại Lễ hội Máy tính Cổ điển ở Mountain View, California, Mỹ. (Ảnh: AP)

Việc phục chế cũng cho phép người tham dự trực tiếp trải nghiệm cách máy tính hoạt động trước khi Internet, mạng xã hội và AI xuất hiện. Đây là một trong những điểm khiến các lễ hội máy tính cổ khác với triển lãm thông thường, khi nhiều thiết bị không chỉ được trưng bày mà vẫn có thể bật lên và sử dụng.

Tuy nhiên, thú chơi này cũng đòi hỏi không gian và công sức bảo quản lớn. Klein từng sở hữu khoảng 150 hệ thống máy tính cùng phụ kiện, tài liệu và bao bì, chất đầy gara và các tủ trong nhà.

Khi bộ sưu tập dần trở thành gánh nặng cho gia đình, ông quyết định bán hoặc tặng phần lớn số máy, chỉ giữ lại vài thiết bị yêu thích.

Thay vì tiếp tục tích trữ, Klein chuyển sang tổ chức các lễ hội, buổi sửa chữa và trao đổi thiết bị thông qua Liên đoàn Máy tính Cổ điển.

“Điều quan trọng là lan tỏa lịch sử này, cũng như thú vui bảo tồn, sưu tầm và trải nghiệm công nghệ cổ”, ông Klein nói.

Sellam Ismail, người tổ chức Lễ hội Máy tính Cổ điển đầu tiên năm 1997, cũng chứng kiến sự thay đổi rõ rệt của cộng đồng. Sự kiện đầu tiên của ông chỉ thu hút khoảng 150 người ở khu vực phía đông San Francisco. Gần 30 năm sau, các lễ hội tương tự đã được tổ chức tại Mỹ, Canada, Argentina, Đức và Thụy Sĩ.

“Ngày càng nhiều người tìm đến máy tính cũ và bắt đầu sưu tầm”, Ismail nói. “Năm tới là kỷ niệm 30 năm và tôi nghĩ cộng đồng này sẽ còn tiếp tục phát triển”.