Thu hẹp 'khoảng cách số' nơi biên cương

Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Nậm Nhừ, Bộ đội Biên phòng tỉnh Điện Biên hướng dẫn nhân dân truy cập vào hòm thư điện tử ẩn danh. Ảnh: Anh Dũng

Tại nước ta, tỷ lệ lao động qua đào tạo có bằng, chứng chỉ trong 6 tháng đầu năm 2026 đạt 29,7%, tăng mạnh so với cùng kỳ năm trước. Con số này là một tín hiệu vui, minh chứng cho ý thức học tập suốt đời đang dần thấm sâu vào tư duy của người lao động. Thế nhưng, khi nhìn sâu vào bức tranh toàn cảnh, chúng ta không khỏi trăn trở trước một khoảng trống đang hiện hữu, đó là “khoảng cách số” giữa các vùng miền. Nếu không có những giải pháp căn cơ và kịp thời, khoảng cách số ấy sẽ nhanh chóng biến thành một hố sâu ngăn cách về phát triển, đẩy những vùng đất vốn đã khó khăn càng lùi sâu lại phía sau.

Thực tế đã chứng minh, mỗi bước chuyển dịch công nghệ đều định nghĩa lại giá trị của sức lao động. Khi dòng điện xuất hiện, con người phải học cách vận hành máy móc; khi máy tính ra đời, tin học văn phòng trở thành ngôn ngữ chung. Giờ đây, trong kỷ nguyên số, kỹ năng sử dụng công nghệ, khai thác dữ liệu và làm việc cùng trí tuệ nhân tạo đã trở thành “tấm vé thông hành” bắt buộc của lực lượng lao động hiện đại. Thế nhưng, “tấm vé” ấy đang được phân phối không đồng đều. Ở những đô thị sầm uất, thế hệ trẻ dễ dàng tiếp cận với những tiến bộ công nghệ mới nhất, trong khi tại các bản làng vùng cao, biên giới, người lao động vẫn chưa được tiếp cận đầy đủ với dòng chảy thời đại chỉ vì thiếu hụt kỹ năng số cơ bản.

Sự tụt hậu này là một nghịch lý đáng lo ngại. Hạ tầng viễn thông có thể được phủ sóng đến vùng sâu, vùng xa trong một thời gian ngắn nhờ nỗ lực của các nhà mạng, nhưng để chuyển hóa những cột sóng 4G, 5G thành tri thức và sinh kế lại là một hành trình dài hạn đầy thử thách. Một chiếc điện thoại thông minh trong tay người dân bản địa sẽ chỉ dừng lại ở công cụ giải trí thuần túy, nếu họ không biết cách định vị thương hiệu cho nông sản OCOP, không biết giao dịch trên các sàn thương mại điện tử, hay không thể tự bảo vệ mình trước những luồng thông tin độc hại trên không gian mạng. Khoảng cách về kỹ năng luôn có xu hướng nới rộng nhanh hơn khoảng cách hạ tầng và đó chính là điểm nghẽn lớn nhất của mục tiêu phát triển bao trùm.

Để giải quyết bài toán này, phổ cập kỹ năng số không thể chỉ coi là nhiệm vụ của cá nhân hay một phong trào nhất thời. Đây phải là một kế hoạch mang tầm vĩ mô, đồng bộ và nhân văn. Nhà nước cần ưu tiên ngân sách để xây dựng các chương trình đào tạo nghề linh hoạt, thiết thực cho lao động miền núi, lồng ghép kỹ năng số vào các trung tâm học tập cộng đồng và trường phổ thông dân tộc nội trú. Các doanh nghiệp cần nhìn nhận việc hỗ trợ đào tạo công nghệ cho người dân vùng cao là khoản đầu tư bền vững cho chuỗi cung ứng tương lai, chứ không đơn thuần là chi phí ngắn hạn. Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp cũng cần chủ động đổi mới mạnh mẽ chương trình giảng dạy, thiết kế những khóa học ngắn hạn, dễ tiếp thu và sát sườn với cuộc sống hằng ngày của bà con.

Đặc biệt, trên những dải đất biên cương xa xôi của Tổ quốc, lực lượng Bộ đội Biên phòng chính là những “mắt xích vàng” trong cuộc chiến xóa mù công nghệ này. Thực tế, các chiến sĩ Biên phòng không chỉ vững tay súng bảo vệ chủ quyền lãnh thổ, an ninh biên giới quốc gia mà đã và đang trở thành những người thầy đầu tiên mang ánh sáng tri thức số đến với đồng bào. Từ việc hướng dẫn người dân sử dụng dịch vụ công trực tuyến, cài đặt ứng dụng nông nghiệp thông minh để tối ưu hóa quy trình chăn nuôi, gieo trồng đến việc tuyên truyền phòng chống các loại tội phạm công nghệ cao, sự đồng hành của người lính quân hàm xanh sẽ giúp người dân vùng cao tự tin bước vào không gian số...

Một xã hội số văn minh và thịnh vượng chỉ thực sự hình thành khi không ai bị bỏ lại phía sau. Thu hẹp khoảng cách số nơi biên cương hôm nay chính là gieo mầm cho sự phát triển bền vững của ngày mai, bảo đảm mọi người dân, dù ở bất kỳ tọa độ nào trên bản đồ Tổ quốc, đều có quyền và cơ hội bước lên chuyến tàu tương lai của đất nước.

Xây Dựng