Thói quen tạo nên những đứa trẻ vượt trội

Năng lực đọc tốt ở bậc tiểu học là một yếu tố dự báo thành công trong tương lai. Ảnh: Pexels.

Khi nghĩ đến việc nuôi dưỡng một đứa trẻ yêu thích đọc sách, nhiều người hình dung cảnh một em bé nằm cuộn mình trên giường, trong ánh sáng nhẹ nhàng của đèn ngủ, lắng nghe cha mẹ đọc truyện.

Khung cảnh đó rất đẹp. Nhưng theo bà Maya Payne Smart (chuyên gia phát triển kỹ năng đọc sớm, Đại học Marquette, Mỹ), việc rèn luyện kỹ năng đọc không chỉ giới hạn trước giờ đi ngủ.

Cha mẹ có thể kích hoạt kỹ năng này vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày. Đó có thể là một cuộc trò chuyện khi trẻ bập bẹ, một câu hỏi trên đường đi, chữ cái trên biển báo hay vài phút đọc thực đơn trong bữa ăn.

Bà Smart cho rằng việc tận dụng các cơ hội học tập trong sinh hoạt hàng ngày là rất quan trọng. Năng lực đọc tốt ở bậc tiểu học là một yếu tố dự báo thành công trong tương lai.

"Những đứa trẻ đọc tốt từ sớm có xu hướng học tập lâu dài hơn, có cơ hội tìm được công việc tốt hơn và kiếm được nhiều tiền hơn", vị chuyên gia chia sẻ trên trang CNBC.

Dưới đây là 5 phương pháp được nhóm cha mẹ nuôi dạy con thành công áp dụng từ sớm:

Trả lời tiếng bập bẹ của trẻ như đang trò chuyện

Ngay từ giai đoạn sơ sinh, nhóm phụ huynh này đã tương tác với các âm thanh đầu đời của trẻ. Khi trẻ ê a hoặc bập bẹ nói, họ đáp lại bằng từ ngữ cụ thể, giữ giao tiếp mắt và mỉm cười.

Theo Trung tâm về Trẻ em đang phát triển Đại học Harvard, loại tương tác qua lại này tạo nền tảng cho sự phát triển ngôn ngữ và cấu trúc bộ não. Việc giao tiếp liên tục trong 2 năm đầu đời tạo tiền đề cho kỹ năng đọc viết ở lứa tuổi mầm non, như mở rộng vốn từ, nhận biết tên và âm tiết của chữ cái.

Đặt câu hỏi và chờ trẻ trả lời

Cha mẹ có thể đặt câu hỏi cho trẻ ở bất cứ đâu, ở nhà, trên xe hoặc khi đi dạo. Các câu hỏi ban đầu đơn giản như "Cái gì đây con?", "Con thấy con mèo không?", sau đó nâng dần độ phức tạp theo độ tuổi.

Nghiên cứu chỉ ra khi được đặt nhiều câu hỏi và có thời gian suy nghĩ để trả lời, trẻ sở hữu vốn từ vựng và khả năng hiểu biết vượt trội khi bước vào giai đoạn biết đi.

Việc dành thời gian cho trẻ suy nghĩ và phản hồi giúp kích thích tư duy và ghi nhớ kiến thức. Ảnh: Pexels.

Dạy âm của chữ cái

Phụ huynh thông minh luôn chú trọng việc dạy trẻ về các chữ cái. Họ chỉ cho con các chữ xuất hiện trên biển hiệu, nhãn mác, công thức nấu ăn hoặc áo phông. Họ kể chuyện khi viết danh sách và ghi chép trước mặt con, chỉ cho con cách viết các chữ cái.

Tuy nhiên, điểm mấu chốt không nằm ở việc dạy mặt chữ hay tên gọi, mà là giúp trẻ nhận biết cách phát âm của chúng. Ví dụ, khi thấy con cá, họ dùng tay vẽ chữ C và giải thích: "Đây là chữ C, gồm một nét cong hở phải. Chữ C phát âm là 'cờ' trong từ 'cá".

Một nghiên cứu cho thấy phụ huynh sử dụng trung bình 14 loại công cụ khác nhau để giúp trẻ tiếp xúc với chữ cái, nhưng ít người chủ động kết nối chữ cái với âm thanh tương ứng trong giao tiếp hàng ngày. Việc hiểu được âm tiết giúp trẻ nhận ra chữ viết chính là cách viết lại lời nói trên trang giấy.

Rèn luyện phản xạ âm thanh qua các trò chơi từ ngữ

Các bài thơ đồng dao, câu nói dễ gây líu lưỡi hay trò chơi đố chữ giúp trẻ nhận biết và xử lý các âm tiết bên trong một từ. Đây là kỹ năng cần thiết cho việc học đọc. Trước khi ghép chữ thành từ, trẻ bắt buộc phải nghe và phân biệt rõ các âm thanh này.

Khả năng nghe kiểu này không tự nhiên mà có. Nó hình thành qua quá trình trẻ được thường xuyên quan sát, so sánh, tách ghép và hoán đổi các âm tiết trong sinh hoạt thường nhật.

Tận dụng mọi thời điểm trong ngày để đọc

Nghiên cứu cho thấy tần suất đọc sách cùng con từ nhỏ ảnh hưởng trực tiếp đến vốn từ và khả năng đọc hiểu sau này. Tuy nhiên, nhóm phụ huynh có con đọc giỏi không giới hạn việc đọc vào giờ đi ngủ. Họ cùng con tiếp cận chữ viết ở mọi thời điểm - trong bữa ăn, khi đi tắm hay lúc chờ đợi.

Biển báo, thực đơn hay nhãn hàng đều có thể trở thành tài liệu học tập. Việc tương tác với chữ viết vào ban ngày, khi trẻ có nhiều năng lượng, cũng kích thích nhiều câu hỏi và tăng hiệu quả tiếp thu hơn. Bà Smart nhấn mạnh trẻ càng thường xuyên nghe, nhìn và nói về từ ngữ thì càng nhanh thạo kỹ năng đọc.