Thị trường vốn Việt Nam (4): Học hỏi gì từ kinh nghiệm quốc tế?

Nỗi lực hướng dòng tiền “ngầm” vào nền kinh tế thực

Giá trị giao dịch tiền số "on-chain" (trên chuỗi) tại Việt Nam ước tính khoảng 220-230 tỉ đô la Mỹ trong giai đoạn tháng từ tháng 7-2024 đến tháng 6-2025, tức khoảng 600 triệu đô la được giao dịch mỗi ngày, theo báo cáo của Chainalysis – đơn vị phân tích blockchain hàng đầu thế giới.

Điều này giúp Việt Nam xếp vị trí thứ ba về giá trị giao dịch tiền số tại khu vực châu Á - Thái Bình Dương (APAC), và chiếm gần 10% tổng giá trị giao dịch tiền số on-chain của khu vực này, gồm giao dịch trên sàn tập trung (CEX) và phi tập trung (DeFi).

Về số lượng nhà đầu tư, số liệu của Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam (VSDC) và nền tảng phân tích Chainalysis cho biết, khoảng 17-21 triệu người Việt Nam hiện sở hữu tiền số, tài sản mã hóa, tương đương 17-20% dân số cả nước.

Tài sản số - lĩnh vực giàu tiềm năng, nhưng Việt Nam chưa thể khai thác hiệu quả. (Ảnh minh họa)

Những số liệu trên cho thấy tiềm năng lớn của tài sản số và mã khóa tại Việt Nam, khi quy mô tài sản và nhà đầu tư tham gia thị trường cao hơn nhiều lần so với thị trường chứng khoán, dù mới xuất hiện từ năm 2013. Ngược lại, với giá trị giao dịch on-chain chạm mốc 220 tỉ đô la năm 2025, thị trường này dần trở thành một nền kinh tế “ngầm”, hoạt động song song với nền kinh tế chính thức và mang lại nhiều rủi ro cho xã hội.

TS Trần Quý, Viện trưởng, Viện phát triển kinh tế số Việt Nam, cho rằng giá trị tài sản ở mức 100 tỉ đô la và dòng vốn luân chuyển ở mức 220 tỉ đô la là nguồn lực khổng lồ, nếu được chính thức hóa sẽ tạo nguồn thu thuế lớn và thúc đẩy kinh tế số, biến Việt Nam thành trung tâm tài chính công nghệ của khu vực.

Tuy nhiên, những khoảng trống pháp lý khiến dòng tiền này âm thầm “chảy” vào các sàn quốc tế, bị “giam” trong các tài sản ảo đầy rủi ro và không tạo ra giá trị thặng dư cho nền kinh tế quốc gia. Đồng thời, tạo ra rủi ro “chảy máu” ngoại tệ.

“Dòng tiền thông minh luôn tìm đến nơi có thanh khoản và tỷ suất sinh lời cao. Việc hàng tỉ đô la chảy vào các nền tảng nước ngoài, trong khi doanh nghiệp nội ‘đói’ vốn là một sự lãng phí tài nguyên quốc gia nghiêm trọng”, ông Quý nhấn mạnh.

Trong bối cảnh trên, việc hình thành khung pháp lý ban đầu về tài sản mã hóa và thử nghiệm có kiểm soát với tài sản này tại Đà Nẵng, một trong hai Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam (IFC), mở ra cơ hội đưa lượng vốn khổng lồ vào nền kinh tế, phục vụ sản xuất – kinh doanh.

Ông Vũ Duy Hiền, Phó tổng thư ký, Hiệp hội An ninh mạng Quốc gia (NCA), nhận định tài sản số và mã hóa đang dần trở thành một cấu phần quan trọng của hạ tầng kinh tế số toàn cầu. Bởi công nghệ blockchain, với các đặc tính như: minh bạch, xác thực tức thời, giảm chi phí trung gian… đang tạo điều kiện cho nhiều mô hình ứng dụng mới trong một số lĩnh vực, gồm: tài chính, logistics, quản lý tài sản và dịch vụ công.

Do đó, việc Việt Nam chủ động thí điểm vận hành thị trường tài sản mã hóa được xem là bước đi cần thiết để không bị tụt lại trong làn sóng đổi mới tài chính trên thế giới.

Nói về cơ chế thí điểm, đại diện NCA cho rằng đây là con đường phù hợp để Việt Nam vừa tiếp cận xu thế mới, vừa kiểm soát được rủi ro. “Thông qua thí điểm, Nhà nước có thể giới hạn phạm vi triển khai ở mức an toàn, đồng thời thu thập dữ liệu thực tiễn nhằm hoàn thiện chính sách. Nếu được vận hành đúng chuẩn, thị trường tài sản số còn có thể mở rộng không gian tăng trưởng, thu hút đầu tư công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và hình thành các dịch vụ giá trị gia tăng mới cho nền kinh tế”, ông Hiền nói tại hội thảo “Vận hành và giám sát thị trường giao dịch tài sản mã hóa” ngày 18-12.

“Cầu nối” đưa vào Việt Nam vào kỷ nguyên tài sản số, mã hóa

Cuối tuần trước, ngày 21-12, Thủ tướng Phạm Minh Chính đã chủ trì Hội nghị công bố thành lập Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam. Với mô hình "một trung tâm, hai điểm đến", TP HCM là đầu mối tài chính quy mô lớn, phát triển mạnh về thị trường chứng khoán, trái phiếu, ngân hàng, quản lý quỹ, dịch vụ niêm yết. Còn Đà Nẵng tập trung phát triển các dịch vụ tài chính liên quan đến logistics, hàng hải, thương mại tự do và các chuỗi cung ứng công - nông nghiệp.

Thị trường tài sản mã hóa ra đời, giúp định hướng dòng tiền từ các kênh huy động vốn 'ngầm' sang nền kinh tế thực. Ảnh minh họa: H.T

Việc thành lập Trung tâm tài chính quốc tế ở thời điểm này, theo TS Trần Quý, giúp Việt Nam thụ hưởng những lợi ích đáng kể từ hệ sinh thái on-chain - nơi dữ liệu được lưu trữ bằng các khối (block), kết nối với nhau thành chuỗi (chain).

Cụ thể, các cơ chế đặc thù, được áp dụng với Trung tâm tài chính quốc tế tại Việt Nam, sẽ góp phần quan trọng vào việc quản lý, hợp thức hóa và khai thác tiềm năng của tài sản số. Đồng thời, đưa Trung tâm trở thành “cầu nối” giữa phần chìm và phần nổi của thị trường tài sản số, thông qua yếu tố niềm tin và sự đồng bộ về công nghệ.

“Sự ra đời của Trung tâm góp phần quan trọng vào việc đưa Việt Nam thành một mắt xích quan trọng trong mạng lưới kinh tế On-chain toàn cầu, nơi thông tin, vai trò và giá trị của mỗi tài sản thực - mang đầy đủ tính chất của một loại hình tài sản theo định nghĩa pháp lý - được lưu trữ, phản ánh đầy đủ trên môi trường số” ông Quý nhận định.

Cũng theo chuyên gia này, môi trường số giúp mỗi cá nhân dễ dàng tạo ra nhiều tài sản số, nhưng để tài sản đó trở thành tài sản số đúng nghĩa và hợp pháp, thì phải đáp ứng một số điều kiện: có quyền tài sản; được công nhận; nằm trong hệ sinh thái đầy đủ, gồm thẩm định và lưu ký...

“Hiện hệ sinh thái tài sản số đã hình thành hai chủ thể chính là tài sản số (VA) và nhà cung cấp dịch vụ tài sản số (VASP), bên cạnh các đơn vị cung cấp dịch vụ phụ trợ. Việc cần làm là quản lý phần ‘chìm’ của thị trường - là tài sản được tạo ra trong giai đoạn phát triển tự do và không luật lệ. Rồi kết nối chúng với phần ‘nổi’ – là khung pháp lý và hệ thống quản lý chính thức”, ông Quý nói và cho rằng việc định danh các tài sản này rất quan trọng.

Bổ sung, ông Vũ Duy Hiền cho rằng cần ưu tiên hoàn thiện hai yếu tố. Thứ nhất, bảo đảm an toàn, an ninh mạng cho toàn bộ chuỗi vận hành, từ nền tảng giao dịch, lưu ký, quản lý khóa, quản trị rủi ro, đến bảo vệ dữ liệu người dùng.

Thứ hai, xây dựng cơ chế giám sát minh bạch và có khả năng phản ứng nhanh, cho phép theo dõi dòng tiền, đánh giá sức khỏe hệ thống, nhận diện rủi ro thanh lý và phát hiện kịp thời các hành vi bất thường của thị trường.

Từ góc nhìn quốc tế, ông Maksym Dragunov, Giám đốc chính sách và tư vấn của Crystal Intelligence, cho biết hệ thống của đơn vị đã ghi nhận hơn 11 triệu giao dịch rủi ro trong quá trình theo dõi hơn 105.000 địa chỉ ví được gán định danh và giám sát hơn 3.800 loại tài sản số.

Các hình thức gian lận phổ biến, gồm: address poisoning - tạo địa chỉ ví giả có ký tự đầu hoặc cuối giống hệt địa chỉ thật để đánh lừa người dùng, lợi dụng địa chỉ ví tùy chỉnh để gây nhầm lẫn… đang tạo thách thức lớn cho cơ quan chức năng.

Ngoài ra, kẻ gian còn lạm dụng các cầu nối chuyển tài sản giữa các blockchain và dịch vụ đổi tiền nhanh để xóa dấu vết, khiến việc truy vết trở nên khó khăn.

Vì vậy, doanh nghiệp và cá nhân cần lập danh sách địa chỉ ví an toàn, kiểm tra kỹ từng ký tự trước khi chuyển tiền và sử dụng các công cụ cảnh báo rủi ro tự động để bảo vệ tài sản. Bên cạnh đó, cần triển khai một hệ thống truy vết on-chain toàn diện, không chỉ hỗ trợ giám sát giao dịch, mà còn đóng vai trò then chốt trong việc phát hiện, ngăn chặn và giảm thiểu các hoạt động rửa tiền, tài trợ khủng bố hay các hành vi lạm dụng tài sản mã hóa ngày càng tinh vi.

Vân Phong