Theo dòng thời sự: Phép thử vai trò dẫn dắt

Cảnh sát được triển khai trước thềm Hội nghị thượng đỉnh BRICS tại New Delhi ngày 9/9/2026. Ảnh: ANI/TTXVN phát

Trong các ngày 12 và 13/9, New Delhi sẽ trở thành tâm điểm chú ý của ngoại giao quốc tế khi Ấn Độ đăng cai Hội nghị thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế mới nổi hàng đầu BRICS lần thứ 18 với chủ đề “Xây dựng các nền tảng tự cường, đổi mới sáng tạo, hợp tác và phát triển bền vững”. Đây là lần thứ tư Ấn Độ đảm nhiệm cương vị Chủ tịch BRICS, sau 3 nhiệm kỳ vào các năm 2012, 2016 và 2021.

Tuy nhiên, trong bối cảnh BRICS đã mở rộng đáng kể, thách thức đối với New Delhi không chỉ nằm ở việc tổ chức một hội nghị cấp cao. Với số lượng thành viên lớn hơn, phạm vi địa lý rộng hơn và lợi ích đa dạng hơn, nhiệm kỳ chủ tịch năm 2026 là phép thử đối với khả năng của Ấn Độ trong việc điều phối khác biệt, xây dựng đồng thuận và đưa hợp tác đi vào thực chất.

Bài toán ngày càng khó

BRICS bắt đầu với nhóm BRIC gồm Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc năm 2006. Nam Phi gia nhập năm 2011. Bước ngoặt diễn ra tại Hội nghị thượng đỉnh lần thứ 15 ở Johannesburg năm 2023, khi các nước nhất trí mở rộng thành viên. Ai Cập, Ethiopia, Iran, Saudi Arabia (Arập Xêút) và Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE) gia nhập năm 2024, tiếp đó Indonesia năm 2025.

Việc mở rộng giúp BRICS gia tăng sức nặng về kinh tế, dân số và địa chính trị, đồng thời mở rộng hiện diện tại châu Á, Trung Đông, châu Phi và Mỹ Latinh. Nhưng quy mô lớn hơn cũng khiến bài toán điều phối phức tạp hơn khi các thành viên có mô hình phát triển, lợi ích kinh tế, ưu tiên đối ngoại và quan điểm an ninh khác nhau.

Vì vậy, thách thức đối với nước chủ tịch không nhất thiết là tạo đồng thuận trên mọi vấn đề, mà là tìm được những lĩnh vực đủ rộng để các thành viên có thể cùng hành động.

Ấn Độ đảm nhận vai trò Chủ tịch BRICS năm 2026 trong bối cảnh địa chính trị phức tạp. Xung đột tại châu Âu và Trung Đông, trong đó có sự tham gia của một số thành viên BRICS, khiến việc hình thành lập trường chung càng khó khăn.

Theo Giáo sư Gulshan Sachdeva, Chủ nhiệm Khoa Jean Monnet tại Trung tâm Nghiên cứu châu Âu thuộc Đại học Jawaharlal Nehru, Ấn Độ phải duy trì hợp tác với Trung Quốc dù hai nước còn bất đồng chiến lược; duy trì quan hệ với Nga và các thành viên Trung Đông; đồng thời bảo đảm BRICS không trở thành một khối đối đầu với phương Tây, trong khi New Delhi vẫn thúc đẩy quan hệ chiến lược với Mỹ, châu Âu, Nhật Bản và nhiều đối tác khác.

Sự đan xen lợi ích đó khiến vai trò của Ấn Độ đặc biệt nhạy cảm. New Delhi phải vừa bảo đảm tính thống nhất của BRICS, vừa tránh để nhóm bị định hình như một cơ chế đối đầu với các nước bên ngoài.

Thực tế này đã bộc lộ tại Hội nghị Bộ trưởng Ngoại giao BRICS ở New Delhi hồi tháng 5, khi các nước không thể đạt đồng thuận để thông qua tuyên bố chung mà chỉ thông qua tuyên bố của nước chủ tịch. Những khác biệt liên quan đến Trung Đông, Dải Gaza và tự do hàng hải cho thấy các vấn đề địa chính trị nhạy cảm có thể trở thành lực cản đối với tiếng nói chung. Đây là phép thử trực tiếp đối với năng lực điều phối của New Delhi. Ấn Độ không thể xóa bỏ những khác biệt, nhưng có thể ngăn chúng lấn át toàn bộ chương trình hợp tác.

Nếu đạt đồng thuận chính trị đã khó, biến đồng thuận thành kết quả cụ thể còn khó hơn.

Chương trình nghị sự BRICS ngày càng mở rộng sang thương mại, đầu tư, chuỗi giá trị toàn cầu, khoa học - công nghệ, năng lượng, y tế, chuyển đổi số và tài chính phát triển. Việc củng cố Ngân hàng Phát triển mới, Cơ chế Dự trữ Dự phòng và thúc đẩy các hệ thống thanh toán xuyên biên giới đòi hỏi sự thống nhất về mục tiêu, nguồn lực và phương thức triển khai.

Đây có thể là khoảng không để Ấn Độ phát huy vai trò chủ tịch. Thay vì cố gắng tạo tiếng nói chung trên mọi vấn đề địa chính trị, New Delhi có thể tập trung vào những lĩnh vực có lợi ích giao thoa cao hơn như thương mại, chuỗi cung ứng, công nghệ, năng lượng, y tế và phát triển bền vững.

Cách tiếp cận này cũng gắn với tham vọng tăng cường tiếng nói của phương Nam toàn cầu và thúc đẩy cải cách quản trị toàn cầu. Chính sách thuế quan của Mỹ cùng những bất cập của hệ thống đa phương đang tạo thêm động lực để các nước đang phát triển tìm kiếm vai trò lớn hơn trong định hình các luật lệ quốc tế. Điều Ấn Độ có thể làm năm 2026 là tạo nền tảng thông qua những sáng kiến cụ thể, khả thi và có thể tiếp tục triển khai sau khi nhiệm kỳ kết thúc.

Mở rộng không gian hợp tác

Trong một BRICS ngày càng đa dạng, cách tiếp cận thực tế đối với Ấn Độ là xác định những điểm đồng, biến chúng thành chương trình hợp tác cụ thể, qua đó xây dựng lòng tin và mở rộng không gian hợp tác.

Mạng lưới các nước đối tác có thể đóng góp vào quá trình này. Việt Nam trở thành nước đối tác BRICS từ tháng 6/2025, mở thêm một kênh hợp tác giữa BRICS với Đông Nam Á - khu vực ngày càng giữ vai trò quan trọng trong các chuỗi giá trị toàn cầu.

Giáo sư Reena Marwah trả lời phỏng vấn TTXVN. Ảnh: Ngọc Thuý/PV TTXVN tại Ấn Độ

Giáo sư Reena Marwah thuộc Đại học Delhi nhận định quá trình chuyển đổi kinh tế, mức độ hội nhập sâu vào các chuỗi giá trị toàn cầu và quan hệ rộng với cả các nước phát triển và đang phát triển của Việt Nam tạo ra những kinh nghiệm có thể bổ trợ cho chương trình hợp tác BRICS, nhất là trong các lĩnh vực như khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng, công nghệ số, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh và tài chính phát triển.

Giáo sư cho rằng vai trò của Việt Nam không nhất thiết nằm ở việc hóa giải những bất đồng địa chính trị trong BRICS, mà ở khả năng góp phần mở rộng những lĩnh vực mà các bên có thể tìm thấy lợi ích chung. Với vị trí tại Đông Nam Á và kinh nghiệm hội nhập quốc tế, Việt Nam có thể trở thành kênh kết nối BRICS với khu vực, đồng thời đóng góp kinh nghiệm của một nền kinh tế đang phát triển vào các vấn đề chung của phương Nam toàn cầu.

Đối với Ấn Độ, mạng lưới đối tác như vậy có thể bổ trợ cho nỗ lực biến sự đa dạng của BRICS thành lợi thế. Thay vì để khác biệt chiến lược quyết định toàn bộ khả năng hợp tác, New Delhi có thể thúc đẩy những lĩnh vực mà các thành viên và đối tác cùng có lợi ích, qua đó tạo dựng lòng tin và mở rộng hợp tác.

Sau cùng, thành công của Ấn Độ trong vai trò Chủ tịch BRICS năm 2026 sẽ không chỉ được đo bằng số lượng cuộc họp hay văn kiện được thông qua, mà bằng khả năng biến khác biệt thành đối thoại, đồng thuận thành hành động và sự đa dạng thành sức mạnh hợp tác.

Trong một thế giới ngày càng phân mảnh, khả năng kết nối những lợi ích khác nhau có thể chính là giá trị lớn nhất của vai trò chủ tịch. Với Ấn Độ, năm 2026 vì thế không chỉ là một nhiệm kỳ điều hành BRICS, mà còn là phép thử đối với năng lực định hình một không gian hợp tác mới của các nền kinh tế mới nổi và Phương Nam toàn cầu.