'Then chốt' của chính quyền gần Dân

Bài 1: Khi cấp xã “thiếu người gánh việc”

Bài 2: Không chỉ là bài toán số lượng

Từ nụ cười “4 xin, 4 luôn”...

Thực tiễn hơn 8 tháng vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo ra những bước ngoặt quan trọng trong tư duy quản trị. Tại các trung tâm hành chính công ở các phường, xã quy tắc “4 xin, 4 luôn” (Xin chào, xin lỗi, xin cảm ơn, xin phép; luôn mỉm cười, luôn nhẹ nhàng, luôn lắng nghe, luôn giúp đỡ) không còn là những khẩu hiệu mang tính hình thức. Nó đã trở thành "kim chỉ nam" cho sự chuyển mình từ tư duy quản lý, ban phát sang tư duy phục vụ, đồng hành.

Công chức xã Vĩnh Tuy giải quyết công việc cho người dân, doanh nghiệp.

Ghi nhận tại xã Vĩnh Tuy, sự tận tình đã dần thay thế thái độ hành chính cứng nhắc. Ông Hoàng Văn Ngơi, dân tộc Tày, thôn Thống Nhất phấn khởi chia sẻ: "Ông làm thủ tục hộ tịch cho cháu, được cán bộ hướng dẫn tỉ mỉ các thao tác trên máy tính. Mình già rồi, không biết công nghệ đâu nhưng được giúp đỡ thế này thấy ưng cái bụng lắm. Mọi việc xong xuôi nhanh chóng.

Tương tự tại xã Kiến Thiết, việc cán bộ chủ động hỗ trợ người dân đã trở thành hình ảnh quen thuộc. Ông Hồ Văn Huyến, thôn Nà Vơ, chia sẻ: Hầu hết thủ tục hiện nay đều thực hiện trên môi trường

số - một rào cản lớn với những người lớn tuổi như ông, đặc biệt là đồng bào dân tộc thiểu số ở xã khó khăn như Kiến Thiết. Nếu không có sự nhiệt tình của cán bộ xã, người dân khó lòng tự xoay xở.

Trong các báo cáo kiểm tra, nắm tình hình sau một thời gian vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp ở các địa phương của các sở, ngành đều đã ghi nhận tinh thần phục vụ của đội ngũ cán bộ xã cải thiện rõ rệt, một môi trường hành chính thân thiện đang được kiến tạo. Minh chứng rõ nhất đó là chỉ số thành phần về mức độ hài lòng của người dân trong kết quả bộ chỉ số chỉ đạo, điều hành và đánh giá chất lượng phục vụ người dân doanh nghiệp năm 2025, 100% các xã, phường đều đạt ở mức điểm tối đa 18/18 điểm.

Tuy nhiên, đằng sau diện mạo tươi mới ấy là một thực tế đầy trăn trở: Áp lực công việc tăng vọt và sự thiếu hụt nhân sự đang đe dọa tính bền vững của chất lượng phục vụ.

Chị Nguyễn Thị Chúc, cán bộ Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Vĩnh Tuy phụ trách lĩnh vực Tư pháp chia sẻ: Xã Vĩnh Tuy được sáp nhập từ 3 xã bao gồm: Vĩnh Tuy, Vĩnh Hảo và Đông Thành địa giới tăng lên, dân số cũng tăng đồng nghĩa khối lượng công việc cũng tương xứng. Trong khi đó, các thủ tục hành chính đều thực hiện trên môi trường điện tử nhưng trình độ tiếp cận công nghệ của người dân không đồng đều, thậm chí một bộ phận không nhỏ người dân chưa từng biết đến công nghệ khiến cán bộ như chị thường xuyên phải “làm thay, làm hộ” để đảm bảo tiến độ. Cũng chính vì vừa làm việc của mình vừa làm việc của dân nên không tránh khỏi những lúc tiến độ giải quyết công việc bị chậm - chị Chúc phân trần.

Cùng chung tâm thế ấy, anh Vũ Văn Quyết, cán bộ phòng Văn hóa, xã Kiến Thiết tâm sự rằng, dù hạnh phúc khi giúp dân thông suốt thủ tục, nhưng áp lực về thời gian và độ chính xác luôn khiến anh như "ngồi trên lửa". Khi quy mô quản lý tăng gấp bội nhưng nhân lực lại tinh giản, nụ cười phục vụ đôi khi trở nên gượng gạo bởi sự quá tải về thể chất lẫn tinh thần.

Lúng túng khi “chiếc áo” cơ chế quá rộng

Việc sắp xếp lại đơn vị hành chính không đơn thuần là phép cộng cơ học về địa giới hay dân số, mà là sự hình thành của một thực thể quản lý phức tạp hơn. Theo quy định có tới hơn 1.065 đầu việc - từ thủ tục hành chính nhỏ nhất đến các vấn đề lớn trong phát triển kinh tế - xã hội trước đây thuộc thẩm quyền của huyện, của tỉnh giờ được chuyển giao về cho xã. Dễ hiểu rằng, cán bộ xã hiện nay không chỉ lo việc "làng xã" theo nếp cũ mà phải đảm nhiệm các phần việc chuyên môn sâu như: Quản lý quy hoạch, các thủ tục liên quan đến công tác thu hồi đất, bồi thường giải phóng mặt bằng (GPMB), trong điều kiện cán bộ thiếu, chưa nói đến việc nhiều cán bộ chưa từng thực hiện nhiệm vụ này chắc chắn sẽ không tránh khỏi những lúng túng, hạn chế khi thực thi nhiệm vụ.

Phường Mỹ Lâm là một minh chứng điển hình. Sau khi hợp nhất ba đơn vị là xã Kim Phú, phường Mỹ Lâm và xã Mỹ Bằng, phường Mỹ Lâm trở thành "đại công trường" với hàng loạt dự án trọng điểm của tỉnh như: Cao tốc Tuyên Quang - Hà Giang, các tổ hợp nghỉ dưỡng… Quy mô các dự án đều rất lớn, trong khi đội ngũ cán bộ xã chưa có kinh nghiệm thực tế trong thực hiện nhiệm vụ đã dẫn đến những lúng túng, bị động nhất định.

Không chỉ riêng phường Mỹ Lâm, thực tế tại nhiều địa phương, dù vị trí việc làm đã dần được lấp đầy, song hiệu quả công việc vẫn chưa đạt kỳ vọng. Trong các cuộc họp của UBND tỉnh về tiến độ giải ngân vốn đầu tư công năm 2025 vừa qua đã cho thấy: Nguyên nhân của việc tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công của tỉnh trong năm không đạt được kế hoạch, một phần do việc sắp xếp lại đơn vị hành chính, song cũng có nguyên nhân từ con người. Đó là đội ngũ cán bộ cấp xã chủ yếu thực hiện các nhiệm vụ hành chính thuần túy, thiếu kỹ năng quản trị, chuyên môn kỹ thuật sâu và năng lực số để quản lý các công trình phức tạp. Bên cạnh đó, một thực tế ít người nhắc đến là "làn sóng" cán bộ xin nghỉ việc hoặc chuyển công tác do áp lực tăng gấp bội nhưng chế độ đãi ngộ, thu nhập chưa có sự thay đổi tương xứng.

Giải mã “nút thắt” và những khoảng trống cơ chế

Vì sao đội ngũ cơ sở lại rơi vào tình trạng "hụt hơi" khi thực hiện nhiệm vụ của mô hình chính quyền địa phương hai cấp? Có thể dễ dàng nhận thấy, đó là sự "vênh" giữa nhiệm vụ và kỹ năng, khi khối lượng công việc tăng vọt bộc lộ rõ sự chênh lệch về kỹ năng điều hành, giải quyết công việc. Cùng với đó là lỗ hổng nhân lực cơ học, tình trạng thiếu chỉ tiêu biên chế trầm trọng tại một số địa phương tạo ra áp lực quá tải trực tiếp. Khi một người phải làm việc của ba người, dẫn đến độ trễ, ảnh hưởng đến chất lượng giải quyết công việc là điều khó tránh khỏi.

Anh Vũ Văn Quyết (bên phải), chuyên viên phòng Văn hóa xã Kiến Thiết hỗ trợ người dân thực hiện các thủ tục hành chính trên môi trường số.

Hơn nữa, với mô hình chính quyền lần đầu tiên được vận hành với quá nhiều công việc đã khiến đội ngũ cán bộ cảm thấy "đuối sức". Chưa nói đến, cán bộ xã vốn quen với quy trình "xin ý kiến" nay phải tự mình quyết định và chịu trách nhiệm pháp lý cao hơn. Sự thiếu hụt về kỹ năng quản trị hiện đại và kỹ năng giải quyết xung đột lợi ích đã tạo nên tâm lý e ngại, "vừa làm vừa run".

Sáp nhập xã và thực hiện chính quyền hai cấp là một cuộc cách mạng về tổ chức. Tuy nhiên, hiệu quả cuối cùng không nằm ở số lượng định biên giảm được, mà ở chất lượng phục vụ Nhân dân.

Xây dựng một chính quyền phục vụ bắt đầu từ nụ cười của người cán bộ. Nhưng để nụ cười ấy thực sự chân thành và bền vững, họ cần được làm việc trong một bộ máy khoa học, được sẻ chia áp lực và được tiếp sức kịp thời. Đã đến lúc chúng ta cần nhìn thẳng vào những "khoảng trống" tại cấp cơ sở để mô hình chính quyền địa phương hai cấp thực sự trở thành động lực phát triển, thay vì là một gánh nặng quá sức đối với những công bộc nơi tuyến đầu.

Bài, ảnh: Trần Liên - Đoàn Thư - Duy Tuấn

(Còn nữa)