Thêm lựa chọn tính thuế, hộ kinh doanh thêm kỳ vọng

Thêm lựa chọn, giảm áp lực sổ sách

Thông tin đề xuất mở rộng quyền lựa chọn phương pháp tính thuế, cho hộ kinh doanh có doanh thu đến 10 tỷ đồng/năm, đang thu hút sự quan tâm của cộng đồng kinh doanh. Trong bối cảnh chuyển từ thuế khoán sang kê khai, nhiều hộ vừa trực tiếp bán hàng, vừa phải quản lý sổ sách, hóa đơn, chứng từ nên kỳ vọng chính sách mới sẽ giúp giảm áp lực thủ tục.

Chị Nguyễn Thị Phượng, chủ cửa hàng tạp hóa tại phường Dương Nội chia sẻ: “Điều chúng tôi quan tâm không chỉ là số thuế phải nộp mà còn là cách tính thuế có dễ hiểu, dễ thực hiện hay không. Hộ kinh doanh nhỏ thường không có kế toán riêng, chủ cửa hàng phải tự lo từ nhập hàng, bán hàng đến theo dõi thu chi. Nếu được lựa chọn cách tính thuế phù hợp với quy mô và có hướng dẫn rõ ràng, chúng tôi sẽ thuận lợi hơn trong kê khai, giảm thời gian và chi phí làm thủ tục”.

Theo chị Phượng, quy định cần cụ thể, thống nhất để người kinh doanh biết phải kê khai những gì, lưu giữ chứng từ ra sao và lựa chọn phương pháp nào phù hợp với hoạt động thực tế.

Cán bộ Thuế cơ sở 11 thành phố Hà Nội tuyên truyền, hướng dẫn hộ kinh doanh. Ảnh: Bảo Duy

Thông tin về đề xuất này tại họp báo thường kỳ quý III-2026 của Bộ Tài chính ngày 6-10, Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể Trịnh Thị Hương cho biết, dự thảo Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV), dự kiến thay thế Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017, bổ sung đề xuất nâng mức doanh thu đến 10 tỷ đồng/năm để hộ, cá nhân kinh doanh và doanh nghiệp được lựa chọn phương pháp tính thuế đơn giản theo tỷ lệ trên doanh thu.

Theo bà Trịnh Thị Hương, chính sách thuế đối với DNNVV không chỉ dừng ở miễn, giảm thuế mà còn phải hướng tới đơn giản hóa thủ tục, giảm chi phí tuân thủ. Dự thảo luật được xây dựng theo hướng hỗ trợ có trọng tâm, gắn với nhu cầu và quá trình phát triển của doanh nghiệp, trong đó có lộ trình chuyển đổi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp.

Theo số liệu Bộ Tài chính công bố trong quá trình thảo luận chính sách, khoảng 99,86% hộ, cá nhân kinh doanh và 81% doanh nghiệp có doanh thu không quá 10 tỷ đồng/năm. Nếu được thông qua, đề xuất có thể mở rộng cơ hội lựa chọn phương pháp tính thuế đơn giản cho phần lớn cơ sở kinh doanh.

Thực tế, khó khăn của nhiều hộ không chỉ nằm ở việc xác định doanh thu mà còn ở khả năng tập hợp, phân loại và chứng minh chi phí hợp lệ. Với những cơ sở chưa có bộ phận kế toán chuyên trách, yêu cầu về sổ sách, hóa đơn, chứng từ có thể làm phát sinh thêm chi phí thuê dịch vụ và thời gian xử lý thủ tục.

Phương pháp tính thuế theo tỷ lệ trên doanh thu sẽ tạo thêm phương án để người nộp thuế cân nhắc, thay vì phải xác định thu nhập tính thuế bằng doanh thu trừ các khoản chi phí được trừ. Tuy nhiên, cách tính này không phải lúc nào cũng có lợi hơn về số thuế phải nộp. Với cơ sở có chi phí đầu vào lớn, lợi nhuận thấp, phương pháp tính thuế trên thu nhập có thể phù hợp hơn. Vì vậy, điều quan trọng là người kinh doanh được lựa chọn phương pháp phù hợp với đặc điểm hoạt động thực tế.

Chính sách cần đi vào thực tế

Từ góc độ cộng đồng doanh nghiệp, ông Đậu Anh Tuấn, Phó Tổng Thư ký, Trưởng ban Pháp chế Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) cho biết, đã nhiều lần đề xuất cho doanh nghiệp siêu nhỏ và hộ kinh doanh có doanh thu dưới 10 tỷ đồng/năm được nộp thuế theo doanh thu.

Theo ông Đậu Anh Tuấn, việc xác định và chứng minh chi phí đối với cơ sở kinh doanh nhỏ có thể rất phức tạp. Ông từng nêu ví dụ một hàng phở khó có thể chứng minh đầy đủ nguồn gốc, hóa đơn của từng con gà mua vào. Thực tế này cho thấy yêu cầu quản lý cần tương xứng với quy mô, năng lực tổ chức và đặc điểm hoạt động của người nộp thuế.

Việc mở rộng quyền lựa chọn phương pháp tính thuế theo doanh thu vì thế được kỳ vọng góp phần đơn giản hóa sổ sách, giảm chi phí tuân thủ, giúp hộ kinh doanh tập trung nguồn lực cho hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, đơn giản hóa thủ tục không đồng nghĩa với nới lỏng yêu cầu minh bạch doanh thu. Cơ quan quản lý vẫn cần hướng dẫn thống nhất về kê khai, lưu giữ hóa đơn, chứng từ và thực hiện nghĩa vụ thuế.

Bà Trịnh Thị Hương nhấn mạnh định hướng chuyển từ tư duy hỗ trợ dàn trải sang kiến tạo điều kiện để doanh nghiệp phát triển. Hiệu quả chính sách không chỉ được đánh giá qua số lượng đối tượng được hỗ trợ mà còn qua khả năng phát triển, hấp thụ nguồn lực và nâng cao năng lực hoạt động sau hỗ trợ.

Để đề xuất phát huy hiệu quả, các cơ quan chức năng cần làm rõ điều kiện áp dụng, cách xác định doanh thu tính thuế, tỷ lệ thuế theo từng ngành nghề và thủ tục lựa chọn, chuyển đổi giữa các phương pháp. Hướng dẫn cần dễ hiểu, dễ tiếp cận, nhất là với hộ kinh doanh không có kế toán chuyên trách.

Đồng thời, chính sách cần tránh tạo ra ranh giới khiến hộ kinh doanh e ngại mở rộng quy mô khi doanh thu tiến gần ngưỡng 10 tỷ đồng/năm. Cùng với việc giảm chi phí tuân thủ, cần có lộ trình chuyển đổi thuận lợi từ hộ kinh doanh lên doanh nghiệp, hạn chế bước nhảy quá lớn về thủ tục và chi phí quản trị.

Đề xuất hiện vẫn trong quá trình xây dựng, hoàn thiện chính sách. Nếu được thiết kế minh bạch, khả thi, việc bổ sung quyền lựa chọn phương pháp tính thuế sẽ góp phần giảm chi phí thực hiện nghĩa vụ thuế, giúp hộ kinh doanh chủ động hơn trong hoạt động và từng bước mở rộng quy mô.