Thế giới thời đàm: Vấn nạn nhức nhối

"Cộng đồng đang cố gắng lý giải vì sao một sự kiện được tổ chức để tôn vinh văn hóa, gắn kết cộng đồng và lan tỏa niềm vui lại kết thúc bằng tiếng súng". Thị trưởng thành phố Seattle Katie Wilson thốt lên chua chát như vậy về "hành động bạo lực kinh hoàng" mới đây tại địa phương này. Theo đó, 3 người đã thiệt mạng và một số người khác bị thương, trong đó có cả trẻ em khi xảy ra một vụ xả súng tại lễ hội ẩm thực "Bite of Seattle" ở khu phức hợp Seattle Center.

Cảnh sát Mỹ được triển khai tại hiện trường vụ xả súng ở Seattle Center. Ảnh: Reuters

Vụ việc tại Seattle chỉ là một trong số ít nhất 271 vụ xả súng hàng loạt tại xứ cờ hoa trong năm 2026, theo số liệu của Gun Violence Archive-tổ chức phi chính phủ chuyên theo dõi các vụ bạo lực súng đạn tại Mỹ. Một vụ xả súng hàng loạt được Gun Violence Archive định nghĩa là vụ việc có từ 4 nạn nhân trở lên bị bắn.

Mặc dù Mỹ không phải là quốc gia duy nhất có những tay súng giết người, thế nhưng, khi nhắc tới bạo lực súng đạn trong dân chúng, người ta thường lập tức nghĩ tới Mỹ. Với trung bình cứ 100 người dân thì sở hữu 120,5 khẩu súng, Mỹ chính là "quán quân" trong bảng xếp hạng tỷ lệ sở hữu súng theo quốc gia năm 2026 của Tạp chí World Population Review. Đại học Washington ghi nhận Mỹ có số ca tử vong do súng đạn cao hơn bất kỳ quốc gia nào khác trên thế giới. Tổ chức phi lợi nhuận Everytown for Gun Safety cho biết trung bình mỗi năm, bạo lực súng đạn cướp đi sinh mạng của khoảng 46.000 người, gây thiệt hại trực tiếp và gián tiếp về kinh tế hơn 500 tỷ USD tại Mỹ.

Không chỉ có vậy, bạo lực súng đạn còn ảnh hưởng tới hình ảnh của nước Mỹ. Trong một bài xã luận, nhật báo Le Monde của Pháp từng tuyên bố Mỹ “mắc kẹt trong cơn cuồng loạn" và "tự hủy hoại chính mình" khi người dân "quá quen với vòng luẩn quẩn của tuyệt vọng" do bạo lực súng đạn.

Bạo lực súng đạn xảy ra như cơm bữa là cơn ác mộng với người dân Mỹ. Trớ trêu thay, kiểm soát súng đạn lại luôn là chủ đề gây chia rẽ lớn trong dư luận nước này suốt bao năm qua.

Một rào cản lớn hàng đầu đối với việc kiểm soát súng đạn tại Mỹ được giới phân tích chỉ ra chính là yếu tố văn hóa, lịch sử. Súng đã được sử dụng như vật bất ly thân để tự vệ, chống lại thú dữ bởi những người châu Âu đầu tiên đặt chân tới vùng đất mới để khai hoang, lập nên nước Mỹ ngày nay, xây dựng nên những vùng đất đai trù phú đặt dưới sự thống trị của thực dân Anh. Để bảo vệ thành quả khai hoang, những người Mỹ đầu tiên đã lập nên các nhóm dân quân có vũ trang. Khi thực dân Anh muốn tước quyền sử dụng súng của những người này, họ đã không giao nộp, đồng thời kêu gọi tiến hành chiến tranh độc lập với Anh và giành thắng lợi. Thậm chí tu chính án thứ hai của Hiến pháp Mỹ đã quy định quyền của người dân đối với việc cất giữ và mang theo vũ khí là “không được phép xâm phạm”. Đây cũng là lý do để Đảng Cộng hòa tại Mỹ lâu nay phản đối áp đặt kiểm soát súng đạn.

Cũng không thể không nhắc tới các nhóm lợi ích tại Mỹ. Trong số này, Hiệp hội Súng trường Quốc gia (NRA) được xem là nhóm có ảnh hưởng hàng đầu trên chính trường Mỹ không phải chỉ vì số tiền mà tổ chức này chi vào việc vận động hành lang giới chính trị gia mà còn bởi vì sức nặng của một hiệp hội có hàng triệu thành viên. Sự phản đối của các nhóm như NRA-với lập luận rằng càng có nhiều súng thì nước Mỹ càng an toàn hơn-cũng là dễ hiểu khi ngành công nghiệp súng đạn tại xứ cờ hoa thu về trung bình khoảng 9 tỷ USD/năm.

Tranh cãi xung quanh việc kiểm soát súng đạn vẫn chưa ngã ngũ và không biết đến chừng nào mới đi đến hồi kết. Chỉ biết rằng một khi nước Mỹ chưa thống nhất về một đạo luật kiểm soát vũ khí thì những vụ việc như tại Seattle vẫn còn tái diễn và nhiều người dân xứ cờ hoa tiếp tục phải trả giá bằng sinh mạng của chính mình.

HOÀNG VŨ