Thế giới thời đàm: Cuộc chiến dai dẳng

Ngày 7-10-2023, Hamas tiến hành một cuộc tấn công chớp nhoáng khiến khoảng 1.200 người tại Israel thiệt mạng và 251 người bị bắt làm con tin. Sự kiện ngày 7-10-2023 cùng chiến dịch đáp trả quy mô lớn của Israel tại Dải Gaza đã làm thay đổi sâu sắc cục diện an ninh khu vực, gây ra khủng hoảng nhân đạo nghiêm trọng. Không chỉ tiến hành tấn công trả thù Hamas, Israel còn mở mặt trận chống lại phong trào Hezbollah ở Lebanon hay tiến hành cuộc chiến chống Iran từ cuối tháng 2-2026.  

Theo Liên hợp quốc, cuộc tấn công trả đũa do Israel phát động ở Dải Gaza đã khiến hơn 74.200 người thiệt mạng. Cho đến nay, lực lượng Israel đang kiểm soát khoảng 70% Dải Gaza. Bằng cách dồn người Palestine vào những khu vực ngày càng nhỏ hẹp, Israel đang làm trầm trọng thêm điều kiện sống vốn đã vô cùng bấp bênh của họ. Các gia đình sống trong không gian chật chội và không thể ở được, thiếu nước sạch, vệ sinh, chỗ ở và chăm sóc sức khỏe đầy đủ.

Cảnh tàn phá ở khu phố Rimal, phía bắc Dải Gaza. Ảnh: msf.fr

Ngày 10-10-2025, dưới sự trung gian hòa giải của Ai Cập, Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ và Mỹ, thỏa thuận ngừng bắn giữa Israel và Hamas chính thức có hiệu lực tại Dải Gaza. Là bước đầu tiên trong kế hoạch 20 điểm của Tổng thống Mỹ Donald Trump, thỏa thuận này tiến tới chấm dứt xung đột, giải giáp Hamas và thành lập một hệ thống chính quyền chuyển tiếp mới dưới sự bảo trợ của Hội đồng Hòa bình - một tổ chức quốc tế do Tổng thống Donald Trump khởi xướng nhằm thúc đẩy giải quyết xung đột, cứu trợ nhân đạo và tái thiết, cùng Lực lượng ổn định quốc tế (ISF) giữ vai trò gìn giữ hòa bình.

Tuy nhiên, thỏa thuận ngừng bắn này ngay từ đầu đã lộ rõ những lỗ hổng lớn. Chẳng hạn, văn bản thỏa thuận hoàn toàn bỏ ngỏ các quy định cụ thể về sự hiện diện của Israel tại dải đất này, trách nhiệm giải trình đối với các cáo buộc tội ác, hay lộ trình phi quân sự hóa các nhóm vũ trang Palestine.

Một năm sau, thỏa thuận ngừng bắn về mặt hình thức vẫn được duy trì nhưng việc Israel rút quân, giải giáp Hamas, triển khai lực lượng quốc tế và tái thiết lại bị trì hoãn. Các cuộc không kích của Israel vẫn tiếp diễn, cướp đi sinh mạng của nhiều người Palestine. Trong khi đó, lượng hàng viện trợ được đưa vào vẫn thấp hơn rất nhiều so với nhu cầu của một bộ phận dân cư đang lâm vào cảnh khốn cùng. Về phía Hamas, nhóm này kiên quyết từ chối hạ vũ khí nếu không có những cam kết chắc chắn về quyền tự quyết của người Palestine trong tương lai.

Ngày 23-9, bên lề Kỳ họp thứ 81 của Đại hội đồng Liên hợp quốc, Hội đồng Hòa bình đã trình bày kế hoạch phục hồi Dải Gaza trong 6 tháng, gồm 66 dự án với tổng chi phí là 2,45 tỷ USD. Bản kế hoạch trên ước tính thiệt hại vật chất ở Dải Gaza trong 3 năm qua lên tới 35,2 tỷ USD và chi phí tái thiết cần thiết là 71,4 tỷ USD trong vòng 10 năm. Theo BBC, các nhà tài trợ đã cam kết chi 18 tỷ USD cho quá trình tái thiết ở Gaza, nhưng cho đến nay mới chỉ có 280 triệu USD được giải ngân. Các quan chức Hội đồng Hòa bình hy vọng tiến trình này sẽ được nối lại sau cuộc bầu cử quốc hội Israel vào ngày 27-10 và chính phủ mới.

Ngày qua ngày, Dải Gaza của người Palestine đang dần bị thu hẹp lại, nhường chỗ cho một Gaza mới được định hình bởi xe ủi và các rào chắn quân sự. Bản thân Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cũng đã ẩn ý rằng Israel có thể sẽ không dừng lại ở con số 70% diện tích kiểm soát và làm sạch bóng người Palestine. Nhà nước Do Thái có thể sẽ tìm cách duy trì một “vùng đệm” quy mô lớn tại Gaza - tương tự như những gì họ đang làm ở Lebanon và Syria - hoặc thậm chí là tái khởi động dự án đưa người Israel đến định cư tại dải đất này, một chiến lược vốn đang được đẩy mạnh trên khắp Bờ Tây. Tất cả những diễn biến trên đều đang đi ngược lại một kế hoạch hòa bình - vốn chẳng hề có một tầm nhìn rõ ràng nào cho tương lai lâu dài của người dân Palestine.