Thế giới thời đàm: Bảo vệ 'lằn ranh nhân đạo'

Tuy nhiên, những số liệu mới được công bố cho thấy, việc bảo vệ hoạt động y tế tại các khu vực xung đột vẫn đang là một thách thức lớn, nói cách khác một “lằn ranh nhân đạo” đang đứng trước phép thử.

Theo Reuters, Tổ chức Y tế thế giới (WHO) cho biết, trong 8 tháng đầu năm 2026 đã ghi nhận hơn 900 vụ tấn công nhằm vào các cơ sở chăm sóc sức khỏe, nhân viên và bệnh nhân tại các khu vực xung đột, khiến ít nhất khoảng 900 người thiệt mạng và hơn 1.400 người bị thương. Các vụ việc được ghi nhận tại nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ, trong đó có một số điểm nóng như: Lebanon, Gaza, Iran, Syria, Nigeria và Cộng hòa Dân chủ Congo... Các hình thức gây ảnh hưởng đến hoạt động y tế cũng rất khác nhau, từ phá hủy cơ sở đến bắt giữ hoặc bắt cóc nhân viên y tế.

Một cơ sở y tế không thể hoạt động bình thường đồng nghĩa với việc người dân bị thương khó được cấp cứu kịp thời, người bệnh khó tiếp cận điều trị y tế, còn các chương trình phòng, chống dịch bệnh cũng có thể bị gián đoạn. Vì thế, tác động của những vụ việc liên quan đến y tế không dừng lại ở một địa điểm hay một thời điểm cụ thể, mà có thể lan rộng tới cả cộng đồng.

Xe chở hàng viện trợ nhân đạo vào dải Gaza. Ảnh: CNN

Điều đáng nói là đây không phải vấn đề mới. Tháng 5-2016, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc thông qua Nghị quyết 2286 về vấn đề bảo vệ người bị thương, người bệnh, nhân viên y tế và nhân viên tham gia hoạt động nhân đạo trong xung đột vũ trang. Mười năm sau, Ủy ban Chữ thập đỏ quốc tế (ICRC) nhận định những thách thức mà Nghị quyết 2286 hướng tới vẫn còn hiện hữu. Theo ICRC, các cơ sở y tế tiếp tục bị hư hại hoặc phá hủy tại những khu vực có xung đột; nhân viên y tế phải đối mặt với các mối đe dọa, thương tích và nguy hiểm; xe cứu thương có thể bị cản trở, trong khi người bệnh gặp khó khăn khi tiếp cận dịch vụ chăm sóc.

Đây chính là điều cần được nhìn nhận ở tầm rộng hơn bởi việc bảo vệ mọi hoạt động y tế không phải là vấn đề của riêng một cuộc xung đột, hay một bên nào. Bởi, người bệnh ở đâu cũng cần được chữa trị, nhân viên y tế ở đâu cũng cần có điều kiện an toàn để thực hiện nhiệm vụ. Trong hoàn cảnh chiến tranh, xung đột, việc phân định mục tiêu và bảo vệ những đối tượng không trực tiếp tham gia chiến sự càng trở nên quan trọng. Nếu hoạt động y tế ở khu vực nào bị gián đoạn, hậu quả không chỉ là những thương vong trước mắt ở khu vực đó. Thiếu cơ sở y tế, thiếu thuốc men, thiếu nhân viên y tế và các dịch vụ chăm sóc thiết yếu thì khu vực đó sẽ khó ứng phó với dịch bệnh, chấn thương và những vấn đề sức khỏe phát sinh trong thời gian dài. ICRC cảnh báo rằng khi hoạt động y tế không còn an toàn, những hệ lụy có thể ảnh hưởng tới toàn bộ cộng đồng chứ không chỉ những người trực tiếp liên quan đến một vụ việc.

Đáng suy ngẫm hơn, số liệu của WHO cho thấy đây không phải hiện tượng chỉ xuất hiện trong một vài điểm nóng. Reuters dẫn thông tin cho biết WHO đã ghi nhận hơn 10.400 vụ tấn công nhằm vào hoạt động chăm sóc sức khỏe kể từ khi bắt đầu triển khai hệ thống giám sát vào năm 2018; riêng năm 2026, số vụ được ghi nhận tiếp tục ở mức cao. Điều đó cho thấy việc bảo vệ y tế trong xung đột không thể chỉ trông chờ vào những lời kêu gọi sau mỗi vụ việc, mà cần những biện pháp thực tế, lâu dài và hiệu quả hơn.

Mười năm của Nghị quyết 2286 vì thế cũng là dịp để cộng đồng quốc tế nhìn lại khoảng cách giữa nguyên tắc và thực tế. Nghị quyết đã tạo ra một thông điệp rõ ràng: Hoạt động chăm sóc y tế không phải là một mục tiêu của chiến tranh; người làm công tác y tế không phải là đối tượng của chiến sự; người bệnh và người bị thương cần được tiếp cận cứu chữa. Nhưng để những nguyên tắc đó có giá trị trên thực địa, điều quan trọng không chỉ là tiếp tục khẳng định cam kết mà còn phải tăng cường các biện pháp phòng ngừa, nâng cao nhận thức và thúc đẩy trách nhiệm đối với những hành vi xâm phạm các quy định bảo vệ hoạt động y tế.

Trong một thế giới còn tồn tại nhiều điểm nóng, giữ gìn những “lằn ranh nhân đạo” càng có ý nghĩa. Chiến tranh, xung đột vũ trang có thể làm thay đổi môi trường an ninh, phá vỡ nhiều hoạt động bình thường của xã hội, nhưng không nên vì thế mà những nguyên tắc bảo vệ con người bị xem nhẹ. Bảo vệ hoạt động y tế chính là bảo vệ một trong những lằn ranh tối thiểu của nhân đạo giữa những hoàn cảnh khắc nghiệt nhất.

Khi các cơ sở y tế còn có thể hoạt động, nhân viên y tế còn có thể thực hiện nhiệm vụ thì bệnh nhân còn có thể được tiếp cận điều trị, còn có cơ hội được cứu sống. Bởi vậy, bảo vệ hoạt động y tế là những giới hạn cần thiết để trong mọi cuộc xung đột vũ trang dù nghiêm trọng đến đâu thì đây phải luôn được xem là một “lằn ranh nhân đạo”.

03:12:38 query returned open=false03:14:54 dblclick "Thế giới thời đàm: Bảo vệ hoạt động y tế là bảo vệ "lằn ranh nhân đạo"" sidepanelOpen=false autoUpdate=true isAdv=true03:15:24 dblclick "Trong chiến tranh hay bất cứ cuộc xung đột vũ trang nào, bệnh viện, xe cứu thương, nhân viên y tế và người bệnh phải luôn là những đối tượng được bảo vệ đặc biệt. Đó không chỉ là yêu cầu mang tính nhân đạo, mà còn là nguyên tắc đã được ghi nhận trong luật pháp quốc tế. Tuy nhiên, những số liệu mới được công bố cho thấy việc bảo vệ hoạt động y tế tại các khu vực xung đột vẫn đang là một thách thức lớn, nói cách khác một "lằn ranh nhân đạo" đang đứng trước phép thử." sidepanelOpen=false autoUpdate=true isAdv=true03:20:44 dblclick "WHO" sidepanelOpen=false autoUpdate=true isAdv=false03:21:01 dblclick "Liên hợp quốc" sidepanelOpen=false autoUpdate=true isAdv=false03:22:16 dblclick "Xe chở hàng viện trợ nhân đạo vào dải Gaza. Ảnh: CNN" sidepanelOpen=false autoUpdate=true isAdv=true03:22:23 dblclick "Xe chở hàng viện trợ nhân đạo vào dải Gaza. Ảnh: CNN" sidepanelOpen=false autoUpdate=true isAdv=true03:23:05 query returned open=false03:23:28 query returned open=false03:23:41 query returned open=false03:23:57 query returned open=false03:24:57 dblclick "Reuters" sidepanelOpen=false autoUpdate=true isAdv=false03:25:01 dblclick "WHO" sidepanelOpen=false autoUpdate=true isAdv=false03:25:12 query returned open=false03:29:46 query returned open=false03:30:04 dblclick "Tổ chức Y tế thế giới (WHO)" sidepanelOpen=false autoUpdate=true isAdv=false03:33:32 query returned open=false03:36:31 query returned open=false03:43:32 query returned open=false03:46:52 query returned open=false04:59:01 query returned open=false