Thế giới 2026: Tiếp diễn và thích ứng

Màn bắn pháo hoa chào đón năm mới 2026 từ tháp Sky Tower tại thành phố Auckland (New Zealand). Ảnh: The Irish Sun

Những chiều hướng diễn biến chính tác động và chi phối thế giới trong năm mới trước hết là sự chuyển dịch của trật tự thế giới dựa trên giá trị sang trật tự thế giới dựa trên lợi ích và những thỏa thuận song phương. Quá trình chuyển dịch này mới chỉ bắt đầu và đang diễn ra, chứ chưa kết thúc và cũng chưa thể biết đến khi nào mới kết thúc. Không có đối tác lớn nào có thể dẫn dắt và chi phối cả thế giới. Thế và lực của các đối tác lớn tiếp tục suy giảm so với trước, trong khi các cường quốc hạng trung trỗi dậy ngày càng thêm nhiều và thêm rõ nét.

Rõ nét và mạnh mẽ hơn hẳn so với năm 2025 là xu hướng chính trị gắn kết chặt chẽ hơn với kinh tế và an ninh quốc gia chi phối chính sách kinh tế. Cũng chính vì thế, chiến tranh hoặc xung khắc thương mại có thể trở nên phổ biến hơn hoặc thường xuyên hơn trong những phạm vi khác nhau và ở những cấp độ khác nhau. Các đối tác lớn càng thêm tách biệt nhau về chính trị và các nền kinh tế vừa tiếp tục gắn kết với nhau, vừa tìm cách giảm thiểu rủi ro gốc rễ từ quan hệ hợp tác với nhau và phụ thuộc vào nhau.

Thế giới năm 2026 sẽ tiếp tục quá trình dịch chuyển từ chủ nghĩa đa phương tuyệt đối trên bình diện toàn cầu sang chủ nghĩa khu vực. Mọi đặc quyền và ưu thế, lợi thế có được đều có thể được hoặc bị "vũ khí hóa" để thực hiện mục tiêu và đạt được lợi ích.

Năm 2025 đã chứng kiến nỗ lực ngoại giao sôi động từ nhiều bên liên quan nhằm có được giải pháp chính trị hòa bình cho cuộc chiến tranh ở Ukraine. Những nỗ lực này chắc chắn sẽ được tiếp tục trong năm 2026, nhưng không vì thế mà sẽ có được giải pháp chính trị hòa bình trong năm 2026, nếu như phía Ukraine không chỉ tiếp tục nhượng bộ Mỹ và Nga, mà còn phải nhượng bộ ở những vấn đề đang còn bế tắc hiện nay. Đây vốn là những điều kiện tiên quyết lâu nay của Nga và nếu như Tổng thống Mỹ Donald Trump không tiếp tục tích cực đảm trách vai trò ngoại giao trung gian như hiện tại. Cuộc chiến này sẽ tiếp tục là vấn đề chính trị an ninh nổi cộm nhất trên thế giới và đối với thế giới trong năm 2026. Nga không vội với việc kết thúc cuộc chiến này khi diễn biến trên chiến trường về cơ bản vẫn thuận lợi cho Nga, trong khi ông Trump vẫn kiên định chủ thuyết "Nước Mỹ trước hết" trong chuyện này, tức là giảm thiểu sự can dự trực tiếp của Mỹ vào cuộc chiến và gánh nặng tài chính, vũ khí viện trợ cho Ukraine. Trong khi đó, Liên minh châu Âu (EU) và Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO) chưa thể thay thế được hoàn toàn Mỹ trên phương diện hậu thuẫn Ukraine về tài chính và quân sự, để Ukraine thắng Nga hoặc ít nhất cũng không thua Nga trong cuộc chiến.

Năm 2026, ở Dải Gaza nhiều khả năng không tái bùng phát cuộc chiến tranh giữa Israel và Hamas sau thời gian ngừng chiến vừa qua. Nhưng giai đoạn 2 của thỏa thuận ngừng chiến ở Dải Gaza còn phải trải qua rất nhiều khó khăn và phải cần thêm thời gian mới có thể bắt đầu. Khu vực Trung Đông, Bắc Phi và vùng Vịnh tiếp tục là khu vực của xung khắc, chiến tranh và bất ổn trên phạm vi rộng. Mối quan hệ giữa Mỹ và Israel với Iran không những chỉ tiếp tục đối địch căng thẳng và quyết liệt, mà chiến tranh trực tiếp với nhau như đã từng xảy ra trong năm 2025 luôn có thể tái bùng phát.

Năm 2026 là năm quyết định đối với nhiệm kỳ Tổng thống Mỹ hiện tại của ông Trump, sẽ quyết định di sản chính trị của ông Trump ở nước Mỹ. Lý do là năm 2026 có cuộc bầu cử Quốc hội giữa nhiệm kỳ ở nước Mỹ. Vì thế, mọi quyết sách và hành động cầm quyền của ông Trump, bất kể sẽ tác động như thế nào tới đối nội ở nước Mỹ và tới thế giới bên ngoài nước Mỹ, đều tập trung vào việc duy trì sự kiểm soát của phe đảng Cộng hòa trong lưỡng viện lập pháp Mỹ. Chỉ cần phe này bị mất quyền kiểm soát ở một trong hai viện lập pháp cũng đã đủ để được coi là thất bại lớn của ông Trump và đủ để ông khó có thể cầm quyền thành công ở nửa nhiệm kỳ còn lại. Cho nên, trong năm 2026, ông Trump sẽ cầm quyền còn hăng hái và thái quá hơn hẳn năm đầu, sẽ còn tiếp tục đưa ra quyết sách bất ngờ và cũng điều chỉnh chính sách bất ngờ cả về đối nội lẫn đối ngoại. Điều này khiến nội trị nước Mỹ thêm xáo trộn và bất định, cũng như khiến chính trị thế giới tiếp tục sôi động và sóng gió. Năm 2026 sẽ là năm bản lề đối với nước Mỹ.

Ông Trump như thế và nước Nga như thế nên năm 2026 sẽ tiếp tục cục diện quan hệ giữa các đối tác lớn với nhau là Mỹ, EU, Nga và Trung Quốc. Quan hệ của Mỹ với Nga và Trung Quốc không tồi tệ thêm, mà thậm chí còn có thể được cải thiện phần nào, cho dù cạnh tranh chiến lược với Trung Quốc vẫn quyết liệt và quan hệ của Mỹ với Nga vẫn pha trộn giữa "chiến tranh lạnh" và nồng ấm. EU và Nga sẽ đối địch nhau còn quyết liệt hơn trong khi EU buộc phải hòa dịu hơn với Trung Quốc. Ông Trump trong năm 2026 sẽ còn gay gắt hơn nữa với EU bởi trên thực tế đã chuyển dịch trọng tâm ưu tiên chiến lược từ khu vực châu Âu và Trung Đông/Vùng Vịnh sang khu vực Ấn Độ Dương. Châu Âu năm 2026 tiếp tục là một trong những nơi bị thua thiệt nhiều nhất trên mọi phương diện trong cuộc chơi quyền lực địa chính trị toàn cầu mới.

Khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương trải qua năm 2025 rất ảm đạm nói chung về chính trị - an ninh. Tình trạng mất ổn định và an ninh cục bộ đi cùng với nguy cơ xảy ra xung khắc vũ trang, đụng độ quân sự mới sẽ tiếp tục. Nhưng khu vực này định hình rõ nét hơn là tâm điểm của chính trị thế giới và quan hệ quốc tế trong tương lai, cũng như trở thành sân khấu chính của cuộc chơi quyền lực địa chính trị toàn cầu mới.

Năm 2026 sẽ là năm thích ứng hoặc bắt đầu thích ứng của thế giới với những diễn biến và đổi thay của thế giới khởi nguồn từ những năm trước và bộc lộ rõ nét trong năm 2025. Đối với kinh tế và thương mại thế giới cũng vậy. Tăng trưởng của kinh tế và thương mại thế giới năm 2026 chưa thể đạt được mức độ cao, nhưng chắc chắn sẽ ổn định hơn và định hình được chiều hướng vươn tới mức độ tăng trưởng cao hơn trong những năm tiếp theo, kể cả khi ông Trump gia tăng mức độ quyết liệt của cuộc thương chiến thuế quan bảo hộ thương mại, hay cả khi nhiều nền kinh tế tiếp tục "vũ khí hóa" những lợi thế và ưu thế riêng trong quan hệ chính trị, đối ngoại và kinh tế đối ngoại của họ với các đối tác và đối thủ trên thế giới.

Bảo vệ khí hậu trái đất, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, phát triển và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) sẽ vẫn là những chủ đề chính trên chương trình nghị sự của chính trị thế giới và quan hệ quốc tế năm 2026. Thế giới bất an và bất ổn gia tăng, chính trị thế giới và quan hệ quốc tế không ổn định, đầy bất hòa và xung khắc như thế thì không thể có được tiền đề và điều kiện thuận lợi cho thế giới tiến bước xa hơn và kiến tạo nên những khai thông đột phá chiến lược trong công cuộc giải quyết những vấn đề toàn cầu chung lâu nay của thế giới. Tuy nhiên, như đã thấy trong năm 2025, thế giới vẫn sẽ đạt được thành quả nhất định bởi chính quyền Mỹ và một số quốc gia khác có thể không, nhưng đại đa số các quốc gia khác trên thế giới vẫn quyết tâm vượt khó để thúc đẩy công cuộc này tiến triển tới đích cuối cùng.

Năm 2026 sẽ là năm AI xác lập rõ ràng uy lực và tác dụng của nó đối với con người và thế giới. Trên phương diện này, năm 2026 cũng được coi là năm bản lề. AI không những chỉ được ứng dụng và tận dụng ngày càng thêm sâu rộng, mà cũng sẽ bộc lộ ngày càng rõ những mặt trái của nó. Bởi vậy, năm 2026 cũng sẽ là năm tiến triển rõ nét của việc quản lý, giám sát và kiểm soát AI từ phát triển đến ứng dụng trên phạm vi toàn cầu.

Thế giới năm 2026 là thế giới với những tiếp diễn của năm 2025 và với sự thích ứng của các quốc gia, châu lục và khu vực với thế giới biến động sâu sắc và thay đổi mau chóng. Thích ứng là chìa khóa cho thành công của các quốc gia trong năm 2026, bởi chỉ khi chủ động và kịp thời thích ứng trong kiên định mục tiêu và quyết tâm, thì các quốc gia mới có thể vừa yên ổn, vừa khai phá và kiến tạo phát triển.

Đại sứ Trần Đức Mậu