Thể chế mở đường cho năng lực phát triển mới

Thể chế là nền tảng của hành động

Điểm đáng chú ý trong phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là yêu cầu phải nhìn thẳng vào chất lượng tăng trưởng, thu nhập thực của người lao động, việc làm, sức cầu trong nước, cơ cấu thương mại, cán cân dịch vụ, khả năng lan tỏa của tăng trưởng đến đời sống người dân. Đặc biệt, số liệu thống kê phải là “con số thực, con số biết nói”, phục vụ tốt hơn cho phân tích, dự báo và hoạch định chính sách.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước tại phiên họp Chính phủ thường kỳ tháng 6/2026 và Hội nghị trực tuyến Chính phủ với các địa phương. Ảnh: Phạm Thắng

Đây cũng chính là yêu cầu đặt ra đối với Quốc hội trong thời kỳ mới. Quốc hội không chỉ làm luật theo nghĩa ban hành văn bản, mà còn phải tạo ra những công cụ thể chế để đo lường đúng thực tiễn, nhận diện đúng điểm nghẽn, phân bổ đúng nguồn lực, giám sát đúng trọng tâm và yêu cầu Chính phủ, các bộ, ngành, địa phương chịu trách nhiệm đến cùng về kết quả thực thi. Một đạo luật tốt phải bắt đầu từ thực tiễn, trả lời đúng đòi hỏi của thực tiễn và quay trở lại kiểm chứng bằng chuyển động của thực tiễn.

Nhìn lại 6 tháng đầu năm, có thể thấy, Quốc hội đã có những đóng góp quan trọng vào nền tảng phát triển đó. Tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI đã thông qua các nghị quyết về kế hoạch 5 năm giai đoạn 2026 - 2030, gồm phát triển kinh tế - xã hội, tài chính quốc gia, vay và trả nợ công, đầu tư công trung hạn; đồng thời thông qua 9 luật và 5 nghị quyết quy phạm pháp luật. Đây không chỉ là khối lượng công việc lập pháp lớn, mà còn là sự chuẩn bị thể chế cho cả một giai đoạn phát triển mới.

Tăng trưởng cao cần đường băng thể chế đủ dài, đủ rộng, đủ an toàn. Đó là thể chế về đầu tư công, tài chính, ngân sách, đất đai, quy hoạch, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, giáo dục, y tế, công nghiệp hỗ trợ, kinh tế biển, kinh tế xanh, kinh tế số. Mỗi lĩnh vực đều cần một hành lang pháp lý thông thoáng nhưng chặt chẽ, khuyến khích đổi mới nhưng kiểm soát được rủi ro, trao quyền mạnh hơn nhưng ràng buộc trách nhiệm rõ hơn.

Từ góc nhìn ấy, những kết quả 6 tháng đầu năm không thể tách rời quá trình hoàn thiện thể chế trong thời gian qua. Khi Quốc hội quyết sách kịp thời về kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội, đầu tư công trung hạn, tài chính quốc gia, chương trình giám sát, hay các luật, nghị quyết quy phạm pháp luật, Quốc hội không chỉ quyết định “khung” của chính sách, mà còn tạo ra căn cứ pháp lý để Chính phủ tổ chức thực hiện, địa phương vận hành, doanh nghiệp đầu tư và người dân thụ hưởng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo Hội nghị. Ảnh: Phạm Thắng

Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ môi trường đầu tư, kinh doanh tuy được cải thiện nhưng chưa đáp ứng yêu cầu phát triển; thời gian và chi phí thủ tục còn cao; còn tình trạng chậm ban hành văn bản hướng dẫn triển khai luật và nghị quyết của Quốc hội; nhiều dự án vẫn vướng quy hoạch, đất đai, giải phóng mặt bằng, vật liệu, thủ tục.

Nói cách khác, thể chế đã mở đường, nhưng con đường ấy phải được thông suốt từ luật đến nghị định, thông tư; từ nghị quyết của Quốc hội đến chương trình hành động của Chính phủ; từ chủ trương đúng đến từng dự án được tháo gỡ, từng nguồn lực được khơi thông, từng công trình được triển khai, từng cơ hội phát triển được hiện thực hóa. Đây chính là điểm giao nhau giữa lập pháp và hành pháp, giữa quyết sách và thực thi, giữa Quốc hội và Chính phủ trong kiến tạo phát triển quốc gia.

Quốc hội kiến tạo thể chế, giám sát thực thi, khơi thông nguồn lực cho thời kỳ mới

Một thông điệp quan trọng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh là yêu cầu Chính phủ tổ chức một “chương trình hành động đặc biệt” cho 6 tháng cuối năm, với tinh thần rõ việc, rõ người, rõ trách nhiệm, rõ thời hạn, rõ kết quả và rõ cơ chế kiểm tra. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ, giai đoạn này, thực thi nhiệm vụ, tổ chức triển khai đang là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”.

Nhận định ấy rất đáng suy ngẫm từ góc độ hoạt động của Quốc hội. Nếu trước đây, chúng ta thường nói nhiều đến điểm nghẽn thể chế, thì nay khi nhiều chủ trương lớn đã được thể chế hóa, nhiều luật và nghị quyết đã được ban hành, thách thức lớn hơn lại nằm ở thực thi. Nói như vậy không có nghĩa là vai trò của Quốc hội giảm đi sau khi luật được thông qua. Ngược lại, vai trò ấy phải được mở rộng hơn, sâu hơn, thực chất hơn: Quốc hội phải theo đến cùng vòng đời của chính sách, từ lập pháp đến giám sát thi hành, từ ban hành luật đến đánh giá tác động, từ chất vấn đến truy trách nhiệm, từ phát hiện bất cập đến sửa đổi kịp thời.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo Hội nghị. Ảnh: Phạm Thắng

Trong thời kỳ mới, Quốc hội cần tiếp tục khẳng định vai trò là trung tâm của quá trình hoàn thiện thể chế phát triển. Trước hết, đó là thể chế hóa kịp thời, đầy đủ, đúng tinh thần các chủ trương lớn của Đảng thành luật pháp, chính sách cụ thể. Những định hướng về phát triển kinh tế nhà nước, kinh tế tư nhân, kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, phát triển xanh, an sinh xã hội, văn hóa, giáo dục, y tế đều cần được chuyển hóa thành khuôn khổ pháp lý khả thi, ổn định, minh bạch.

Nhưng Quốc hội không chỉ thể chế hóa chủ trương, mà còn phải kiến tạo môi trường phát triển. Một đạo luật tốt không chỉ để quản lý tốt hơn, mà còn để giải phóng tốt hơn các nguồn lực của xã hội. Một nghị quyết đúng không chỉ để xác lập mục tiêu, mà còn để mở ra cách làm mới, cơ chế mới, động lực mới. Thể chế trong thời kỳ mới không thể là chiếc khung bó hẹp sáng tạo, mà phải trở thành đường ray để đoàn tàu phát triển chạy nhanh hơn, an toàn hơn, đúng hướng hơn.

Đối với Quốc hội, điều đó đặt ra yêu cầu rất cao về chất lượng lập pháp. Luật phải rõ hơn, ổn định hơn, ít phải chờ văn bản hướng dẫn hơn; phân cấp, phân quyền phải đi cùng điều kiện thực hiện; chính sách phải có nguồn lực bảo đảm; quy định phải giảm tối đa cách hiểu khác nhau; quyền hạn phải gắn với trách nhiệm; khuyến khích cán bộ dám nghĩ, dám làm phải đi cùng cơ chế kiểm soát quyền lực và phòng, chống tham nhũng, lãng phí.

Đặc biệt, khi Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu Chính phủ cụ thể hóa nhiệm vụ thành chương trình hành động có tiến độ theo tháng, theo quý, xác định rõ cơ quan chủ trì, người chịu trách nhiệm và công khai kết quả thực hiện, thì Quốc hội cũng có cơ sở để đổi mới mạnh hơn hoạt động giám sát. Tăng trưởng phải đi cùng ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực, an ninh nguồn nước, dữ liệu và chủ quyền số. Tăng trưởng cũng phải đi cùng công bằng xã hội, chất lượng giáo dục, chăm sóc sức khỏe, nhà ở cho người lao động, môi trường sống an toàn và cơ hội phát triển cho mọi người dân. Những vấn đề ấy không chỉ là nhiệm vụ của hành pháp, mà còn là nội dung Quốc hội cần giám sát, phản biện, quyết sách và đồng hành.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo Hội nghị. Ảnh: Phạm Thắng

Thành công của thời kỳ mới phụ thuộc rất lớn vào khả năng tạo lập một chu trình thể chế lành mạnh: Đảng định hướng đúng; Quốc hội thể chế hóa kịp thời; Chính phủ tổ chức thực thi hiệu quả; Mặt trận Tổ quốc, Nhân dân, báo chí và cử tri tham gia giám sát; thực tiễn phản hồi để tiếp tục sửa đổi, bổ sung chính sách. Trong chu trình ấy, Quốc hội là thiết chế đặc biệt quan trọng, nơi ý chí của Nhân dân được kết tinh thành luật pháp, nơi quyền lực nhà nước được kiểm soát bằng giám sát tối cao, nơi các quyết sách lớn của quốc gia được thảo luận công khai, dân chủ, trách nhiệm.

6 tháng cuối năm sẽ là "phép thử" lớn hơn. Nếu thực thi là “điểm nghẽn của điểm nghẽn”, thì hoàn thiện thể chế và giám sát thực thi phải trở thành "chìa khóa của chìa khóa". Quốc hội cần tiếp tục đi trước trong tư duy lập pháp, sâu sát trong giám sát, quyết liệt trong tháo gỡ điểm nghẽn, đồng hành cùng Chính phủ nhưng cũng yêu cầu trách nhiệm đến cùng đối với từng chính sách, từng nguồn lực, từng lời hứa trước Nhân dân. Thời kỳ mới cần một Quốc hội hành động mạnh mẽ hơn trong hoàn thiện thể chế, để pháp luật thực sự trở thành hạ tầng của phát triển, là điểm tựa của đổi mới sáng tạo, là công cụ bảo vệ quyền lợi chính đáng của Nhân dân và là động lực khơi thông mọi nguồn lực cho đất nước.

Hoàn thiện thể chế không phải là công việc phía sau phát triển, mà là tiền đề của phát triển. Quốc hội không chỉ ban hành luật để đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, mà còn mở đường cho khát vọng phát triển quốc gia. Khi thể chế thông thoáng hơn, thực thi nghiêm minh hơn, giám sát hiệu quả hơn, trách nhiệm rõ ràng hơn, chúng ta sẽ có thêm cơ sở để tin rằng những kết quả tích cực của 6 tháng đầu năm 2026 sẽ không dừng lại ở những con số, mà trở thành bước khởi đầu vững chắc cho một thời kỳ phát triển mới của đất nước.

Bùi Hoài Sơn