Tháo gỡ điểm nghẽn, mở đường cho chip bán dẫn Việt vươn tầm

Sự kiện thu hút sự tham dự của đại diện các cơ quan quản lý nhà nước như lãnh đạo Bộ Công thương, lãnh đạo các Sở KH&CN, đại diện các viện nghiên cứu, trường đại học, cùng đông đảo chuyên gia và doanh nghiệp bán dẫn hàng đầu trong và ngoài nước. Hội thảo tập trung thảo luận về định hướng phát triển chip bán dẫn chuyên dụng (Specialized Chip), một hướng đi trọng tâm được kỳ vọng sẽ giúp Việt Nam bứt phá, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu.

Lựa chọn chiến lược cho bài toán tự chủ công nghệ

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Anh Tuấn, Giám đốc Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn, nhấn mạnh rằng trong bối cảnh cạnh tranh công nghệ toàn cầu ngày càng gay gắt, công nghiệp bán dẫn không chỉ mang lại giá trị kinh tế cao mà còn là nền tảng cốt lõi bảo đảm an ninh quốc gia, hạ tầng thiết yếu và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Việt Nam đã thể hiện rõ quyết tâm chính trị thông qua hàng loạt văn bản chỉ đạo chiến lược như Nghị quyết số 57-NQ/TW đặt khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào vị trí đột phá chiến lược, yêu cầu từng bước làm chủ công nghệ bán dẫn. Quyết định số 1018/QĐ-TTg về Chiến lược phát triển công nghiệp bán dẫn Việt Nam đến năm 2030, tầm nhìn 2050 xác định công thức C = SET + 1, trong đó ký tự S đại diện cho Specialized (chip chuyên dụng). Quyết định số 21/2026/QĐ-TTg đưa công nghệ vi mạch bán dẫn và các sản phẩm chip chuyên dụng vào danh mục sản phẩm chiến lược ưu tiên phát triển.

Toàn cảnh hội nghị.

Không giống như các dòng chip phổ thông sản xuất đại trà, chip chuyên dụng (Specialized Chip) được thiết kế tối ưu cho từng bài toán ứng dụng cụ thể. Đó là các vi mạch xử lý cho camera AI tại biên, bộ điều khiển UAV, robot, thiết bị IoT, điện tử công suất dùng trong lưới điện, trạm sạc, hay các chip bảo mật phần cứng. Việc tập trung vào chip chuyên dụng giúp Việt Nam phát huy tối đa lợi thế sẵn có: đội ngũ kỹ sư thiết kế đang hình thành, ngành công nghiệp điện tử phát triển mạnh và thị trường nội địa đủ lớn từ các lĩnh vực như viễn thông, ô tô điện, năng lượng và chuyển đổi số.

Quan trọng hơn, làm chủ chip chuyên dụng đồng nghĩa với việc Việt Nam chủ động kiểm soát các khâu then chốt, từ kiến trúc hệ thống, thiết kế, xác minh đến dữ liệu kiểm thử, qua đó bảo đảm an ninh dữ liệu và duy trì sự ổn định của hệ thống hạ tầng trọng yếu.

Mặc dù tiềm năng rất lớn, các đại biểu tại hội thảo cũng thẳng thắn chỉ ra chặng đường từ bản thiết kế trên máy tính đến con chip thương mại vận hành ổn định trong sản phẩm thực tế còn gặp rất nhiều rào cản: Chi phí R&D và rủi ro kỹ thuật cao, doanh nghiệp phải gánh chi phí khổng lồ để bản quyền công cụ EDA và thư viện IP. Mỗi lần sản xuất thử (tape-out) có thể tốn đến hàng triệu USD nhưng luôn tiềm ẩn nguy cơ thất bại về kỹ thuật. Thiếu hệ sinh thái hỗ trợ hoàn chỉnh, cụ thể, Việt Nam chưa có chuỗi dịch vụ nội địa đồng bộ từ chế tạo, đóng gói đến kiểm thử và chứng nhận.

Các doanh nghiệp nhỏ có đơn hàng khiêm tốn rất khó tiếp cận các dịch vụ đóng gói, kiểm thử quốc tế với mức chi phí hợp lý. Doanh nghiệp thiết kế không mạo hiểm đầu tư khi chưa tìm được "khách hàng đầu tiên"; ngược lại, các đơn vị sản xuất thiết bị cuối cũng ngần ngại đặt hàng nếu con chip chưa được chứng minh độ tin cậy qua thực tế. Thiếu hụt nhân lực chất lượng cao, đội ngũ kỹ sư chuyên sâu về thiết kế vi mạch, kiểm thử, vật liệu và công nghệ đóng gói hiện vẫn chưa đáp ứng đủ tốc độ phát triển của ngành.

Ông Nguyễn Anh Tuấn tặng hoa các đơn vị đồng hành.

Đột phá chính sách và vai trò của Hạ tầng dùng chung

Để tháo gỡ các điểm nghẽn này, đại diện Bộ Khoa học và Công nghệ cùng Trung tâm quốc gia hỗ trợ sản xuất thử chip bán dẫn đã đề xuất nhiều nhóm giải pháp mang tính hành động cao. Ban hành Danh mục 20 nhóm chip chuyên dụng ưu tiên, Bộ KH&CN đang hoàn thiện hồ sơ trình Thủ tướng Chính phủ ban hành danh mục các nhóm chip Nhà nước ưu tiên đặt hàng, tập trung vào AI/điện toán biên, viễn thông thế hệ mới, cảm biến/IoT, điện tử công suất và bảo mật phần cứng. Danh mục này đóng vai trò như "ngọn hải đăng" tạo tín hiệu thị trường rõ ràng cho doanh nghiệp định hướng nghiên cứu. Xây dựng chính sách hỗ trợ tài chính theo mốc kết quả kỹ thuật thay vì tài trợ nghiên cứu thuần túy.

Thông tư số 49/2026/TT-BKHCN đã tạo hành lang pháp lý linh hoạt hơn trong việc quản trị các nhiệm vụ công nghệ chiến lược. Mở rộng thị trường từ đầu tư công và tập đoàn kinh tế, sử dụng các dự án chuyển đổi số, hạ tầng trọng điểm và đầu tư công làm "khách hàng đầu tiên" tiêu thụ chip Việt.

Ông Ngô Anh Trí - Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Geleximco, chia sẻ tại hội thảo.

Đồng thời, khuyến khích các tập đoàn kinh tế lớn trong nước đưa chip nội địa vào hệ sinh thái sản xuất của mình. Trung tâm sẽ đóng vai trò cầu nối quốc gia cung cấp hạ tầng dùng chung về EDA, IP, phòng lab; hỗ trợ rà soát thiết kế trước tape-out; gom đơn sản xuất thử (MPW); kết nối với các nhà máy đóng gói, kiểm thử quốc tế và hỗ trợ đo kiểm đánh giá sau sản xuất.

Trong chuỗi giá trị bán dẫn toàn cầu, không một quốc gia nào có thể tự làm tất cả. Do đó, việc hợp tác với các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới được xem là chìa khóa để tiếp thu tri thức và chuyển giao công nghệ. Tại hội thảo, Bà An Chen, Phó Chủ tịch phụ trách công nghệ và R&D của Tập đoàn Qualcomm khẳng định, Qualcomm đang mở rộng các trung tâm R&D tại Việt Nam. Tập đoàn tập trung giải bài toán tích hợp 4 yếu tố: AI, bán dẫn, phần mềm và kỹ thuật hệ thống; đồng thời cam kết đồng hành cùng Việt Nam đào tạo nguồn nhân lực làm chủ trọn vẹn chu trình thiết kế vi mạch (end-to-end), từ kiến trúc logic (Front-end) đến kỹ thuật layout và tape-out (Back-end) cho các dòng SoC phức tạp.

Ở khối doanh nghiệp trong nước, ông Ngô Anh Trí Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Geleximco chia sẻ tập đoàn đang gấp rút xúc tiến thủ tục đầu tư nhà máy sản xuất chip tại Hưng Yên, dự kiến khởi công vào tháng 11/2026 và cho ra mắt sản phẩm thương mại vào đầu năm 2028. Đặc biệt, Geleximco cam kết sẽ ưu tiên thử nghiệm và tích hợp các vi mạch điều khiển, cảm biến, chip công suất do kỹ sư Việt Nam thiết kế vào các dòng xe máy điện, ô tô điện và hệ sinh thái công nghiệp của tập đoàn. Động thái này trực tiếp tháo gỡ nút thắt "khách hàng đầu tiên", tạo đầu ra bền vững cho vi mạch Việt.