'Thanh tra là công cụ sắc bén để bảo vệ tài sản công'

Theo Thanh tra Chính phủ, công tác thanh tra trong những năm qua tiếp tục ghi nhận xu hướng gia tăng cả về số tiền sai phạm được phát hiện và số tiền thu hồi. Báo cáo công tác thanh tra 6 tháng đầu năm của Thanh tra Chính phủ xác định số tiền sai phạm phát hiện qua thanh tra tăng 28,8%, số vụ việc chuyển cơ quan điều tra tăng 48,7% so với cùng kỳ năm 2024; công tác đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện kết luận thanh tra tiếp tục có chuyển biến tích cực, số tiền thu hồi tăng 31,7% so với cùng kỳ năm trước.

Phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) phỏng vấn Tiến sĩ Đinh Văn Minh, nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ về nội dung này.

Tiến sĩ Đinh Văn Minh (nguyên Vụ trưởng Vụ Pháp chế, Thanh tra Chính phủ).

PV: Xin ông cho biết tầm quan trọng, vai trò của Thanh tra Chính phủ trong việc phát hiện các vụ việc sai phạm và thu hồi tài sản trong thời gian qua?

Tiến sĩ Đinh Văn Minh: Có thể khẳng định, Thanh tra Chính phủ giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong việc phát hiện, làm rõ các hành vi vi phạm pháp luật, nhất là các sai phạm trong quản lý kinh tế, tài chính, đất đai, đầu tư công và quản lý, sử dụng tài sản Nhà nước.

Thực tiễn thời gian qua cho thấy, thông qua hoạt động thanh tra, nhiều vụ việc vi phạm có tính chất phức tạp, kéo dài, liên quan đến số tiền và tài sản rất lớn đã được phát hiện, xử lý, qua đó góp phần quan trọng vào công tác phòng, chống tham nhũng, tiêu cực và lãng phí.

Thanh tra Chính phủ không chỉ dừng lại ở việc phát hiện sai phạm, kiến nghị xử lý trách nhiệm tổ chức, cá nhân vi phạm, mà còn đóng vai trò then chốt trong việc kiến nghị thu hồi tài sản bị chiếm đoạt, thất thoát cho Nhà nước.

Theo các báo cáo tổng kết, qua hoạt động thanh tra, các cơ quan chức năng đã phát hiện sai phạm kinh tế với quy mô rất lớn, kiến nghị thu hồi hàng trăm nghìn tỷ đồng và hàng nghìn héc-ta đất, đồng thời chuyển nhiều vụ việc có dấu hiệu tội phạm sang cơ quan điều tra để xử lý theo quy định pháp luật.

Điều này cho thấy, thanh tra không chỉ là “tai mắt” của Đảng và Nhà nước trong quản lý, điều hành, mà còn là một công cụ sắc bén để bảo vệ tài sản công, bảo đảm kỷ cương, kỷ luật hành chính và củng cố niềm tin của Nhân dân đối với công cuộc phòng, chống tham nhũng hiện nay.

PV: Theo ông, hiện nay công tác thu hồi tài sản qua hoạt động thanh tra đang gặp phải những khó khăn, vướng mắc gì?

Tiến sĩ Đinh Văn Minh: Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả tích cực, song công tác thu hồi tài sản qua hoạt động thanh tra hiện nay vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn, vướng mắc cả về pháp lý lẫn tổ chức thực hiện. Trước hết, cơ chế thu hồi tài sản chủ yếu vẫn dựa trên quyết định hành chính sau thanh tra, trong khi quyền tài sản là quyền hiến định, đòi hỏi cơ sở pháp lý chặt chẽ và thủ tục bảo đảm tính hợp pháp cao.

Điều này khiến việc tổ chức thực hiện các kết luận, quyết định thu hồi tài sản trên thực tế gặp nhiều trở ngại, dễ phát sinh khiếu nại, khiếu kiện kéo dài. Bên cạnh đó, pháp luật hiện hành còn thiếu quy định đầy đủ, rõ ràng đối với việc thu hồi tài sản đã bị chuyển dịch, chuyển nhượng, che giấu hoặc hợp thức hóa qua nhiều khâu trung gian, trong khi đây lại là thủ đoạn phổ biến nhằm tẩu tán tài sản có nguồn gốc từ vi phạm.

Dự án bệnh viện Hữu nghị Việt Đức cơ sở 2 là một trong những dự án điển hình đã được Thanh tra Chính phủ phát hiện sai phạm, thất thoát tài sản lớn, sau đó chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra.

Một hạn chế khác là phạm vi tài sản được thu hồi còn hẹp, chủ yếu tập trung vào tài sản gốc bị chiếm đoạt, thất thoát, chưa bao quát đầy đủ các khoản lợi tức, hoa lợi, thu nhập phát sinh từ tài sản vi phạm, dẫn đến nguy cơ “thu hồi chưa triệt để”.

Ngoài ra, trên thực tế còn có nhiều trường hợp đối tượng vi phạm đã giải thể, phá sản, tài sản không còn hoặc hồ sơ pháp lý không đầy đủ, gây khó khăn lớn cho việc tổ chức thực hiện kết luận thanh tra. Những vướng mắc này đòi hỏi phải tiếp tục hoàn thiện cơ chế pháp luật cũng như tăng cường phối hợp giữa các cơ quan có liên quan để nâng cao hiệu quả thu hồi tài sản trong thời gian tới .

PV: Vậy cơ chế thu hồi tài sản qua hoạt động thanh tra cần được cải thiện, bổ sung như thế nào để đáp ứng yêu cầu thực tiễn, thưa ông?

Tiến sĩ Đinh Văn Minh: Từ thực tiễn nêu trên, có thể thấy việc tiếp tục hoàn thiện cơ chế thu hồi tài sản qua hoạt động thanh tra là yêu cầu hết sức cấp thiết. Trước hết, cần mở rộng phạm vi tài sản thu hồi, không chỉ dừng lại ở tài sản gốc bị chiếm đoạt, thất thoát, mà cần tính đến cả lợi tức, hoa lợi, thu nhập phát sinh từ tài sản đó, nhằm bảo đảm nguyên tắc thu hồi đầy đủ và triệt để tài sản của Nhà nước.

Đồng thời, cần bổ sung cơ sở pháp lý rõ ràng cho việc truy tìm, thu hồi tài sản đã bị chuyển dịch, chuyển nhượng hoặc tẩu tán trước và trong quá trình thanh tra, qua đó khắc phục “khoảng trống” pháp luật đang tồn tại.

Một nội dung rất quan trọng khác là phải có các biện pháp ngăn chặn kịp thời, như tạm dừng đăng ký, chuyển nhượng, thay đổi hiện trạng tài sản có dấu hiệu vi phạm, nhằm hạn chế nguy cơ tài sản bị tẩu tán trong thời gian chờ xử lý. Song song với đó, cơ chế thu hồi tài sản cũng cần được thiết kế theo hướng hài hòa, bảo đảm vừa xử lý nghiêm các hành vi vi phạm, vừa tôn trọng và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân có liên quan.

Cuối cùng, việc hoàn thiện cơ chế thu hồi tài sản không thể tách rời yêu cầu tăng cường phối hợp chặt chẽ giữa cơ quan thanh tra với các cơ quan điều tra, tố tụng, đăng ký tài sản và các cơ quan quản lý chuyên ngành, nhằm bảo đảm các kết luận, kiến nghị thanh tra được thực hiện nghiêm túc, hiệu quả trên thực tế.

Bước tiến quan trọng trong hoàn thiện thể chế

PV: Luật Thanh tra 2025 vừa được Quốc hội ban hành được đánh giá là có nhiều điểm mới. Ông có thể cho biết đâu là những điểm sáng đáng chú ý của đạo luật này?

Tiến sĩ Đinh Văn Minh: Luật Thanh tra 2025 có thể xem là một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế về thanh tra, đáp ứng yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và phòng, chống tham nhũng trong giai đoạn mới. Một trong những điểm sáng nổi bật của luật là việc quy định rõ hơn cơ chế thu hồi tài sản qua hoạt động thanh tra, cho phép áp dụng các biện pháp thu hồi, ngăn chặn kịp thời ngay trong quá trình thanh tra khi có đủ căn cứ, thay vì phải chờ đến khi ban hành kết luận thanh tra như trước đây.

Luật cũng làm rõ thẩm quyền, trách nhiệm của các cơ quan thanh tra ở từng cấp, góp phần khắc phục tình trạng chồng chéo, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm trong thực thi nhiệm vụ. Bên cạnh đó, các biện pháp như kiểm kê, niêm phong, tạm giữ tài sản, phong tỏa tài khoản được quy định cụ thể hơn, tạo cơ sở pháp lý vững chắc để bảo vệ tài sản Nhà nước có nguy cơ bị thất thoát.

Đáng chú ý, Luật Thanh tra 2025 được xây dựng theo hướng tăng cường tính liên thông, đồng bộ với các luật có liên quan như Luật Phòng, chống tham nhũng, Luật Xử lý vi phạm hành chính, qua đó góp phần hoàn thiện hệ thống pháp luật về kiểm soát quyền lực và quản lý tài sản công một cách thống nhất, hiệu quả.

Tiến sĩ Đinh Văn Minh nhận định Thanh tra Chính phủ có vai trò then chốt trong việc kiến nghị thu hồi tài sản

PV: Cuối cùng, theo ông, người làm công tác thanh tra trong giai đoạn mới cần có những phẩm chất gì để phát huy truyền thống và nâng cao hiệu quả hoạt động thanh tra?

Tiến sĩ Đinh Văn Minh: Trong bối cảnh yêu cầu đối với công tác thanh tra ngày càng cao, nhất là khi pháp luật về thanh tra tiếp tục được hoàn thiện và nhiệm vụ thu hồi tài sản ngày càng phức tạp, người làm thanh tra cần hội tụ đầy đủ cả phẩm chất đạo đức và năng lực chuyên môn. Trước hết, đó là bản lĩnh chính trị vững vàng, tinh thần trách nhiệm cao và sự liêm chính, trung thực trong thực thi công vụ, coi đây là nền tảng để bảo đảm tính khách quan, công tâm của hoạt động thanh tra.

Bên cạnh đó, thanh tra viên phải không ngừng nâng cao trình độ chuyên môn, am hiểu sâu sắc pháp luật, nhất là các quy định liên quan đến quản lý tài sản, tài chính công, phòng, chống tham nhũng và tố tụng, để có thể xử lý chính xác các vụ việc phức tạp. Kỹ năng phân tích, đánh giá chứng cứ, khả năng phối hợp với các cơ quan chức năng và sự nhạy bén trong nhận diện rủi ro pháp lý cũng là những yêu cầu không thể thiếu.

Quan trọng hơn cả, người làm thanh tra trong giai đoạn mới cần giữ vững tinh thần thận trọng, khách quan, không né tránh, không ngại va chạm, qua đó phát huy truyền thống của ngành thanh tra, góp phần bảo vệ lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhân dân, và nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong tình hình mới.

PV: Xin cảm ơn ông.

Trọng Phú/VOV.VN