Tết làng - Nét văn hóa riêng có của người Dao Quần Chẹt

Với người Dao Quần Chẹt ở Thái Nguyên, Tết làng là Tết của cộng đồng, được tổ chức trước Tết Nguyên đán. Dù con cháu đi học tập, làm ăn xa, ai cũng cố gắng thu xếp trở về, sum họp cùng xóm trong ngày Tết chung này.

Vào ngày tổ chức Tết làng, các gia đình người Dao mang theo các lễ vật gồm gạo, trứng và giấy cúng đến nhà thầy mo - già làng góp lễ, cùng tổ chức ăn tết. Chị Dương Thị Kim Cảnh ở xóm Tân Lập, xã Phú Xuyên, tỉnh Thái Nguyên cho biết, bà con chuẩn bị lễ cúng cuối năm trong ngày Tết làng để tạ ơn các vị thần linh đã che chở trong suốt năm qua, cũng là để cộng đồng báo cáo thành quả đạt được và cầu mong may mắn, hạnh phúc cho năm mới.

“Tín ngưỡng tạ ơn thần linh của người Dao Quần Chẹt không chỉ là một phần quan trọng trong đời sống tâm linh mà còn là sự ghi nhớ các vị thần linh, những bậc tiền nhân đã bảo vệ, che trở chúng tôi suốt một năm qua. Tùy theo kinh tế gia đình, bà con góp rượu, thịt lợn, thịt gà, trứng, gạo, tiền giấy về nhà ông mo - già làng ăn tết. Đây là bữa cơm tập trung của cả làng”.

Thầy cúng làm lễ cúng Tết làng

Nghi thức cúng tạ Tết làng gồm có hai lễ cúng: cúng tại miếu làng, cúng tại nhà ông mo. Trước ngày diễn ra lễ cúng tại miếu làng, già làng chọn ngày tốt, lựa chọn thầy cúng có uy tín được người dân trong làng tín nhiệm. Trong lễ cúng này chỉ những người đàn ông mới được tham gia và phải mặc trang phục truyền thống của người Dao. Theo lý giải của thầy cúng Triệu Văn Viên thì vào dịp này các vị thần linh muốn được giao tiếp tâm linh thông qua bộ trang phục truyền thống. Điều này thể hiện sự gần gũi, thân thuộc, không có khoảng cách giữa bậc bề trên và con cháu. Các bài văn khấn của ông mo đều thể hiện sự biết ơn bề trên và tạ ơn thần linh ban cho con người sức khỏe, bản làng hạnh phúc, mùa màng bội thu, xua đuổi những gì không may mắn ra khỏi bản làng.

Lễ vật bà con mang góp làm Tết làng

Lễ vật cúng của đồng bào không cầu kỳ, có gì dâng nấy, quan trọng vẫn là tấm lòng thành của con cháu. Sau khi ông mo cùng các cụ cao niên làm lễ xong thì lần lượt con cháu sẽ tới dâng hương. Qua đó, mỗi người sẽ gửi gắm những mong muốn của mình. Sau khi lễ cúng tại miếu làng kết thúc, người dân sẽ di chuyển về nhà ông mo - già làng để tiếp tục làm lễ cúng thứ hai. Lễ này giúp bà con trong xóm làng gắn kết với nhau hơn, đồng thời tạo dựng niềm tin, giúp người dân có sức mạnh tinh thần, vượt qua khó khăn, cùng nhau lao động, sản xuất xây dựng quê hương giàu đẹp.

Chị em phụ nữ Dao Quần chẹt mặc trang phục rực rỡ đến tham gia Tết làng

“Tết làng là cái tết không của riêng ai mà thuộc về tất cả mọi người trong làng. Ở đó không không có sự phân biệt giàu nghèo, không có khoảng cách thế hệ, chỉ còn lại sự đồng long của những người cùng chung phong tục, tập quán. Tết làng là ngày để con cháu nhắc nhau sống đoàn kết, làm ăn tử tế. Lễ vật được bà con tự nguyện mang đến góp, vì đây là cái Tết chung của cả bản, không phải riêng của từng nhà”.

Lễ cúng tạ ơn kết thúc, người già quây quần kể lại những câu chuyện xưa nhắc con cháu nhớ về nguồn cội, còn phụ nữ trong làng sẽ cùng nhau tổ chức nấu nướng, trẻ con ríu rít bên mâm cỗ trước sự chứng kiến của các vị thần linh.

Tết làng là dịp sum họp, tăng tình làng nghĩa xóm của đồng bào Dao quần chẹt

Theo thầy cúng Triệu Văn Viên: Tết làng vì thế mang đậm tính cộng đồng, gắn kết tình làng, nghĩa bản: “Điểm đặc biệt của Tết làng là tinh thần tự quản và thống nhất sớm trong cộng đồng. Các hộ đều ý thức đây là nét đẹp truyền thống của dân tộc mình nên tất cả đều được bà con bàn bạc, thống nhất. Mỗi gia đình tự nguyên góp công, góp của. Tết làng không phô trương, nhưng ai cũng thấy rõ trách nhiệm giữ gìn phong tục, để con cháu phát huy phong tục truyền thống của dân tộc mình”.

Tết Làng ẩn chứa sâu sắc đạo lý làm người, về trách nhiệm của mỗi cá nhân đối với gia đình, cộng đồng. Có lẽ vì thế, Tết làng được cộng đồng người Dao Quần Chẹt Thái Nguyên gìn giữ qua các thế hệ.

Chẻo Thu/VOV-Tây Bắc