Tesla chính thức mất ngôi vương xe điện toàn cầu

Tesla của Musk liên tiếp gặp "ổ gà" trong năm 2025

Dữ liệu công bố mới nhất cho thấy nhu cầu tại thị trường sân nhà Hoa Kỳ đã hạ nhiệt đáng kể, trong khi sự cạnh tranh tại thị trường quốc tế trở nên khốc liệt hơn bao giờ hết. Với 1,64 triệu xe được bàn giao trong năm qua, Tesla đã bị đối thủ Trung Quốc BYD bỏ xa với khoảng cách lên tới 620.000 chiếc.

Sự sụt giảm này không chỉ đến từ các yếu tố kinh tế hay sự trỗi dậy của đối thủ, mà còn là hệ quả của những tổn thương thương hiệu sâu sắc liên quan đến vai trò chính trị của Musk tại Nhà Trắng, cùng sự già cỗi của các dòng sản phẩm từng một thời là biểu tượng công nghệ. Giờ đây, Musk đang buộc phải đánh cược tương lai của công ty vào robot và công nghệ tự lái để tìm lại vị thế.

"Cơn bão" cạnh tranh, sản phẩm già cỗi và sự trỗi dậy của các đối thủ

Năm 2025 được ghi nhận là một năm đầy biến động đối với Tesla khi các báo cáo tài chính cuối năm vẽ nên một bức tranh ảm đạm. Vào thứ Sáu vừa qua, công ty đã báo cáo số lượng giao hàng quý 4 năm 2025 thấp hơn dự kiến, đánh dấu sự sụt giảm so với quý trước đó và mức giảm 16% so với cùng kỳ năm ngoái. Cụ thể, Tesla chỉ giao được 418.227 xe trong quý 4 và sản xuất 434.358 xe. Con số này thấp hơn mức đồng thuận 423.000 xe mà các nhà phân tích đã dự báo trên chính website của Tesla.

Nhìn rộng ra cả năm, tổng lượng giao hàng của Tesla đã giảm khoảng 8% so với mức 1,79 triệu xe của năm 2024. Một phần nguyên nhân của sự sụt giảm này đến từ việc kết thúc các chính sách hỗ trợ của liên bang. Doanh số quý 3 từng chứng kiến một đợt tăng vọt ngắn hạn khi người tiêu dùng đổ xô đi mua xe trước khi khoản tín dụng thuế 7.500 USD hết hạn vào cuối tháng 9, nhưng ngay sau đó là sự lao dốc không phanh trong quý 4.

Tuy nhiên, vấn đề của Tesla sâu xa hơn các chính sách thuế. Karl Brauer, nhà phân tích tại iSeeCars.com, nhận định gay gắt: "Có quá nhiều yếu tố góp phần vào tình trạng này, từ việc thiếu sự tiến hóa và đổi mới thực sự trong sản phẩm của Musk đến việc mất đi các khoản tín dụng EV". Ông nhấn mạnh rằng: "Những chiếc Tesla đang bắt đầu trông cũ kỹ. Bạn có hàng tá lựa chọn khác và tất cả chúng đều trông mới mẻ hơn, tươi tắn hơn".

Thực tế thị trường đã chứng minh lời của Brauer. Trong khi Tesla dậm chân tại chỗ với các thiết kế đã tồn tại nhiều năm, các đối thủ quốc tế như Hyundai của Hàn Quốc và Volkswagen của Đức đã liên tục mở rộng và làm mới danh mục sản phẩm EV của họ. Ngay tại Mỹ, Ford đã bán được số lượng xe điện kỷ lục trong quý 3 năm ngoái, nhờ sức hút bền bỉ của mẫu SUV Mustang Mach-E và xe bán tải F-150 Lightning. Thậm chí, những công ty khởi nghiệp mới như Slate (có trụ sở tại California) cũng đang gây áp lực với các mẫu xe tùy biến giá rẻ.

Vào tháng 10, trong một nỗ lực tuyệt vọng nhằm thu hút khách hàng mới, Tesla đã tung ra các phiên bản giá rẻ được mong đợi từ lâu của Model 3 và Model Y. Tuy nhiên, giới phân tích và nhà đầu tư đã nhanh chóng thất vọng. Với mức giá khởi điểm 36.990 USD, các mẫu xe này vẫn chưa đủ "bình dân" để lôi kéo một nhóm người tiêu dùng mới chuyển sang xe xanh. Doanh số tiếp tục đà giảm là bằng chứng rõ nhất cho thấy chiến lược này đã không tạo ra cú hích như mong đợi. Brauer kết luận: "Có một nhóm khách hàng cốt lõi của Tesla sẽ không bao giờ chọn bất cứ thứ gì khác, nhưng đó không phải là cách bạn tăng trưởng".

Trong khi đó, BYD, gã khổng lồ đến từ Trung Quốc, đã tận dụng triệt để sự chững lại của Tesla để vươn lên chiếm lĩnh vị trí số 1. BYD đang sản xuất các loại xe điện cao cấp với mức giá phải chăng mà Tesla không thể cạnh tranh. Mặc dù các mức thuế quan cao ngất ngưởng đã ngăn cản xe BYD tràn vào thị trường Mỹ, nhưng trên bình diện toàn cầu, sự thống trị của hãng xe này là không thể chối cãi.

Cái giá của tham vọng chính trị và canh bạc vào Robotaxi

Bên cạnh các yếu tố về sản phẩm và thị trường, một nguyên nhân quan trọng khiến Tesla mất đi sức hút chính là yếu tố con người, cụ thể là Elon Musk. Năm 2025 chứng kiến sự xói mòn nghiêm trọng về thương hiệu Tesla do sự dấn thân của Musk vào chính trường. Việc ông tham gia chính quyền Trump với tư cách là người đứng đầu cái gọi là "Bộ Hiệu quả Chính phủ" (Department of Government Efficiency) đã tạo ra một làn sóng phản ứng dữ dội từ chính nhóm khách hàng truyền thống của hãng.

Những người sở hữu Tesla có xu hướng thiên tả, ban đầu bị thu hút bởi thương hiệu vì sứ mệnh bảo vệ môi trường và chống biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, các hoạt động chính trị của Musk đã khiến họ cảm thấy bị xa lánh. Làn sóng tẩy chay nổ ra, người tiêu dùng tổ chức các cuộc biểu tình chống lại thương hiệu, và nhiều người nổi tiếng thậm chí đã công khai bán chiếc Tesla của họ như một tuyên bố về quan điểm. Các chuyên gia thương hiệu đánh giá rằng, mặc dù Musk đã rời Nhà Trắng, nhưng những tổn hại về danh tiếng mà công ty phải gánh chịu là rất lớn và có tính chất lâu dài. Thương hiệu Tesla, từng là biểu tượng của sự tiến bộ và tương lai xanh, giờ đây bị gán ghép với những tranh cãi chính trị phân cực.

Đứng trước bối cảnh mảng kinh doanh cốt lõi là bán xe đang suy yếu, Musk đang chuyển trọng tâm sang một canh bạc mới: Robotics và công nghệ tự lái. Đây được xem là nỗ lực nhằm giữ cho Tesla tiếp tục "hợp thời" và duy trì mức định giá cao ngất ngưởng trên thị trường chứng khoán.

Điều nghịch lý là, bất chấp doanh số bán xe sụt giảm và mất ngôi vương, các nhà đầu tư vẫn tỏ ra lạc quan về tương lai của Tesla. Cổ phiếu của hãng đã tăng gần 40% trong sáu tháng qua và tăng 16% so với năm trước. Sự lạc quan này không đến từ việc bán những chiếc Model Y hay Model 3, mà đến từ niềm tin vào giấc mơ Robotaxi.

Các nhà đầu tư đang bám víu vào hy vọng rằng mảng kinh doanh taxi robot của Musk sẽ cất cánh và vị giám đốc điều hành đầy tham vọng sẽ thành công trong việc phát triển robot hình người cũng như xe tự lái hoàn toàn. Ngành công nghiệp robotaxi đang phát triển hứa hẹn mang lại lợi nhuận cực khủng nếu Musk có thể thực hiện được những lời hứa của mình.

Tuy nhiên, thực tế lại không mấy suôn sẻ. Việc triển khai thử nghiệm robotaxi của Tesla tại Austin, Texas vào mùa hè năm ngoái đã gặp đầy rẫy sự cố kỹ thuật. Các chuyên gia trong ngành nhận định Tesla vẫn còn một chặng đường dài phải đi mới có thể bắt kịp Waymo, công ty gọi xe tự lái đang dẫn đầu thị trường về độ ổn định và an toàn.

Karl Brauer nhận xét: "Musk đã làm rất tốt, đặc biệt là trong năm qua, khi chuyển hướng cuộc đối thoại từ doanh số bán xe Tesla sang AI và robotics. Tôi nghĩ giá cổ phiếu hiện tại phần lớn phản ánh kỳ vọng đó". Tuy nhiên, sau báo cáo thu nhập vào thứ sáu vừa qua, cổ phiếu Tesla đã giảm khoảng 2%, một lời nhắc nhở nhẹ nhàng rằng dù giấc mơ AI có đẹp đến đâu, thực tế kinh doanh ảm đạm vẫn là một sức nặng đang kéo ghì đôi chân của gã khổng lồ này.

Năm 2026 mở ra với Tesla ở một vị thế hoàn toàn mới: Kẻ bám đuổi thay vì người dẫn đầu về doanh số, và là một công ty AI đầy rủi ro thay vì một hãng xe điện tăng trưởng ổn định.

Bùi Tú