Tạo đột phá về tư duy và thể chế phát triển kinh tế số

Theo số liệu của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, tỷ trọng giá trị tăng thêm của kinh tế số trong GDP năm 2025 của nước ta ước đạt 14,02%, tương đương khoảng 72,1 tỉ USD, tăng 1,64 lần so với năm 2020, trong đó, thương mại điện tử chiếm tới 2/3 quy mô nền kinh tế số. Tốc độ tăng trưởng 2 con số duy trì trong nhiều năm đã đưa nền kinh tế số của nước ta vươn lên đứng thứ hai ở Đông Nam Á và ở nhóm nền kinh tế số phát triển nhanh nhất.

Tuy nhiên, quá trình phát triển kinh tế số vẫn còn không ít điểm nghẽn về thể chế, dữ liệu, hạ tầng, vốn và nhân lực. Phân tích cụ thể về những điểm nghẽn này, nhiều ý kiến cho rằng, thách thức hiện nay là làm sao để tăng trưởng kinh tế số chuyển thành năng suất, giá trị gia tăng, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp. Những thách thức này được phản ánh rõ nhất ở khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm khoảng 98% tổng số doanh nghiệp. Dù nhận thức rõ nhu cầu chuyển đổi số nhưng nhiều doanh nghiệp vẫn khó tiếp cận với tín dụng và thiếu nguồn lực để triển khai thực hiện.

Vấn đề nữa là khả năng “hấp thụ” công nghệ. Nếu doanh nghiệp chỉ mua phần mềm hoặc đầu tư cho công nghệ nhưng cách quản trị, quy trình ra quyết định và phương thức vận hành không thay đổi cũng khó tạo ra hiệu quả tương xứng. Hay như về dữ liệu, do thực hiện theo kiểu “mạnh ai nấy làm” nên hiện còn phân tán dẫn đến không thể chia sẻ, kết nối đồng bộ. Do đó, cần hình thành các cơ sở dữ liệu “sạch, sống” và thống nhất.

Đặc biệt, một điểm nghẽn nữa phải giải quyết đó là tư duy và thể chế phát triển kinh tế số. Như ý kiến của một chuyên gia thì để gỡ điểm nghẽn thể chế, cần thay đổi tư duy xây dựng pháp luật, trong đó ưu tiên hoàn thiện khung pháp lý, tạo không gian cho đổi mới và mở rộng cơ chế thử nghiệm có kiểm soát đối với những lĩnh vực mới như AI, blockchain, dữ liệu mở và tài sản số.

Phải khẳng định rằng, mục tiêu cao nhất của kinh tế số không chỉ là tăng tỷ trọng kinh tế số trong GDP hay mức độ ứng dụng công nghệ mà phải tạo ra năng suất cao hơn, sản phẩm và dịch vụ có giá trị hơn, thị trường rộng hơn và năng lực cạnh tranh tốt hơn. Bên cạnh đó, thước đo của kinh tế số cũng cần chuyển từ câu hỏi đã số hóa bao nhiêu thành số hóa tạo thêm bao nhiêu giá trị. Ngoài ra, không nên quá chú trọng công nghệ đó là gì mà điều cần quan tâm là công nghệ đó tạo ra bao nhiêu giá trị cho nền kinh tế.

Bởi vậy, để đạt được mục tiêu kinh tế số chiếm tối thiểu 30% GDP vào năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 đạt tối thiểu 50% GDP, vấn đề mấu chốt là cần quyết liệt hoàn thiện thể chế. Xóa bỏ các tư tưởng, quan niệm, rào cản đang cản trở sự phát triển, đưa thể chế thành lợi thế cạnh tranh trong phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Tăng cường đầu tư, hoàn thiện hạ tầng cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Phát triển, trọng dụng nhân lực chất lượng cao, nhân tài đáp ứng yêu cầu phát triển. Nâng cao hiệu quả quản trị quốc gia, hiệu lực quản lý nhà nước. Thúc đẩy hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong doanh nghiệp…

Khi thể chế ngày càng hoàn thiện và thông thoáng hơn, dữ liệu được kết nối, hạ tầng dùng chung phát triển, doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận được vốn, công nghệ, nhân lực, mục tiêu về phát triển kinh tế số sẽ trở thành động lực tăng trưởng thực chất chứ không phải là chỉ tiêu về quy mô.