Tao đàn Chiêu Anh Các: 290 năm vang vọng hồn thơ đất Hà Tiên

Dấu ấn thi đàn giữa miền biên viễn

Theo sử liệu, vào rằm tháng Giêng năm 1736, Tổng trấn Hà Tiên Mạc Thiên Tích đã sáng lập Tao đàn Chiêu Anh Các, quy tụ nhiều văn nhân thi sĩ đến xướng họa thơ văn. Đây được xem là một trong những tao đàn văn học nổi bật của Việt Nam thời bấy giờ.

Thời điểm ấy, Hà Tiên không chỉ là vùng đất giữ vị trí quan trọng về kinh tế và quân sự mà còn là thương cảng sầm uất, nơi giao lưu văn hóa giữa nhiều cộng đồng cư dân. Trong bối cảnh đó, việc hình thành một thi đàn cho thấy tầm nhìn sâu rộng của Mạc Thiên Tích - người vừa là nhà quản lý tài năng, vừa là một thi nhân yêu văn chương.

Phó Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Lê Văn Phước tham quan các gian hàng trưng bày của các nghệ nhân viết thư pháp dịp Hà Tiên tổ chức 290 năm Tao Đàn Chiêu Anh Các.

Tao đàn Chiêu Anh Các nhanh chóng trở thành nơi hội tụ của nhiều văn nhân trí thức. Tại đây, các thi sĩ cùng sáng tác, ngâm vịnh, ca ngợi cảnh sắc thiên nhiên và cuộc sống vùng đất mới. Những tác phẩm ấy đã góp phần hình thành bộ thơ nổi tiếng “Hà Tiên thập cảnh”, khắc họa vẻ đẹp của vùng đất Hà Tiên qua mười thắng cảnh tiêu biểu.

Nhờ những giá trị ấy, từ một vùng đất biên viễn, Hà Tiên dần được biết đến như một “xứ thơ” của phương Nam.

Điều đặc biệt của Tao đàn Chiêu Anh Các là không chỉ mang tính học thuật mà còn gắn liền với đời sống của cư dân vùng đất mới. Thơ ca ở đây vừa mang nét trang nhã của văn học Hán học, vừa thể hiện tinh thần phóng khoáng của miền biển.

Cảnh sắc thiên nhiên Hà Tiên từ đầm Đông Hồ, núi Bình San đến Thạch Động hay bãi biển Mũi Nai đều trở thành nguồn cảm hứng cho thi ca. Qua từng vần thơ, hình ảnh Hà Tiên hiện lên vừa hùng vĩ vừa trữ tình.

Các nhà nghiên cứu văn hóa cho rằng Chiêu Anh Các chính là biểu tượng cho sự hội tụ văn hóa trên vùng đất giao thương của phương Nam. Từ thơ ca, tinh thần tôn trọng tri thức và văn hóa đã lan tỏa mạnh mẽ trong cộng đồng cư dân nơi đây.

Gần ba thế kỷ trôi qua, giá trị của tao đàn không chỉ nằm ở những tác phẩm văn học mà còn ở tinh thần văn hiến mà các thế hệ tiền nhân để lại.

Truyền thống ấy được tiếp nối bằng lễ hội Tao đàn Chiêu Anh Các tổ chức hằng năm vào rằm tháng Giêng âm lịch tại Hà Tiên. Đây là dịp để tưởng nhớ công lao của Mạc Thiên Tích, đồng thời tôn vinh di sản văn hóa của tao đàn.

Lễ hội thả hoa đăng tại đầm Đông Hồ.

Năm nay, lễ hội kỷ niệm 290 năm hình thành Tao đàn Chiêu Anh Các với nhiều hoạt động văn hóa - nghệ thuật đặc sắc như biểu diễn nghệ thuật, triển lãm thư pháp, trưng bày sách, trình diễn thơ ca và các hoạt động văn hóa đường phố.

Điểm nhấn của lễ hội năm nay là chương trình bắn pháo hoa nghệ thuật, tạo nên không gian lễ hội rực rỡ bên bờ đầm Đông Hồ, thu hút đông đảo người dân và du khách đến chiêm ngưỡng.

Ông Nguyễn Lưu Trung - Bí thư Đảng ủy phường Hà Tiên cho biết, lễ hội hàng năm không chỉ nhằm tưởng nhớ công lao của các bậc tiền nhân mà còn góp phần gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa đặc sắc của vùng đất Hà Tiên. Theo ông Trung, việc duy trì lễ hội Tao đàn Chiêu Anh Các hằng năm cũng là cách để giáo dục truyền thống văn hóa cho thế hệ trẻ, đồng thời quảng bá hình ảnh Hà Tiên đến du khách gần xa.

Góp phần thúc đẩy du lịch địa phương

Trong những ngày diễn ra lễ hội, không khí tại khu vực trung tâm Hà Tiên trở nên sôi động với dòng người đổ về tham quan và tham gia các hoạt động văn hóa.

Bà Nguyễn Thị Mộng Quyên - Giám đốc Trung tâm Xúc tiến Thương mại và Du lịch Hà Tiên chia sẻ, lễ hội Tao đàn Chiêu Anh Các đang dần trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc trưng của địa phương. Những năm gần đây, lượng du khách đến Hà Tiên vào dịp lễ hội tăng đáng kể, góp phần thúc đẩy hoạt động thương mại, dịch vụ và quảng bá hình ảnh du lịch địa phương.

Bà Quyên cho rằng, việc kết hợp giữa di sản văn hóa lịch sử với các hoạt động nghệ thuật, du lịch trải nghiệm đã tạo nên sức hút riêng cho lễ hội, đồng thời giúp Hà Tiên từng bước xây dựng thương hiệu điểm đến văn hóa - du lịch của khu vực Tây Nam.

Bảng xếp hạng di tích nhà lưu niệm thi nhân Đông Hồ.

Gần 290 năm trôi qua, Tao đàn Chiêu Anh Các vẫn được nhắc đến như một biểu tượng văn hóa đặc biệt của Hà Tiên. Từ một thi đàn nhỏ nơi vùng đất biên viễn, nơi đây đã trở thành dấu ấn nổi bật trong lịch sử văn học Việt Nam.

Ngày nay, mỗi mùa trăng rằm tháng Giêng, khi lễ hội diễn ra, người dân và du khách lại có dịp tìm về cội nguồn văn hóa của vùng đất này. Trong không gian lễ hội rực rỡ, tinh thần của Tao đàn Chiêu Anh Các vẫn tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa.

Và giữa nhịp sống hiện đại, những vần thơ xưa dường như vẫn vang vọng đâu đó trên đất Hà Tiên, nhắc nhớ rằng văn hóa chính là linh hồn bền vững nhất của một vùng đất hồn thơ Hà Tiên còn mãi.

Hoàng Nghiệp