Tận dụng lợi thế dân số vàng

Đào tạo nghề, trao cơ hội giúp thanh niên phát huy khả năng sáng tạo, làm việc. (Ảnh: THÚY QUỲNH)

Điều này cho thấy, cần sớm có chính sách vận dụng nguồn lực hiện tại, cụ thể là thanh niên - lực lượng lao động trẻ, để họ được tạo điều kiện tốt nhất phát huy khả năng sáng tạo, làm việc.

“Chung tay hiện thực hóa khát vọng của thanh niên cho một tương lai tươi sáng” là chủ đề của Ngày Dân số Thế giới (ngày 11 tháng 7) năm nay, nhằm nâng cao nhận thức toàn cầu về các vấn đề dân số cấp bách và kêu gọi hành động để giải quyết những thách thức đó, đồng thời thúc đẩy việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.

Việt Nam vẫn đang có lợi thế về cơ cấu dân số vàng mặc dù giai đoạn này được dự báo sẽ kết thúc sớm hơn, vào năm 2036.

Theo bà Nguyễn Thị Việt Nga, Ủy viên Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội, chúng ta cần tận dụng sức mạnh của thế hệ trẻ hôm nay, đầu tư vào thanh niên là cách chúng ta định hình tương lai dân số, kiến tạo một quốc gia thịnh vượng, bao trùm và bền vững.

Thanh niên không chỉ là lực lượng kế tục, mà còn là lực lượng xung kích, sáng tạo, trực tiếp tham gia kiến tạo tương lai đất nước.

Tuy nhiên, muốn tận dụng được sức mạnh của thế hệ trẻ trong giai đoạn dân số vàng cần khắc phục các vấn đề về thực trạng phát triển dân số nước ta hiện nay như mức sinh giảm thấp dưới mức thay thế ở nhiều tỉnh, thành phố; mất cân bằng giới tính khi sinh khá cao; chất lượng nhân lực (tỷ lệ lao động qua đào tạo, năng suất lao động) ở nhiều địa phương còn thấp, chưa đáp ứng được quá trình chuyển đổi số và phát triển kinh tế, nhiều doanh nghiệp đang đối mặt với nghịch lý “thừa lao động nhưng thiếu nhân lực chất lượng cao”...

Ông Mai Trung Sơn, Phó Vụ trưởng Quy mô dân số-Kế hoạch hóa gia đình, Cục Dân số, Bộ Y tế cho biết, xu hướng giảm sinh và độ tuổi kết hôn tăng lên chủ yếu do những rào cản kinh tế-xã hội khiến người trẻ chưa thể thực hiện được nguyện vọng lập gia đình và sinh con của mình. Nhiều thanh niên hiện nay có quan niệm về hôn nhân khác giai đoạn trước.

Nhiều người trẻ ưu tiên cho sự nghiệp, chờ ổn định kinh tế rồi mới tính đến việc kết hôn và sinh con. Bên cạnh đó, áp lực tài chính cũng khiến nhiều gia đình trẻ trì hoãn, thậm chí không sinh con, khiến mức sinh giảm dần, đẩy nhanh quá trình già hóa dân số.

Trong bối cảnh đó, Luật Dân số năm 2025 có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 đánh dấu bước chuyển trong chính sách dân số của Việt Nam khi mở rộng nhiều chính sách hỗ trợ dành cho từng nhóm dân số, từ gia đình trẻ, phụ nữ mang thai, trẻ em đến người cao tuổi.

Trong đó, lực lượng lao động trẻ, thanh niên đang trong độ tuổi lập gia đình và sinh con, công nhân tại các khu công nghiệp là những đối tượng được hỗ trợ nhiều nhất từ chính sách mới.

Cụ thể, những quy định mới như kéo dài thời gian nghỉ thai sản đối với lao động nữ sinh con thứ hai, bổ sung chế độ nghỉ cho người chồng khi vợ sinh con, hỗ trợ chi phí khám sức khỏe tiền hôn nhân, một phần chi phí điều trị vô sinh đối với những gia đình khó khăn, hỗ trợ phụ nữ sinh đủ hai con trước 35 tuổi tại các địa phương có mức sinh thấp hay ưu tiên tiếp cận nhà ở xã hội đều hướng tới mục tiêu tạo thêm điều kiện để người dân yên tâm lập gia đình, sinh con và chăm sóc con trong những năm đầu đời.

Chị Lương Thị Hồng (xã Na Loi, Nghệ An) đang làm việc tại khu công nghiệp Mê Linh, Hà Nội chia sẻ, kinh tế khó khăn cho nên sau khi lập gia đình, chị phải gửi con gái duy nhất về quê cho bố mẹ chăm sóc, dù cháu còn khá nhỏ. Hai vợ chồng chị không dám sinh thêm con vì chưa đủ điều kiện nuôi dưỡng.

Tuy nhiên, thời gian gần đây, nhiều lao động trẻ như chị rất phấn khởi với các chính sách hỗ trợ thai sản, tạo điều kiện mua nhà ở xã hội...

Ngày 1/7/2026, Thủ tướng Chính phủ ra Quyết định số 1184/QĐ-TTg phê duyệt điều chỉnh, bổ sung Chiến lược phát triển thanh niên Việt Nam giai đoạn 2021-2030.

Chiến lược đặt mục tiêu xây dựng thế hệ thanh niên phát triển toàn diện, trong đó phấn đấu đến năm 2030, tỷ lệ thanh niên thất nghiệp, thiếu việc làm dưới 6%; 40% thanh niên tham gia các hoạt động kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; phấn đấu 70% thanh niên có việc làm bền vững, việc làm xanh, việc làm trong khu vực kinh tế số, lĩnh vực công nghệ cao hoặc các ngành, lĩnh vực ưu tiên phát triển của quốc gia…

Về bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe cho thanh niên, chiến lược đặt mục tiêu phấn đấu hằng năm, hơn 70% số thanh niên được cung cấp thông tin và tiếp cận các dịch vụ thân thiện về tư vấn, chăm sóc sức khỏe sinh sản, sức khỏe tình dục; hơn 50% thanh niên được tiếp cận dịch vụ tư vấn tâm lý; hơn 90% cặp nam, nữ thanh niên được tư vấn, khám sức khỏe trước khi kết hôn; thanh niên công nhân làm việc tại các khu kinh tế, khu công nghiệp, cụm công nghiệp được khám sức khỏe và chăm sóc y tế định kỳ.

Theo các chuyên gia về dân số, để tận dụng giai đoạn dân số vàng, thanh niên cần được tạo điều kiện tốt nhất để phát huy hết khả năng lao động của mình.

Những giải pháp cần hướng đến việc cải cách giáo dục theo hướng chuyển đổi kỹ năng số, kỹ năng xanh, xây dựng xã hội học tập suốt đời; tăng cường đào tạo nghề gắn với nhu cầu của thị trường lao động; hỗ trợ khởi nghiệp cho thanh niên cũng như tăng cường hệ thống hướng nghiệp và kết nối việc làm.

THÚY QUỲNH