Tấm lòng người mẹ Cơ Ho

Người mẹ của những trẻ mồ côi

Trong căn nhà nhỏ cũ kỹ, bà kể về quãng đời thơ ấu, về hành trình nuôi dưỡng những đứa con, khiến chúng tôi cảm phục.

Mẹ của Ka Hiếu mất khi bà vừa lên 7, hai năm sau bố có gia đình mới nên cuộc sống của bà gặp không ít khó khăn. Nay bà ở nhà này, mai ở nhà kia, chăn trâu, cắt rau cho lợn, cho bò... làm đủ việc để có cái ăn, cái mặc. Năm 17 tuổi, bà lấy chồng, sinh con, nhưng đứa trẻ mất lúc 3 tháng tuổi. Nỗi đau chưa nguôi thì hai năm sau chồng bà qua đời, bà cô độc trong căn nhà lạnh lẽo.

Năm 1979, khi hay tin có cô bé Ka En (7 tuổi) ở cùng làng mới bị mất mẹ, bà đã đem Ka En về nuôi dưỡng, vì không muốn bé lặp lại tuổi thơ côi cút như mình. Cũng trong năm đó, bà cưu mang thêm 3 anh em ruột khi bố mẹ các em qua đời. Lớn nhất là K’Len (7 tuổi), K’Lẻ (4 tuổi), còn Ka Nhiễu vẫn ẵm ngửa. Thời điểm đói kém, người mẹ 20 tuổi vất vả chạy vạy mới kiếm được đường sữa, rau cháo nuôi 4 đứa con.

Bà Ka Hiếu. Ảnh: NGỌC THANH

Chứng kiến tình thương cùng nỗi khổ cực của Ka Hiếu, chàng trai K’Déo cảm thông rồi thương bà. Bà Ka Hiếu kể về người chồng hiện tại của mình: "Lúc đó mình thắc mắc lắm, ông ấy là trai chưa vợ, mình đã có đời chồng lại nuôi lũ con nheo nhóc”. Nhưng ông K’Déo rất kiên quyết bảo, cùng cảnh mồ côi ở với nhau, đói nghèo cũng chấp nhận. “Lương tâm của tôi cũng như bà, cứ nhận nuôi, đói cùng đói, khát cùng khát”, ông K'Déo nói.

Vậy là năm 1985, lũ trẻ có bố, bà Ka Hiếu có người đỡ đần sớm tối. Chính ông K’Déo là người đồng hành, động viên vợ nuôi những đứa trẻ mồ côi và các trẻ có hoàn cảnh đặc biệt khó khăn như: Thường xuyên bị con của mẹ kế bạo hành, có những đứa trẻ bị bỏ rơi khi mới chào đời; lại có hai bé mắc bệnh hiểm nghèo, khiếm thị, thường xuyên ốm đau phải đi bệnh viện điều trị... Một thời gian sau, bố của bà Ka Hiếu đã ngoài 80 tuổi, cũng về sống cùng bà. Hai vợ chồng bà Ka Hiếu vừa nuôi cha già, vừa nuôi đàn con nhỏ.

Bà Ka Hiếu gạt nước mắt hồi tưởng: “K’Déo đóng mấy cái giường tre, xếp hàng cho chúng nó nằm. Nấu ăn bằng cái nồi to, chủ yếu là bắp trồng trên rẫy, được chút cơm thì dành phần cho bố và mấy đứa nhỏ nhất. Hàng xóm, địa phương hỗ trợ, thiếu thì mượn, ăn trước trả sau”. Từ khi K'Niệm phát bệnh, cuộc sống càng khó khăn. “Đi bệnh viện cứ 7 ngày, hết 2 triệu đồng. Nuôi trâu, nuôi lợn, trồng lúa, bắp, đậu… cái gì cũng đổ vô chữa bệnh cho K'Niệm. Mình vay tiền ngân hàng, nợ 200 triệu đồng mới trả hết năm nay".

K'Niệm lớn nhanh, bụ bẫm trắng trẻo, vậy mà vừa qua thôi nôi thì phát bệnh động kinh. Bà Ka Hiếu đưa con đi khắp các bệnh viện, từ Bệnh viện Đà Lạt đến Bệnh viện Nhi đồng, Chợ Rẫy, Tâm thần (TP Hồ Chí Minh)..., hy vọng con phát triển như một đứa trẻ bình thường. Thế nhưng, bệnh của K'Niệm không thể phục hồi rồi bị liệt một phần thân thể. Những lần em lên cơn co giật, người mẹ nhỏ bé khó nhọc lắm mới giữ được con, nước mắt cạn khô theo từng cơn vật vã...

Năm 2023, sau khi chồng qua đời, sức khỏe của bà Ka Hiếu cũng bị suy giảm, nhưng bà vẫn nhờ thợ làm cho K'Niệm gian phòng riêng cạnh lối đi, ban ngày đặt em nằm đó, đêm đến đưa em nằm sát bên giường, như thế mới yên tâm ngủ...

Nghe bà Ka Hiếu chia sẻ chuyện nuôi trẻ mồ côi, trẻ bị bệnh hiểm nghèo mà tôi (tác giả bài viết) thực sự cảm phục về tấm lòng của bà. Tôi hỏi: "Giờ nếu có ai tới gõ cửa hoặc bị bỏ trước nhà, bà có nhận nuôi nữa không?". Bà Ka Hiếu trả lời không chút đắn đo: “Nuôi chớ. Lương tâm mình không cho phép bỏ”.

 Bà Ka Hiếu lên rẫy. Ảnh: NGỌC THANH

Khi tôi băn khoăn về động lực nào khiến bà kiên trì nuôi nhiều trẻ như vậy, bà Ka Hiếu cười: “Mình không nghĩ nhiều, từ đứa đầu tiên cho đến các đứa sau, thấy hoàn cảnh thì thương, chỉ có một ý nghĩ là đem về, làm mẹ chúng. Mình ăn gì chúng ăn nấy. Đứa nào chịu học thì mình cho đi học”. Rồi bà bộc bạch. “Mình đã ở trong cảnh mồ côi, tủi thân lắm"...

Giờ đây, mỗi đứa con trưởng thành là niềm vui của bà, ngoài 9 người con, bà đã có hơn 20 đứa cháu, thương yêu, đùm bọc lẫn nhau. Nhà mấy người con liền kề nhà bà, khang trang tươm tất. “Đứa cho cá, cho thịt, lâu lâu cho quần áo, cho tiền chữa bệnh… Chúng nó kêu mình ở cùng, nhưng còn K'Niệm, K'Nhiếu, mình ở nhà cũ để tiện chăm nom, còn có nơi tưởng nhớ ông K’Déo với thằng K’Len đã mất”.

Giữa cuộc chuyện trò, Ka Hồi vào đưa mẹ đĩa thịt lợn nướng do K’Lưu nuôi. Cô tỉ tê: “Nếu không có mẹ Hiếu chắc mình chết lâu rồi. Mẹ vất vả nuôi tụi mình nên thương mẹ lắm”.

Nữ đảng viên gương mẫu

Bận rộn với việc mưu sinh, chăm sóc những đứa con, bà Ka Hiếu vẫn dành thời gian cho các hoạt động tại địa phương. Từ năm 1979, bà làm việc cho Hội Phụ nữ thôn, sau khi học lớp sơ cấp y tế thì kiêm thêm việc ở trạm y tế xã. Một thời gian dài chỉ nhận phụ cấp là nhu yếu phẩm, mỗi lần họp đi bộ 4 đến 5 cây số, tuy vất vả nhưng bà vẫn tận tụy cống hiến hết mình cho công việc.

 Bà Ka Hiếu và các cháu. Ảnh: NGỌC THANH

Năm 2005, bà Ka Hiếu được kết nạp Đảng. Bà nói: “Mình cứ ước được kết nạp Đảng. Là đảng viên, mình thấy tiếng nói được bà con tin tưởng hơn. Học đối tượng Đảng, rồi sinh hoạt chi bộ, mình biết thêm nhiều điều”. Bà Ka Hiếu làm Bí thư chi bộ thôn Xoan năm 2006 - 2013. Từ năm 2013 đến nay, bà là Trưởng ban Công tác Mặt trận Tổ quốc, kiêm Chi hội trưởng Hội Người cao tuổi, Phó chi hội trưởng Hội Phụ nữ, Tổ trưởng Tổ Vay vốn Tổ dân phố Xoan... “Từ năm 2013, mình bắt đầu được trả lương, ban đầu là 700 nghìn đồng/tháng, đến nay được 3,5 triệu đồng/tháng. Có lương hay không thì mình vẫn làm hết khả năng”, bà chia sẻ.

Trên cương vị công tác, bà Ka Hiếu giúp người dân hiểu và tuân thủ pháp luật, xây dựng tổ dân phố văn hóa, loại bỏ những phong tục lạc hậu; giúp các hộ thoát nghèo bằng chương trình vay vốn nuôi bò, trồng cà phê, chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi; vận động xóa mù chữ, khoan giếng làm nhà vệ sinh… Bản thân bà đã hiến 1.000m2 đất làm Trường Mầm non Đa Quyn, hiến 300m2 đất làm đường nội đồng cho thôn Xoan...

Bà Ka Hiếu (đứng thứ 9, hàng đầu, từ trái qua) trong Lễ tuyên dương gương điển hình học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh, tại Nghệ An, ngày 14-12-2025. Ảnh do nhân vật cung cấp 

Trên tấm vách gỗ bạc màu trong căn nhà của bà hiện treo nhiều giấy khen, bằng khen. Đặc biệt, bà Ka Hiếu là 1 trong 32 tấm gương “Điển hình tiêu biểu trong học tập, làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh” khu vực miền Trung - Tây Nguyên được tuyên dương vào ngày 14-12-2025...

Chia tay người mẹ Cơ Ho giàu tấm lòng nhân ái này, tôi nghe bé K'Niệm ngâm nga một điệu Cơ Ho. Có lẽ, em nghe mẹ hát ru nhiều nên dù không nói được vẫn thuộc giai điệu. Ngoài sân, chị em, con cháu quây quần bên bếp lửa, mùi khói bếp quyện cùng mùi thịt thơm lừng, hòa trong tiếng nói cười, trong ánh mắt yêu thương của mẹ Ka Hiếu.