Tác dụng thật sự của những kệ sách trong quán cà phê

Quán cà phê ở TP.HCM hút khách trẻ nhờ 3 tường sách khổng lồ cao đến 10 mét.

Trong nhiều quán cà phê, sách được đặt sát tường, cạnh cửa sổ hoặc xen giữa các bàn. Có nơi chỉ bày vài chục cuốn như một phần nội thất, cũng có nơi dành riêng khu vực đọc, cho khách mượn sách và tổ chức câu lạc bộ định kỳ.

Dù được đầu tư ở mức độ nào, những giá sách vẫn tác động đến không gian và trải nghiệm của khách. Công dụng của chúng cũng không dừng lại ở việc làm đẹp cho quán.

Một giá sách, nhiều công dụng

Phục vụ người đọc

Công dụng trực tiếp nhất của giá sách là cung cấp sách cho khách đọc tại chỗ. Du khách có thể mang sách riêng hoặc chọn một cuốn trên kệ rồi ngồi lại cùng đồ uống. So với thư viện, quán cà phê thoải mái hơn về thời gian và cách sử dụng không gian, phù hợp với người khó tập trung ở nhà.

Sách cũng mang đến lựa chọn khác ngoài lướt điện thoại, giúp khách tạm rời màn hình, đọc vài trang hoặc tận hưởng thời gian một mình. Khi có chỗ ngồi thoải mái, ánh sáng tốt và sách được chọn lọc, quán có thể trở thành nơi đọc, làm việc và gặp gỡ.

Một nghiên cứu đăng trên Space and Culture tại 3 hiệu sách kết hợp cà phê ở Hàng Châu (Trung Quốc), cho thấy đọc hoặc mua sách là hoạt động phổ biến nhất, chiếm 40%. Không gian thoải mái và bầu không khí dễ chịu cũng là những yếu tố quan trọng, giúp khách tập trung đọc và sẵn sàng ngồi lại lâu hơn.

Không chỉ lấp đầy những bức tường trống trong quán cà phê, sách có thể khiến khách ngồi lâu hơn, tạm rời màn hình và tìm thấy người chung sở thích.

Định hình bầu không khí

Ngay cả khi khách không mở bất kỳ cuốn sách nào, những dãy gáy sách, kệ gỗ và ánh sáng ấm vẫn gợi liên tưởng đến thư viện hoặc phòng đọc tại nhà. Nhờ đó, không gian quán cà phê trở nên trầm và gần gũi hơn.

Sách cũng tạo ra một quy ước ngầm. Khi xung quanh có người đọc hoặc làm việc, khách thường tự điều chỉnh âm lượng và hạn chế gây ồn. Quán không cần treo biển yêu cầu giữ im lặng nhưng vẫn có thể tạo được một khoảng không phù hợp với người muốn tập trung.

Dù vậy, vài giá sách không thể tự biến một quán ồn ào thành phòng đọc. Nếu nhạc mở quá lớn, bàn ghế thiếu thoải mái hoặc khách liên tục phải di chuyển để nhường chỗ, cảm giác thư thái mà sách tạo ra cũng nhanh chóng biến mất.

Phân chia không gian

Trong thiết kế nội thất, giá sách còn có thể thay cho vách ngăn. Kệ thấp giúp phân tách khu trò chuyện với khu đọc, trong khi kệ cao tạo góc riêng tư cho những bàn đặt gần nhau.

So với tường kín, giá sách tạo ranh giới mềm hơn. Khách có khoảng riêng nhưng không bị tách biệt hoàn toàn, còn ánh sáng và tầm nhìn vẫn có thể đi qua các ô kệ. Với quán có diện tích nhỏ, đây cũng là cách tận dụng không gian theo chiều dọc và xử lý những mảng tường trống.

Tuy nhiên, kệ quá lớn có thể khiến căn phòng trở nên bí, tối và chật chội. Nếu đặt sai vị trí, chúng còn cản lối đi, che khuất biển chỉ dẫn hoặc khiến nhân viên khó quan sát và phục vụ khách.

Ngoài đọc sách, nhiều quán cà phê hiện đại được thiết kế phục vụ thêm nhu cầu check-in với sách của du khách.

Tạo dấu ấn, phục vụ nhu cầu check-in

Loại sách được bày trên kệ có thể thể hiện cá tính của quán. Một địa điểm gần khu du lịch có thể chọn sách về lịch sử, văn hóa và ẩm thực địa phương. Quán hướng đến người trẻ có thể bày truyện tranh, sách nghệ thuật hoặc tạp chí độc lập. Không gian dành cho người làm việc thường ưu tiên sách thiết kế, kinh doanh và sáng tạo.

Danh mục sách vì thế giống như một lời giới thiệu không cần biển hiệu. Khách có thể phần nào hình dung quán muốn phục vụ ai và theo đuổi phong cách nào.

Về mặt hình ảnh, những kệ cao sát trần, cầu thang gỗ, ghế bành hoặc góc đọc cạnh cửa sổ cũng tạo phông nền check-in dễ nhận diện. Điều này phù hợp với thói quen tìm và lựa chọn quán qua TikTok, Facebook hoặc Instagram của nhiều khách Việt.

Sách gợi cảm giác cổ điển, tri thức và thư thái, nhờ đó phù hợp với nhiều kiểu tạo dáng. Khách có thể đứng tìm sách, ngồi đọc bên cửa sổ hoặc cầm một cuốn làm đạo cụ. Khi những hình ảnh ấy được chia sẻ, giá sách trở thành dấu hiệu nhận diện và góp phần quảng bá cho quán.

Kết nối cộng đồng, tạo lý do để quay lại

Từ những giá sách, quán có thể phát triển câu lạc bộ đọc, đêm thơ, giao lưu tác giả, workshop hoặc triển lãm nhỏ. Sách lúc này trở thành chất xúc tác, giúp những người có chung mối quan tâm tìm thấy nhau.

Các hoạt động này cũng tạo lý do để khách quay lại ngoài nhu cầu uống cà phê. Người đọc có thêm nơi gặp gỡ, tác giả và nhà xuất bản nhỏ có thêm điểm tiếp cận độc giả, còn quán dần xây dựng được một nhóm khách quen.

Với du khách, một quán cà phê sách địa phương có thể là điểm dừng để quan sát đời sống văn hóa của thành phố. Những đầu sách được bày bán, ngôn ngữ trên kệ, chủ đề của các buổi trò chuyện hay cách người dân sử dụng không gian đều mang đến một góc nhìn khác với các điểm tham quan quen thuộc.

Mối quan hệ này còn vận hành theo chiều ngược lại. Nếu sách giúp quán cà phê có thêm lý do giữ chân khách, đồ uống cũng giúp hiệu sách kéo dài trải nghiệm mua sắm, tạo thêm doanh thu và có không gian tổ chức hoạt động cộng đồng.

Một quán cà phê sách phong cách Harry Potter ở TP.HCM.

Mặt trái

Không phải quán nào đặt vài giá sách cũng trở thành không gian dành cho người đọc. Sách có thể nhanh chóng bị biến thành vật trang trí nếu quán chỉ chú trọng thiết kế mà không đầu tư vào nội dung và trải nghiệm.

The Business Standard chỉ ra thực tế tại nhiều quán cà phê sách ở Dhaka (Bangladesh) sở hữu thiết kế giá sách đẹp và các góc chụp hình thu hút đông khách, nhưng không gian quá ồn để đọc. Sách ít được tuyển chọn, không thường xuyên bổ sung, thậm chí chỉ nằm phủ bụi trên kệ.

Khi không được đầu tư cân bằng, một bên dễ trở thành phần phụ của bên còn lại. Kết quả thường chỉ là một quán cà phê có thêm giá sách hoặc một hiệu sách đặt thêm máy pha cà phê, thay vì không gian thực sự phục vụ cả hai nhu cầu.

Một quán dành cho người đọc không nhất thiết phải im lặng như thư viện. Tuy nhiên, nơi đó cần ánh sáng đủ tốt, chỗ ngồi phù hợp, tiếng ồn vừa phải và danh mục sách được lựa chọn, làm mới thường xuyên. Khách cũng cần biết sách nào có thể đọc tại chỗ và sách nào chỉ để bán.

Check-in không phải vấn đề nếu nhu cầu đọc vẫn được tôn trọng. Tác dụng của giá sách không phụ thuộc vào số lượng sách nhiều hay ít mà nằm ở cách quán sử dụng chúng.