Sức ép margin lộ diện trong phiên giảm lịch sử của chứng khoán Việt

Chứng khoán châu Á đồng loạt trượt dốc

Thị trường chứng khoán châu Á sáng 9/3 chứng kiến làn sóng bán tháo trên diện rộng, khi hàng loạt chỉ số lớn đồng loạt giảm sâu ngay từ đầu phiên. Cú sốc giá dầu xuất phát từ căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông leo thang đang dấy lên lo ngại về nguy cơ lạm phát, kéo theo những bất định đối với triển vọng tăng trưởng kinh tế toàn cầu.

Tại Nhật Bản, chỉ số Nikkei 225 giảm mạnh khoảng 6 - 7% trong phiên sáng, lùi xuống quanh mốc 51.700 điểm. Các cổ phiếu công nghiệp, ô tô và công nghệ là nhóm ngành chịu sức ép lớn nhất bởi chi phí năng lượng gia tăng, là thách thức đối với một nền kinh tế vốn phụ thuộc lớn vào nguồn dầu nhập khẩu như Nhật Bản.

Chứng khoán châu Á lao đao trước "cơn bão" giá dầu (ghi nhận sáng 9/3). Ảnh chụp màn hình

Thị trường chứng khoán Hàn Quốc thậm chí còn biến động mạnh hơn. Chỉ số KOSPI có thời điểm giảm trên 7%, khiến cơ quan quản lý phải kích hoạt cơ chế ngắt mạch giao dịch tạm thời nhằm hạn chế đà bán tháo. Các cổ phiếu công nghệ và sản xuất - vốn chiếm tỷ trọng lớn trên thị trường, giờ đây "đứng mũi chịu sào" từ tâm lý né tránh rủi ro của nhà đầu tư.

Tại Hong Kong (Trung Quốc), chỉ số Hang Seng giảm khoảng 3% trong buổi sáng, trong khi thị trường Trung Quốc cũng ghi nhận xu hướng đi xuống với Shanghai Composite mất khoảng 1 - 1,5%. Mặc dù mức giảm thấp hơn so với nhiều thị trường trong khu vực, dòng tiền vẫn có xu hướng rút khỏi cổ phiếu và chuyển sang các tài sản an toàn hơn.

Tại Việt Nam, VN-Index khép lại phiên sáng với mức giảm hơn 114 điểm, tương đương khoảng 6,5%, lùi xuống 1.653 điểm. Đây là mức giảm trong phiên mạnh nhất kể từ khi thị trường chứng khoán Việt Nam đi vào hoạt động suốt 25 năm qua.

Sắc đỏ bao trùm toàn thị trường với hơn 220 cổ phiếu giảm kịch biên độ. Ngay cả nhóm cổ phiếu vốn hóa lớn trong rổ VN30 cũng không tránh khỏi làn sóng bán tháo, với 22 mã giảm hết biên độ trong phiên sáng.

Tác động tới Việt Nam được đánh giá là không quá lớn

Mức giá dầu quanh 110 USD/thùng gần như đã tăng gấp đôi so với thời điểm hai tháng trước. Thị trường đã từng kỳ vọng căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông có thể sớm hạ nhiệt, khi các mục tiêu ban đầu chủ yếu tập trung vào năng lực hạt nhân và hạ tầng quân sự.

Tiếc rằng, những diễn biến gần đây cho thấy phạm vi tấn công đã mở rộng sang cả hạ tầng dầu mỏ..., lo ngại về cuộc xung đột kéo dài và tiếp tục đẩy giá năng lượng đi lên đang hiện hữu.

Tuy nhiên, theo thống kê, Việt Nam hiện có khả năng tự đảm bảo khoảng 70% nhu cầu dầu, trong khi tỷ lệ nhập khẩu chỉ chiếm khoảng 30%, nên tác động trực tiếp tới nền kinh tế được cho là không quá lớn. Quan hệ thương mại và du lịch giữa Việt Nam với khu vực Trung Đông cũng không ở mức đáng quan ngại.

Việt Nam hiện có khả năng tự đảm bảo khoảng 70% nhu cầu dầu, trong khi tỷ lệ nhập khẩu chỉ chiếm khoảng 30%. Ảnh minh họa

Tựu chung, nền tảng kinh tế trong nước sẽ chưa có sự thay đổi đáng kể. Bất chấp giá dầu duy trì ở ngưỡng "3 con số" một thời gian, mục tiêu kiểm soát lạm phát khoảng 4,5% của Việt Nam vẫn được đánh giá là khả thi.

Nhìn từ quá khứ, sau mỗi cuộc xung đột quân sự bất ngờ, thị trường chứng khoán thường tạo đáy khá nhanh. Trong nhiều trường hợp, chỉ khoảng một tuần sau khi xảy ra biến động, thị trường đã hình thành vùng đáy và có thể quay trở lại vùng đỉnh cũ trong vòng 1 - 3 tháng, trừ khi xung đột leo thang thành chiến tranh quy mô lớn.

Ban đầu, giới phân tích kỳ vọng VN-Index có thể tìm điểm dừng quanh vùng 1.650 điểm. Tuy nhiên, với diễn biến bán mạnh hiện tại, kịch bản tiêu cực hơn là chỉ số có thể giảm thêm khoảng 50 điểm trước khi tìm được vùng cân bằng. Dù vậy, những nhịp điều chỉnh sâu đôi khi cũng mở ra cơ hội, bởi các yếu tố nền tảng của kinh tế Việt Nam vẫn ổn định.

Call margin, force sell và tâm lý hoảng loạn bắt đầu lộ diện

Thông thường, những phiên giảm sâu đột ngột như sáng nay (9/3) sẽ kéo theo áp lực call margin (lệnh gọi ký quỹ), force sell (bán giải chấp) và thậm chí là bán giải chấp chéo. Trên các diễn đàn về chứng khoán, một số nhà đầu tư không ngại giãi bày tâm lý bối rối vì sự khó đoán định của căng thẳng địa chính trị Trung Đông. Theo đó, nhà đầu tư lựa chọn bán cổ phiếu để tăng tỷ trọng tiền mặt và bảo toàn tài sản.

Không ít ý kiến cho rằng, bầu không khí hiện nay gợi nhớ đến giai đoạn đầu dịch Covid-19 trong quý I/2020, hay những cú sốc trước đây như khủng hoảng trái phiếu năm 2022 hoặc sự kiện thuế quan của Mỹ hồi tháng 4/2025.

Tính đến 31/12/2025, quy mô margin - dư nợ cho vay ký quỹ trên thị trường chứng khoán Việt Nam đã đạt mức kỷ lục khoảng 395.000 đến hơn 400.000 tỷ đồng. Nếu tính cả ứng trước tiền bán, tổng quy mô cho vay của các công ty chứng khoán vào khoảng 406.000 - 410.000 tỷ đồng. Đáng chú ý, tốc độ tăng thêm của margin được đẩy nhanh từ quý IV/2025.

Quy mô margin này chưa phải mức nguy hiểm tuyệt đối, nếu so với quy mô thị trường. Song, việc thị trường biến động mạnh từ cú sốc bên ngoài, lượng margin lớn này có thể khuếch đại đà giảm của VN-Index.

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, một lãnh đạo công ty chứng khoán cho biết, VN-Index đã trải qua một tuần sụt giảm, và với diễn biến đột ngột trong phiên sáng 9/3, chắc chắn nhiều tài khoản đang tiến sát ngưỡng call margin.

Sắc đỏ bao trùm toàn thị trường với hơn 220 cổ phiếu giảm kịch biên độ, rổ VN30 cũng không tránh khỏi làn sóng bán tháo, chứng kiến 22 mã giảm hết biên độ trong phiên sáng 9/3. Ảnh chụp màn hình

Sức ép ký quỹ khiến nhiều nhà đầu tư buộc phải chủ động bán cổ phiếu để hạ margin hoặc bị bán giải chấp. Nhà đầu tư còn có thể bị buộc phải bán các cổ phiếu khác trong danh mục còn thanh khoản để đảm bảo tỷ lệ ký quỹ, qua đó làm gia tăng hiện tượng giải chấp chéo.

Ghi nhận diễn biến trong phiên sáng, nhiều cổ phiếu vốn hóa lớn trong rổ VN30, cũng như nhóm bất động sản khu công nghiệp, đã có thời điểm "trắng bên mua". Điều này làm dấy lên lo ngại thị trường có thể bước vào giai đoạn tương tự các cú sốc trước đây, khi cổ phiếu bị call margin và force sell kéo dài nhiều phiên.

Theo chia sẻ của giám đốc kinh doanh tại một phòng giao dịch của công ty chứng khoán lớn, trong phiên sáng 9/3, khoảng 5 - 10% tài khoản có sử dụng đòn bẩy đã chạm ngưỡng cảnh báo ký quỹ. Vị này nói thêm, các tài khoản vay gần như đã chạm mức yêu cầu bổ sung tài sản đảm bảo. Với nhiều trường hợp, doanh nghiệp có thể "cầm cự" khoảng một tuần trước khi phải xử lý, nhưng áp lực hiện nay đang tập trung chủ yếu ở các nhà đầu tư cá nhân.

Trong bối cảnh biến động mạnh, nhiều môi giới khuyến nghị khách hàng không nên vội vàng bắt đáy, đồng thời tránh bán tháo trong trạng thái hoảng loạn. Theo họ, nhiều cổ phiếu đã rơi vào vùng bán quá mức so với giá trị cơ bản, dù khả năng giải ngân của nhà đầu tư hiện vẫn khá hạn chế.

Tuy vậy, một số môi giới vẫn khuyến nghị nhà đầu tư tận dụng các nhịp hồi trong phiên để giảm tỷ trọng cổ phiếu và hạn chế sử dụng margin. Theo quan điểm của họ, đây có thể mới chỉ là giai đoạn đầu của quá trình điều chỉnh, và việc kiểm soát rủi ro trong danh mục cần được đặt lên ưu tiên hàng đầu.

Không thể phủ nhận, áp lực margin chắc chắn tồn tại, nhưng có thể chưa đến mức quá nghiêm trọng. Trước khi cú sốc xuất hiện, trạng thái thị trường đã có dấu hiệu suy yếu và tâm lý nhà đầu tư phần nào thận trọng hơn, khiến tỷ trọng cổ phiếu trong danh mục không quá cao.

Nguyệt Đức