Sửa Luật Đất đai năm 2024: Gỡ vướng từ thực tiễn

Thi công xây dựng Dự án Đường ven sông Cái, đoạn qua phường Trấn Biên. Ảnh: Công Nghĩa

Từ những “điểm nghẽn” phát sinh, Đồng Nai đã kiến nghị Quốc hội, Chính phủ sửa đổi một số quy định để Luật Đất đai (sửa đổi) dự kiến thông qua vào tháng 10-2026 sẽ khơi thông được nguồn lực này, phục vụ phát triển nhanh và bền vững.

“Nút thắt” từ thực tiễn

Là địa phương đứng thứ 9 về diện tích tự nhiên trong số 34 tỉnh, thành phố, Đồng Nai đang triển khai đồng thời nhiều dự án hạ tầng chiến lược của quốc gia. Chính vì vậy, những vướng mắc phát sinh trong quá trình thực hiện Luật Đất đai không chỉ là câu chuyện riêng của địa phương mà còn phản ánh nhiều vấn đề chung cần được hoàn thiện trong chính sách sửa đổi.

Ủy viên Ban Thường vụ Thành ủy, Phó Chủ tịch UBND thành phố Nguyễn Tuấn Anh cho biết: Qua thực tiễn thi hành Luật Đất đai năm 2024, bên cạnh những thuận lợi, địa phương cũng nhìn nhận và tổng hợp một số khó khăn, vướng mắc; đồng thời kiến nghị Quốc hội, Chính phủ, các bộ, ngành Trung ương xem xét sửa đổi, bổ sung.

Điểm nghẽn đầu tiên được chỉ ra là nhiều quy định của Luật Đất đai năm 2024 và văn bản hướng dẫn thi hành vẫn cần tiếp tục được làm rõ để thống nhất trong quá trình áp dụng. Cụ thể hơn, đây là chính sách được triển khai trong giai đoạn cả nước vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, nhưng một số quy định về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất vẫn chưa theo kịp sự thay đổi của mô hình tổ chức bộ máy này.

Một khó khăn lớn khác của Đồng Nai là khối lượng hồ sơ tồn đọng về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất còn khá lớn, đặc biệt đối với đất có nguồn gốc nông, lâm trường, đất lâm phần và những trường hợp tồn tại kéo dài nhiều năm. Không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi hợp pháp của người dân, tình trạng này còn làm giảm hiệu quả khai thác nguồn lực đất đai và gây khó khăn cho công tác quản lý nhà nước.

Theo Thành ủy viên, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Đồng Nai Bùi Xuân Thống, đơn vị vừa khảo sát thực tế tại một số xã, phường, Trung tâm Phát triển quỹ đất thành phố và UBND thành phố. Theo đánh giá của đoàn, đa số những khó khăn được ghi nhận không còn là vấn đề cá biệt của xã, phường hay thành phố Đồng Nai mà mang tính phổ biến ở nhiều địa phương trong cả nước sau khi Luật Đất đai năm 2024 có hiệu lực. Vì vậy, việc sửa luật lần này là xuất phát từ thực tiễn để bảo đảm tính khả thi khi triển khai. Đây cũng là những nội dung đoàn sẽ tổng hợp để kiến nghị Quốc hội, Chính phủ và các bộ, ngành trong quá trình sửa đổi luật.

Hoàn thiện chính sách để khơi thông nguồn lực

Trong công tác quản lý đất đai, vấn đề bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được xem là khâu quyết định tiến độ dự án. Chỉ cần một mắt xích chậm sẽ kéo theo hàng loạt hệ lụy như: đội vốn đầu tư, kéo dài thời gian thi công, lãng phí nguồn lực và ảnh hưởng đến quyền lợi người dân. Vì vậy, trong kiến nghị của thành phố Đồng Nai lần này cũng có nội dung hoàn thiện cơ chế bồi thường, tái định cư và trách nhiệm của chủ đầu tư.

Theo đó, UBND thành phố kiến nghị hoàn thiện cơ chế để chủ đầu tư có trách nhiệm hơn trong việc hỗ trợ giải quyết việc làm, ổn định đời sống cho người dân bị thu hồi đất, nhất là lao động nông nghiệp lớn tuổi, khó chuyển đổi nghề. Đồng thời, cần có chế tài nhằm hạn chế tình trạng chậm bố trí vốn bồi thường, kéo dài nhiều đợt chi trả khiến chính sách thay đổi, phát sinh khiếu nại.

Ngoài ra, Đồng Nai đề xuất ưu tiên xây dựng hoàn chỉnh các khu tái định cư trước khi thu hồi đất; các khu tái định cư phải được đầu tư đồng bộ hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội, bảo đảm người dân có nơi ở mới bằng hoặc tốt hơn nơi ở cũ. Đây cũng là quan điểm phù hợp với tinh thần của Luật Đất đai năm 2024, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm, lấy hiệu quả phát triển làm mục tiêu cao nhất; bảo đảm nguồn lực đất đai, được khai thác, phân bổ và sử dụng hiệu quả, công khai, minh bạch.

Cùng với kiến nghị cấp Trung ương, Đồng Nai cũng yêu cầu các cơ quan chuyên môn thường xuyên khảo sát giá thị trường để kịp thời điều chỉnh đơn giá bồi thường đối với nhà cửa, vật kiến trúc, cây trồng, vật nuôi, bảo đảm quyền lợi chính đáng của người dân khi Nhà nước thu hồi đất.

Theo ông Bùi Xuân Thống, muốn tạo sự đồng thuận cao trong giải phóng mặt bằng, ngoài việc nâng cao chất lượng định giá đất, cần tăng cường đối thoại, công khai, minh bạch ngay từ cơ sở để người dân hiểu và đồng hành cùng chính quyền.

Xây dựng nền quản trị đất đai hiện đại

Một trong những nội dung được Đồng Nai đặc biệt quan tâm là chuyển đổi số trong lĩnh vực đất đai.

Địa phương đã hoàn thành xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai dùng chung, kết nối đến 95 xã, phường; liên thông với ngành thuế, tư pháp, trung tâm hành chính công và hệ thống một cửa điện tử. Việc này không chỉ phục vụ cải cách thủ tục hành chính mà còn tạo nền tảng để minh bạch hóa thị trường bất động sản, giảm tranh chấp, rút ngắn thời gian giải quyết hồ sơ và nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên. Đây cũng là điều kiện quan trọng để vận hành hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp.

Tuy nhiên, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp cũng đặt ra yêu cầu rất lớn đối với đội ngũ về năng lực chuyên môn của cán bộ cấp xã khi được phân cấp, phân quyền nhiều hơn trong lĩnh vực đất đai.

Theo Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Bùi Xuân Thống, việc phân cấp chỉ thực sự phát huy hiệu quả khi đi cùng với việc tăng cường nguồn nhân lực, đào tạo nghiệp vụ, hoàn thiện quy trình xử lý và đẩy nhanh xây dựng cơ sở dữ liệu đất đai đồng bộ. Nếu thiếu những điều kiện này, nguy cơ phát sinh ách tắc trong giải quyết thủ tục hành chính là rất lớn.

Từ thực tiễn đó, Phó Trưởng đoàn chuyên trách Đoàn Đại biểu Quốc hội thành phố Bùi Xuân Thống đề nghị UBND thành phố tiếp tục rà soát toàn diện những vướng mắc trong thi hành Luật Đất đai; xây dựng lộ trình giải quyết dứt điểm hồ sơ tồn đọng về cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất; đẩy nhanh số hóa hồ sơ địa chính; rà soát các quy hoạch còn chồng lấn và tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước, thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại ngay từ cơ sở.

Việc Quốc hội đưa Luật Đất đai sửa đổi vào chương trình kỳ họp tháng 10-2026, sớm hơn dự kiến cho thấy tinh thần cầu thị cũng như yêu cầu cấp thiết trong hoàn thiện thể chế. Với một địa phương đang quản lý quỹ đất lớn, triển khai nhiều dự án động lực, những kiến nghị từ thực tiễn Đồng Nai không chỉ nhằm tháo gỡ khó khăn cho thành phố mà còn là những gợi mở chính sách có giá trị đối với nhiều tỉnh, thành khác. Khi các tồn tại chung được tháo gỡ kịp thời, nguồn lực đất đai sẽ thực sự trở thành động lực quan trọng cho tăng trưởng và phát triển bền vững.

Hoàng Lộc