Sợ bị chê lười vì dùng AI

Làm trong lĩnh vực tổ chức sự kiện, Xuân Thư (30 tuổi, phường Phú Nhuận, TP.HCM) thường dùng ChatGPT trong khâu gợi ý ý tưởng chủ đạo, phát triển nội dung, chỉnh câu chữ và tạo hình minh họa cho phần sân khấu.

Một proposal (bản kế hoạch) nhân sự này thực hiện có thể dài gần 100 slide. Cô phụ trách phần nội dung liên quan đến sân khấu, tiết mục, màn hình LED, hiệu ứng và cách dàn dựng. Không tự tin về câu chữ, Thư thường nhập ý tưởng thô vào ChatGPT rồi nhờ công cụ viết lại thành đoạn mô tả hoàn chỉnh. Với hình ảnh, cô dùng AI tạo phông nền, nhân vật hoặc hình minh họa, sau đó tự chỉnh sửa và ghép vào bản thiết kế sân khấu.

Tại công ty Thư, AI bắt đầu được sử dụng rộng rãi từ năm 2024. Sếp và đồng nghiệp đều quen với việc dùng các công cụ này trong công việc, một số người còn trả phí cho phần mềm tạo ảnh chuyên dụng. Riêng Thư chi khoảng 500.000 đồng mỗi tháng cho ChatGPT.

Tuy nhiên, không phải khách hàng nào cũng ủng hộ việc dùng AI.

Chia sẻ với Tri Thức - Znews, Thư cho biết cô từng bị một khách hàng Nhật Bản nhận xét nội dung cô viết trông "quá AI". Lần đó, Thư phải điều chỉnh lại prompt (câu lệnh) để câu văn tự nhiên hơn, sau đó tiếp tục chỉnh sửa thủ công. Từ trải nghiệm này, nhân sự ngành sự kiện hiếm khi tiết lộ việc mình sử dụng AI vì sợ sản phẩm bị đánh giá thấp.

Trường hợp của Thư không phải cá biệt. Khi AI ngày càng trở nên phổ biến, nhiều người làm việc vẫn chọn cách giấu kín việc mình dùng AI vì lo ngại sản phẩm sẽ bị giảm bớt giá trị trong mắt khách hàng, đồng thời sợ đồng nghiệp coi thường năng lực cá nhân.

Dùng AI nhưng sợ bị đánh giá

Theo nghiên cứu Trust, Attitudes and Use of Artificial Intelligence: A Global Study 2025 (tạm dịch: Niềm tin, thái độ và việc sử dụng trí tuệ nhân tạo: Nghiên cứu toàn cầu 2025) của Đại học Melbourne (Australia) và công ty kiểm toán KPMG, khảo sát 48.340 người tại 47 quốc gia, 57% người lao động thừa nhận từng sử dụng AI mà không nói rõ, chẳng hạn trình bày nội dung do AI tạo ra như sản phẩm của mình hoặc không tiết lộ việc đã dùng công cụ này để hoàn thành công việc.

Tại Nhật Bản, một khảo sát cho thấy 59% lao động trẻ không hoặc gần như không bao giờ nói rằng họ đã dùng AI khi nộp sản phẩm, theo CNA. Một trong những nguyên nhân là người dùng AI vẫn dễ bị đánh giá là lười.

Theo nghiên cứu của công ty phần mềm Atlassian (Australia), dù hai sản phẩm có chất lượng giống nhau, người thừa nhận dùng AI bị đánh giá “lười biếng” cao gấp 10 lần. Họ cũng ít được đề xuất cho các dự án quan trọng hơn.

Thư thận trọng hơn khi trao đổi với khách hàng về việc dùng AI hỗ trợ công việc. Ảnh: NVCC.

Quốc Hùng (27 tuổi, phường Bình Lợi Trung, TP.HCM) cho rằng định kiến này một phần xuất phát từ cách nhiều người đang sử dụng AI.

Nhân sự tại agency dùng ChatGPT và Claude gần như mỗi ngày để lên ý tưởng, lên dàn ý, chuẩn bị slide và xử lý lượng lớn thông tin. Công ty anh cũng chủ động mua các công cụ AI cho nhân viên.

Tuy nhiên, theo Hùng, dùng AI để hỗ trợ khác hoàn toàn với giao toàn bộ công việc cho AI. Trước khi hỏi chatbot, anh thường chuẩn bị dữ liệu, giải thích bối cảnh và nói rõ mình cần gì. Kết quả do AI đưa ra sau đó vẫn phải được kiểm tra và chỉnh sửa.

Hùng kể anh đang làm việc với một đồng nghiệp khá phụ thuộc vào AI. Thay vì tự tìm hiểu vấn đề, người này thường đưa toàn bộ tài liệu cho chatbot rồi yêu cầu công cụ làm gần như trọn vẹn phần việc.

Có lần, trong một dự án liên quan đến khách hàng bán lẻ tại Nga, AI gợi ý câu hỏi về kế hoạch mở rộng của thương hiệu tại thị trường này, dù hãng đã rút khỏi Nga. Người đồng nghiệp vẫn sao chép câu hỏi và gửi đi mà không kiểm tra lại.

Ở một proposal khác, nội dung do AI tạo cũng có nhiều lỗi về Google Ads, lượng truy cập và các chỉ số chuyên môn. Theo Hùng, những trường hợp như vậy khiến sản phẩm dễ bị nhận xét là “AI quá” và làm những người sử dụng AI cẩn thận cũng bị đánh đồng.

“Vấn đề không phải dùng hay không dùng AI. Người làm phải hiểu mình đang làm gì, nếu không thì AI nói sai cũng không biết là sai”, nhân sự 27 tuổi nói.

Trong lĩnh vực thiết kế, Bảo Khôi (30 tuổi, phường Tân Thuận, TP.HCM) cũng gặp tình huống tương tự. Theo Khôi, hình ảnh được tạo hoàn toàn bằng AI thường vẫn có những đặc điểm dễ nhận ra, chẳng hạn cách xử lý ánh sáng, đường nét hoặc chi tiết nhỏ dễ gặp lỗi.

Vì vậy, anh hiếm khi dùng nguyên bản hình AI cho các dự án quan trọng. Khôi thường dùng AI để tạo bản nháp, lấy bố cục hoặc đường nét ban đầu. Sau đó, anh tách phần nét, tự tô màu và chỉnh sửa lại bằng các phần mềm thiết kế. Theo anh, cách làm này có thể giảm khoảng một nửa thời gian so với việc vẽ từ đầu nhưng sản phẩm cuối cùng vẫn mang dấu ấn của designer.

Một bản nháp được AI "vẽ hộ" 50%, phần còn lại Khôi hoàn thiện thủ công. Ảnh: NVCC.

Với những dự án nhỏ, ngân sách thấp hoặc cần làm gấp, Khôi cho rằng dùng AI nhiều hơn là điều dễ hiểu. Nhưng ở dự án lớn, anh hạn chế gửi nguyên bản hình AI cho khách hàng.

“Dự án lớn thì người thiết kế vẫn phải bỏ công sức vào. Khách hàng trả tiền cho dịch vụ thiết kế chứ không phải chỉ để mình nhập vài dòng rồi lấy hình ra”, nhân sự 30 tuổi nói.

'Không thể giao hết việc cho AI'

Theo Khôi, AI hiện chưa thể thay thế hoàn toàn designer. Khách hàng có thể tự dùng AI để tạo hình tham khảo, nhưng để biến ý tưởng đó thành sản phẩm thực tế, họ vẫn cần người làm nghề chỉnh sửa file, tách lớp, chỉnh phom, chuẩn bị bản in và xử lý các chi tiết kỹ thuật.

AI cũng giúp anh dựng hình mẫu nhanh hơn để khách dễ hình dung sản phẩm. Tuy nhiên, Khôi cho rằng đây chỉ nên là công cụ hỗ trợ, không thể thay thế toàn bộ phần việc của designer.

Đồng quan điểm, Xuân Thư cho rằng AI vẫn có nhiều giới hạn, nhất là khi một ý tưởng phải được biến thành sân khấu thực tế. Một hình ảnh do AI tạo ra có thể đẹp nhưng chưa chắc phù hợp để thi công. Vì vậy, sau khi dùng AI dựng hình, cô vẫn phải kiểm tra kích thước, kết cấu, cách bố trí màn hình và các yêu cầu kỹ thuật trước khi chuyển cho đội sản xuất. Với những hạng mục quá phức tạp, Thư vẫn đề xuất thuê designer thay vì cố dùng AI làm toàn bộ.

Không ít người trẻ TP.HCM thoải mái dùng AI trong nội bộ công ty nhưng lại thận trọng khi nói với khách hàng. Ảnh minh họa: Phương Lâm.

Dù vậy, cô khá thận trọng khi nói với khách hàng về mức độ sử dụng AI. Thư hiếm khi chủ động cho biết mình đã dùng công cụ này ở công đoạn nào, trừ khi khách hỏi trực tiếp hoặc việc sử dụng AI có ảnh hưởng rõ đến sản phẩm.

Nhân sự 30 tuổi cho biết lý do không phải vì cô muốn che giấu quy trình làm việc, mà vì một số khách hàng vẫn có xu hướng đánh đồng việc dùng AI với làm nhanh, làm ít hoặc thiếu đầu tư.

Quốc Hùng cũng cho rằng trong bối cảnh hiện nay, việc dùng AI trong công việc ngày càng trở nên bình thường và khó tránh khỏi. Anh xem AI dần giống nhiều phần mềm khác mà người lao động sử dụng để làm việc nhanh và hiệu quả hơn. Điều quan trọng không phải là có dùng AI hay không, mà là người dùng có kiểm tra kết quả và chịu trách nhiệm với sản phẩm cuối cùng hay không.

“Thời đại này rất khó để né AI hoàn toàn. Dùng công cụ không có gì sai, nhưng người sử dụng phải chịu trách nhiệm cho thứ mình gửi đi. Không thể nói vì AI viết nên nếu sai thì không phải lỗi của mình”, Hùng nói.