SME trước cơ hội mở rộng dư địa tín dụng

Dư địa tín dụng SME không nằm ở hạ chuẩn cho vay, mà ở năng lực dữ liệu giúp ngân hàng nhận diện đúng doanh nghiệp khỏe mạnh

Sức khỏe khối SME

Trong mục tiêu tăng trưởng hai con số, khối SME chiếm tỷ trọng áp đảo về số lượng nhưng đóng góp kinh tế còn khiêm tốn.

Theo FiinGroup, cập nhật đến tháng 7/2026, cả nước có khoảng 914.000 SME, tương đương 94% tổng số doanh nghiệp. Khu vực này chỉ đóng góp 19% tổng doanh thu nền kinh tế. Tham gia thương mại quốc tế hạn chế, với 36.000 doanh nghiệp xuất khẩu, chiếm 6,7% tổng kim ngạch, và 83.000 doanh nghiệp nhập khẩu, chiếm 9,0% tổng kim ngạch. SME thu hút 6,6 triệu lao động, tương đương 38,6% lực lượng lao động cả nước.

Báo cáo của FiinGroup cho thấy, tiếp cận vốn vay vẫn là điểm nghẽn. Chỉ khoảng 187.000 SME đang vay vốn, tương ứng 20,5%. Doanh nghiệp lớn có tỷ lệ tiếp cận vốn vay 61,4%, gần gấp 3 lần SME; trong khối SME, tỷ lệ này đạt 30,9% ở doanh nghiệp nhỏ và vừa nhưng chỉ 8,8% ở doanh nghiệp siêu nhỏ.

Cùng với đó, khả năng lớn lên của SME cũng chậm. Năm 2026, gần 43 nghìn doanh nghiệp nâng quy mô, tăng so với năm 2025 và cao hơn năm 2023. Chủ yếu nhờ nhóm siêu nhỏ chuyển lên nhỏ và vừa, tăng từ 7,5% năm 2025 lên 9,0% năm 2026. Tỷ lệ SME chuyển thành doanh nghiệp lớn qua các năm 2023, 2024, 2025 và 2026 lần lượt là 0,8%, 0,6%, 0,7% và 0,9%. Riêng giai đoạn 2025 - 2026, có 7,2 nghìn SME chuyển đổi thành doanh nghiệp lớn, tương ứng 0,9%, tăng 0,2% so với cùng kỳ năm trước.

Áp lực thanh lọc cũng ngày càng rõ. Năm 2025, tỷ lệ đóng cửa tăng ở cả ba phân khúc. Nhóm siêu nhỏ chịu sức ép lớn nhất, với tỷ lệ đóng cửa 22,7%, trong khi tỷ lệ gia nhập/tái hoạt động là 22,9%. Nhóm nhỏ và vừa có tỷ lệ đóng cửa 12,7%, gia nhập/tái hoạt động 2,3%. Doanh nghiệp lớn có tỷ lệ đóng cửa 4,9%, gia nhập/tái hoạt động 1,6%. Tỷ lệ gia nhập/tái hoạt động giảm so với các năm 2022-2024 cho thấy quá trình thanh lọc đang đẩy doanh nghiệp yếu khỏi thị trường.

Theo FiinGroup, thương mại, Công nghiệp chế biến và Xây dựng tập trung đông SME nhất. Công nghiệp chế biến và Xây dựng tương đối an toàn, với tỷ lệ đóng cửa khoảng 13%, điểm FiinScore trung vị lần lượt 573 và 583. Ngược lại, Kinh doanh Bất động sản và Lưu trú & Ăn uống có tỷ lệ đóng cửa cao nhất, lần lượt 24% và 23,5%. Bất động sản còn ghi nhận điểm rủi ro trung vị dưới 500, ở mức 493 điểm.

Cấu trúc rủi ro của nhóm doanh nghiệp còn tồn tại đã cải thiện. Tỷ trọng SME thuộc nhóm rủi ro cao trở lên từng lên 62,2% cuối năm 2024, nhưng đến tháng 6/2026 giảm còn khoảng 39%. Trong khi đó, nhóm rủi ro thấp và rất thấp tăng lên 37,2%. Tuy nhiên, tỷ lệ SME đóng cửa cả năm 2025 vẫn vọt lên 17,3%, so với 6,2% năm 2022, 9,7% năm 2023 và 7,0% năm 2024. Đây là dấu hiệu về một đợt thanh lọc mạnh, giúp phân loại rõ hơn chất lượng doanh nghiệp.

Giải mã dư địa tín dụng

Theo FiinGroup, rủi ro của SME không thể xem nhẹ. Song, đặt thời gian hoạt động, sức khỏe tài chính và khả năng tiếp cận vốn trong cùng bức tranh cho thấy dư địa tăng trưởng tín dụng an toàn vẫn đáng kể.

Khảo sát cho thấy tín dụng có vai trò quan trọng đối với sức bền doanh nghiệp. Gần 80% SME trong mẫu chưa ghi nhận nợ vay. Trong số doanh nghiệp đã tiếp cận vốn ngân hàng, gần 85% hoạt động từ 5 năm trở lên. Ngân hàng vì thế ưu tiên doanh nghiệp có thâm niên và hồ sơ rủi ro tốt hơn.

Dù vậy, thị trường còn một khoảng trống lớn. Hơn 40% doanh nghiệp hoạt động trên 5 năm, có mức rủi ro trung bình và thấp nhưng chưa tiếp cận vốn vay ngân hàng. Đây là tệp khách hàng tiềm năng.

Nổi bật là nhóm 162 nghìn doanh nghiệp hoạt động trên 5 năm chưa có nợ vay. Năm 2025, nhóm này có nền tảng tài chính tích cực hơn nhóm đã vay. Tăng trưởng doanh thu trung vị đạt 16,7%, cao hơn mức 11,7%; biên lợi nhuận ròng trung vị 1,6%, so với 0,7%; ROA trung vị 1,3%, so với 0,7%.

Về thanh khoản và dòng tiền, tỷ số thanh khoản hiện thời trung vị đạt 4,45 lần, cao hơn mức 1,44 lần của nhóm có nợ vay. Tỷ lệ doanh nghiệp có CFO dương đạt 49,7%, tương đương 48,6% ở nhóm đã vay. Có 58,0% doanh nghiệp tăng trưởng doanh thu dương, so với 60,9% ở nhóm đã vay.

Báo cáo của FiinGroup cho thấy, tổng tài sản trung vị nhóm chưa vay đạt 5,5 tỷ đồng, doanh thu trung vị 3,7 tỷ đồng, thấp hơn mức 15,2 tỷ đồng tài sản và 13,6 tỷ đồng doanh thu của nhóm đã vay. Khả năng tự tài trợ của nhóm này tốt. Đáng chú ý, có 51 nghìn doanh nghiệp đồng thời có CFO dương và tăng trưởng doanh thu dương. Đây là tệp khách hàng có chất lượng tài chính tốt nhất nên được ngân hàng ưu tiên thẩm định.

Ngành Thương mại cho thấy rõ hơn dư địa này. Đây là lĩnh vực tập trung lượng lớn SME, với 275 nghìn doanh nghiệp, thu hút 1,2 triệu lao động và đang gánh khoản nợ vay 481 nghìn tỷ đồng. Sức sinh lời tương đối tích cực, khi biên lợi nhuận gộp trung vị đạt 11,6% và biên lợi nhuận ròng trung vị 0,4%. Dòng tiền cần kiểm soát khi chỉ 23,4% doanh nghiệp có CFO dương, song điểm rủi ro trung vị vẫn an toàn, đạt 562 điểm.

Đáng chú ý, trong 210.000 SME ngành Thương mại chưa vay vốn, có 70 nghìn doanh nghiệp được xếp hạng rủi ro thấp, bên cạnh 53 nghìn doanh nghiệp rủi ro trung bình và 87 nghìn doanh nghiệp rủi ro cao. Dư địa tín dụng nằm ở khả năng nhận diện đúng chất lượng.

Mở rộng tín dụng cho SME không đồng nghĩa nới lỏng chuẩn mực rủi ro. Trọng tâm là nâng cao năng lực lọc dữ liệu, phân tích dòng tiền và nhận diện doanh nghiệp có sức khỏe tài chính tốt. Các mô hình như FiinScore, thang điểm 1-1000, có thể giúp ngân hàng chuẩn hóa tham số rủi ro theo Basel, từ đó tiếp cận và giải ngân cho hàng chục nghìn SME chất lượng cao đang có nhu cầu vốn nhưng chưa tiếp cận tín dụng chính thức.