Sen Đồng Tháp: Phát huy giá trị chỉ dẫn địa lý để nâng tầm

Một năm trước, sản phẩm sen Đồng Tháp chính thức được cấp Giấy chứng nhận đăng ký chỉ dẫn địa lý “Đồng Tháp”. Việc bảo hộ đã giúp khẳng định danh tiếng của một đặc sản gắn với vùng đất sen hồng và tạo nền tảng pháp lý để bảo vệ thương hiệu trước nguy cơ bị giả mạo, lợi dụng xuất xứ.

Khai mở giá trị chỉ dẫn địa lý sen Đồng Tháp

Tuy nhiên, với những người làm nông nghiệp ở Đồng Tháp, giá trị của chỉ dẫn địa lý không nằm ở tấm giấy chứng nhận. Điều quan trọng hơn là làm sao để tài sản trí tuệ trở thành động lực nâng cao giá trị sản phẩm, tăng thu nhập cho người trồng sen và mở rộng thị trường tiêu thụ.

Hoa sen Đồng Tháp không chỉ mang giá trị văn hóa mà còn là sản phẩm đặc trưng được phát triển theo hướng nâng cao giá trị và bảo hộ sở hữu trí tuệ.

Đây cũng là tinh thần của Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi. Cụ thể, không chỉ bảo hộ quyền mà còn tạo điều kiện để các HTX khai thác hiệu quả chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu, giống cây trồng và các tài sản trí tuệ khác, qua đó nâng cao sức cạnh tranh cho nông sản.

Đồng Tháp từ lâu được biết đến là “xứ sở sen hồng”". Trên những cánh đồng trải dài, cây sen không chỉ hiện diện trong sản xuất mà còn trở thành biểu tượng văn hóa, du lịch và đời sống của người dân.

Sen Đồng Tháp gồm hạt, hoa, củ và lá, trong đó hạt sen nổi bật với kích thước lớn và chất lượng đặc trưng. Hàm lượng tinh bột, kali, canxi hòa tan trong hạt cùng các chỉ tiêu chất lượng của củ và lá sen là những yếu tố góp phần tạo nên danh tiếng của sản phẩm.

Theo hồ sơ chỉ dẫn địa lý, chất lượng đặc trưng của sen Đồng Tháp được tạo nên từ điều kiện tự nhiên và kinh nghiệm canh tác của người dân. Khí hậu ôn hòa, đất giàu dinh dưỡng giúp cây sen sinh trưởng tốt và hình thành chất lượng riêng. Cùng với đó, việc thay giống sau mỗi vụ, bón vôi cải tạo đất và thu hoạch đúng thời điểm theo nhật ký canh tác góp phần duy trì chất lượng ổn định của sản phẩm.

Những yếu tố đó đã tạo nên danh tiếng của sen Đồng Tháp và là nền tảng để sản phẩm được bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Theo các chuyên gia, chỉ dẫn địa lý không chỉ bảo vệ danh tiếng sản phẩm mà còn giúp kiểm soát chất lượng, ngăn chặn hàng giả và nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường.

Sau một năm được bảo hộ, ngành hàng sen Đồng Tháp chuyển trọng tâm sang khai thác hiệu quả giá trị của chỉ dẫn địa lý và các tài sản sở hữu trí tuệ. Cùng với Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi và các chính sách hỗ trợ của Nhà nước, các HTX có thêm điều kiện để đăng ký, quản lý, khai thác và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ, qua đó nâng cao giá trị ngành hàng.

Bên cạnh chỉ dẫn địa lý, các HTX còn được hỗ trợ đăng ký nhãn hiệu, nhãn hiệu tập thể, sáng chế, kiểu dáng công nghiệp và bảo hộ giống cây trồng. Công tác tuyên truyền cũng giúp HTX hiểu, khai thác và bảo vệ hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ.

Theo các chuyên gia, nhiều HTX vẫn xem đăng ký bảo hộ là thủ tục hành chính thay vì nền tảng xây dựng thương hiệu. Với sen Đồng Tháp, chỉ dẫn địa lý chỉ phát huy giá trị khi gắn với vùng nguyên liệu đạt chuẩn, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát chất lượng chặt chẽ. Vì vậy, HTX phải giữ vai trò trung tâm trong tổ chức sản xuất và quản lý chất lượng sản phẩm.

Giữ thương hiệu từ chất lượng giống

Trong khi thị trường tiêu thụ khá ổn định, điều khiến ngành hàng sen Đồng Tháp trăn trở hiện nay lại nằm ở khâu sản xuất. Chất lượng giống đang trở thành “điểm nghẽn” lớn nhất. Bởi lẽ, nếu cây sen suy giảm ngay từ nguồn giống thì rất khó duy trì chất lượng sản phẩm tương xứng với danh tiếng của chỉ dẫn địa lý.

Để giải quyết bài toán này, các HTX đang tìm đến công nghệ cao trong sản xuất giống. Ông Ngô Hùng Vũ, Phó giám đốc HTX Nông nghiệp Công nghệ cao Kim Phát (xã An Thạnh Thủy, tỉnh Đồng Tháp), cho biết HTX đã thành công trong nhân giống bằng công nghệ nuôi cấy mô đối với dứa MD2 và chuối.

“Trước đây, vùng dứa Tân Phước từng gặp khó khăn do bệnh thối nõn. Khi chuyển sang giống sạch bệnh từ phòng thí nghiệm, năng suất tăng, chi phí phân thuốc giảm và giá trị xuất khẩu được cải thiện”, ông Vũ chia sẻ.

Từ thực tế khảo sát tại nhiều vùng trồng sen, HTX nhận thấy cây sen hiện cũng đang đối mặt với hiện tượng thoái hóa giống và dịch bệnh. Vì vậy, HTX Kim Phát phối hợp với Hội ngành hàng Sen Đồng Tháp triển khai mô hình trình diễn giống sen nuôi cấy mô. Dự kiến trong năm 2026 sẽ có khoảng 5-6ha sen nuôi cấy mô được trồng thí điểm tại những vùng bị dịch bệnh nặng nhất.

Theo ông Vũ, mục tiêu không chỉ là đánh giá hiệu quả của giống sạch bệnh mà còn giúp nông dân trực tiếp quan sát sự khác biệt giữa phương pháp sản xuất ứng dụng công nghệ cao với tập quán truyền thống.

Nếu thành công, mô hình sẽ mở đầu cho lộ trình chuẩn hóa nguồn giống trên diện rộng, tạo nền tảng để duy trì chất lượng ổn định cho vùng nguyên liệu mang chỉ dẫn địa lý.

Có thể nói, đây cũng là một cách khai thác tài sản trí tuệ từ gốc. Bởi chỉ dẫn địa lý chỉ giữ được giá trị khi chất lượng sản phẩm luôn đồng đều và đáp ứng các tiêu chí đã được bảo hộ.

Sở hữu trí tuệ mở đường cho kinh tế sen

Theo ông Lê Chí Thiện, Phó giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Đồng Tháp, nâng cao chất lượng sản xuất là yêu cầu cấp thiết của ngành hàng sen. Cùng với đó, cần khai thác hiệu quả chỉ dẫn địa lý “Đồng Tháp” để nâng sức cạnh tranh cho sản phẩm.

Sản phẩm chế biến từ lá sen của HTX giúp đa dạng hóa ngành hàng, góp phần nâng cao giá trị và phát huy lợi thế sở hữu trí tuệ của sen Đồng Tháp.

Quan trọng hơn, ngành hàng sen cần chuyển từ sản xuất nông nghiệp sang kinh tế nông nghiệp và phát triển hệ sinh thái kinh tế sen. Chỉ dẫn địa lý cần được khai thác trên toàn chuỗi giá trị. Từ chế biến sâu, thương mại điện tử, truy xuất nguồn gốc đến chuyển đổi số và liên kết giữa nông dân, HTX với doanh nghiệp.

Bên cạnh việc phát triển chuỗi giá trị, cần đẩy mạnh ứng dụng khoa học - công nghệ trong sản xuất giống, canh tác và chế biến. Qua đó, nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng tốt hơn yêu cầu của thị trường.

Các chuyên gia cho rằng khi người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc và tính minh bạch của nông sản, tài sản trí tuệ trở thành lợi thế cạnh tranh ngày càng quan trọng.

Với khu vực kinh tế tập thể, cần thường xuyên tuyên truyền Luật Sở hữu trí tuệ sửa đổi và các văn bản hướng dẫn. Nhờ thế, giúp HTX hiểu, vận dụng hiệu quả các quy định về nhãn hiệu, chỉ dẫn địa lý, sáng chế, giống cây trồng và các quyền sở hữu trí tuệ khác.

Đồng thời, cần phổ biến các chính sách hỗ trợ của Nhà nước về đăng ký, khai thác, phát triển và bảo vệ tài sản trí tuệ. Đây là động lực để HTX đầu tư xây dựng thương hiệu, nâng giá trị sản phẩm và phát triển chuỗi liên kết bền vững.

Câu chuyện sen Đồng Tháp cho thấy, sở hữu trí tuệ không phải là đích đến cuối cùng của quá trình xây dựng thương hiệu. Đây là nền tảng mở ra giai đoạn phát triển mới cho ngành hàng.

Khi được quản lý chặt chẽ, chỉ dẫn địa lý sẽ trở thành nền tảng nâng cao giá trị cây sen. Sự kết hợp giữa chất lượng sản phẩm, khoa học công nghệ và vai trò của HTX sẽ mở rộng hệ sinh thái kinh tế nông nghiệp Đồng Tháp. Trước sức ép cạnh tranh gia tăng, khai thác hiệu quả sở hữu trí tuệ là hướng đi quan trọng để nông sản Việt nâng giá trị và phát triển bền vững.

Thanh Bá