'Sát thủ ẩn mình' tại Hormuz

Theo Tạp chí The National Interest, Iran sở hữu khoảng hơn 20 tàu ngầm diesel-điện nhỏ lớp Ghadir. Chúng nhỏ hơn nhiều so với tàu ngầm thông thường: Dài 29m, rộng chưa đến 3m, lượng choán nước tối đa 150 tấn, được vận hành bởi thủy thủ đoàn chỉ 7 người. Những tàu ngầm này có thể đạt tốc độ tối đa khoảng 10 hải lý/giờ khi nổi và 8 hải lý/giờ khi lặn. Trang bị vũ khí gồm hai ống phóng ngư lôi cỡ 533mm, phù hợp cho tác chiến trong phạm vi gần.

Tàu ngầm lớp Ghadir của Iran. Ảnh: The Telegraph

Với kích thước nhỏ, tàu ngầm lớp Ghadir của Iran dễ bị cho là hạn chế về năng lực tác chiến. Mỗi chiếc chỉ mang được số lượng hạn chế ngư lôi hoặc vũ khí đi kèm và có thời gian hoạt động liên tục từ 7 đến 10 ngày. Do không được trang bị hệ thống động cơ đẩy không phụ thuộc vào không khí bên ngoài (AIP), tàu cần phải nổi lên mặt nước để sạc pin, qua đó làm tăng nguy cơ bị phát hiện.

Tuy vậy, giới phân tích cho rằng việc đánh giá thấp dòng tàu ngầm này có thể là thiếu thận trọng. Trong điều kiện tác chiến phù hợp, tàu ngầm lớp Ghadir có thể “ẩn mình” dưới đáy biển trong thời gian dài, tắt phần lớn hệ thống để tránh bị phát hiện bởi sóng âm và chờ cơ hội phục kích các mục tiêu. Những chiếc tàu ngầm nhỏ bé này rất phù hợp với các hoạt động ở eo biển Hormuz, nơi vùng nước nông và giao thông hàng hải dày đặc.

Việc triển khai hiệu quả các tàu ngầm tại Hormuz gặp không ít thách thức do đặc điểm địa lý của khu vực. Eo biển Hormuz có độ sâu tối đa chỉ khoảng 100m, trong khi vùng Vịnh Ba Tư cũng không sâu hơn đáng kể, điều này khiến những chiếc tàu ngầm cỡ lớn khó ẩn mình, nhưng đây lại là môi trường lý tưởng cho tàu ngầm nhỏ hoạt động. Trang Warrior Maven cho biết, những tàu ngầm mi ni này chủ yếu được dùng cho việc rải thủy lôi, trinh sát và các hoạt động đặc biệt ở vùng biển ven bờ. Chúng có khả năng gây ra mối đe dọa lớn hơn ở eo biển Hormuz so với các tàu ngầm tấn công hoạt động ở vùng biển sâu.

Dù không thể so sánh về quy mô và hỏa lực với các tàu chiến của Hải quân Mỹ, các tàu ngầm này vẫn có khả năng gây thiệt hại đáng kể trong các tình huống phục kích hoặc tác chiến bất ngờ. Trong một bài viết trên The Telegraph, ông Tom Sharpe, cựu sĩ quan Hải quân Hoàng gia Anh, cho rằng các tàu ngầm loại này thường phối hợp tác chiến chặt chẽ với nhau. Những vũ khí được trang bị trên tàu như ngư lôi hạng nặng Valfajr có khả năng gây thiệt hại nghiêm trọng cho tàu nổi nếu đánh trúng mục tiêu. Ông Sharpe cũng nhận định mối đe dọa từ tàu ngầm nhỏ có thể đáng chú ý hơn so với một số phương tiện khác như máy bay không người lái, tên lửa hay tàu tấn công nhanh trong một số kịch bản tác chiến ven biển.

Ngoài ngư lôi, các tàu ngầm lớp Ghadir cũng có khả năng rải thủy lôi, với số lượng ước tính từ 4 đến 8 quả mỗi nhiệm vụ. Điều này làm tăng tính linh hoạt trong vai trò phong tỏa hoặc gây rủi ro cho hoạt động hàng hải khu vực. Một số báo cáo khác cho rằng, các biến thể nâng cấp của tàu ngầm lớp Ghadir có thể được trang bị khả năng phóng tên lửa hành trình từ dưới nước. Do đó, chúng có thể là mối nguy hiểm thực sự không chỉ ở eo biển Hormuz.

Tàu ngầm lớp Ghadir thường được xem là một phần trong chiến lược tác chiến bất đối xứng của Iran trên biển. Theo Tư lệnh Hải quân Iran, Chuẩn đô đốc Shahram Irani, các tàu ngầm hạng nhẹ do Iran chế tạo đang được mở rộng triển khai ở eo biển Hormuz, để đối phó với các mối đe dọa đang phát triển, củng cố lập trường chiến tranh bất đối xứng của Tehran trên khắp vùng Vịnh Ba Tư.

Thường được gọi là “những chú cá heo của Vịnh Ba Tư”, tàu ngầm lớp Ghadir là một thành tố quan trọng góp phần củng cố năng lực răn đe trên biển của Iran. Trong môi trường đặc thù như eo biển Hormuz-nơi có không gian hẹp, giao thông dày đặc và điều kiện tác chiến phức tạp, những phương tiện nhỏ, khó phát hiện này có thể tạo ra thách thức nhất định cho các lực lượng hải quân hoạt động tại khu vực.

Trong một cuộc xung đột mà cán cân sức mạnh quân sự không đồng đều, việc chuyển dịch từ đối đầu trực diện sang chiến tranh tiêu hao có thể giúp Iran định hình lại cuộc chơi thông qua năng lực duy trì và sức bền hệ thống trước Mỹ-Israel. Những chiếc tàu ngầm "bé hạt tiêu" với chi phí chế tạo chỉ khoảng 20 triệu USD sẽ là vũ khí đắc lực giúp Iran kiểm soát cán cân chi phí trên chiến trường cũng như khẳng định vai trò "người gác cổng" tại eo biển chiến lược Hormuz.

NGỌC HÂN