Sam Altman vạch lối phát triển AI cho Ấn Độ và châu Á

Sam Altman lạc quan với tương lai AI tại Ấn Độ

Trước thềm sự kiện bắt đầu từ ngày 16.2, Sam Altman, nhà đồng sáng lập kiêm Giám đốc điều hành của OpenAI, đã có những chia sẻ đầy tâm huyết trên tờ The Times of India. Không chỉ là những lời xã giao ngoại giao, Altman đã đưa ra một nhận định táo bạo: Ấn Độ đang nắm trong tay "đủ mọi nguyên liệu" để trở thành một nhà lãnh đạo AI toàn diện.

Hơn thế nữa, ông tin rằng quốc gia tỉ dân này có thể định hình lại cách thế giới tiếp cận AI một cách dân chủ trên quy mô lớn. Tầm nhìn của Altman không chỉ là câu chuyện riêng của Ấn Độ, mà còn gợi mở những bài học sâu sắc cho các quốc gia đang phát triển khác ở châu Á, trong đó có Việt Nam, về cách nắm bắt cơ hội trong kỷ nguyên số.

Thiên thời, địa lợi, nhân hòa: Tại sao lại là Ấn Độ?

Trong mắt của Sam Altman, Ấn Độ không chỉ là một thị trường tiêu thụ công nghệ khổng lồ mà đang chuyển mình thành một công xưởng sáng tạo của thế giới. Khái niệm "nhà lãnh đạo AI toàn diện" mà ông sử dụng hàm ý một năng lực tự chủ từ gốc đến ngọn: từ hạ tầng phần cứng, dữ liệu, nhân tài phát triển thuật toán cho đến khả năng ứng dụng thực tiễn. Altman chỉ ra ba yếu tố cốt lõi tạo nên sức mạnh nội tại của Ấn Độ: sự lạc quan to lớn của xã hội về những gì AI có thể làm cho đất nước, nguồn nhân lực công nghệ "cây nhà lá vườn" dồi dào và một chiến lược quốc gia bài bản để phổ cập công nghệ này.

Những nhận định của Altman hoàn toàn có cơ sở vững chắc từ những con số biết nói. Tính đến tháng 2.2026, Ấn Độ đã ghi nhận con số kỷ lục 100 triệu người dùng hoạt động hằng tuần trên ChatGPT, chỉ đứng sau Mỹ. Điều này cho thấy một sự khao khát tri thức và công nghệ khủng khiếp từ người dân nơi đây. Ấn Độ cũng là quốc gia có số lượng sinh viên sử dụng ChatGPT đông đảo nhất thế giới và đứng thứ tư toàn cầu về việc sử dụng Prism – công cụ miễn phí của OpenAI dành cho nghiên cứu và hợp tác khoa học. Những chỉ số này là minh chứng rõ nét cho một đà tăng trưởng không thể ngăn cản.

Khác với sự e dè hay lo ngại về việc AI cướp mất việc làm thường thấy ở các nước phương Tây, tâm thế tại Ấn Độ mang màu sắc của sự háo hức và hy vọng. Đối với một quốc gia đang nỗ lực giải quyết các bài toán hóc búa về đói nghèo, giáo dục và y tế cho 1,4 tỉ dân, AI được xem như chiếc đũa thần để tạo ra những bước nhảy vọt.

Altman nhìn thấy ở đây một "động lực rõ ràng", nơi công nghệ không chỉ là món đồ chơi của giới thượng lưu mà đang len lỏi vào giảng đường, phòng thí nghiệm và cả những ngôi làng xa xôi. Việc Ấn Độ đăng cai hội nghị thượng đỉnh lần này chính là lời khẳng định đanh thép rằng họ đã sẵn sàng bước ra ánh sáng, không còn là kẻ đi sau học hỏi mà là người đồng kiến tạo tương lai số của nhân loại.

Từ "vé vào cửa" đến "làm chủ cuộc chơi"

Tuy nhiên, sở hữu tiềm năng không đồng nghĩa với việc chiến thắng đã nằm trong tầm tay. Sam Altman, với tư cách là một người kiến tạo công nghệ, hiểu rất rõ khoảng cách mênh mông giữa việc "có công cụ" và "biết dùng công cụ". Ông đưa ra một phép ẩn dụ sâu sắc: "Quyền truy cập chỉ là tấm vé vào cửa; nếu không có nó, người dân và các tổ chức không thể tham gia đầy đủ vào kỷ nguyên AI". Nhưng có vé vào cửa chưa chắc đã thưởng thức được trọn vẹn buổi trình diễn. Thách thức lớn nhất đối với Ấn Độ, và cũng là bài toán chung cho các nước đang phát triển, là làm thế nào để chuyển hóa quyền truy cập thành sự chấp nhận và cuối cùng là quyền tự chủ.

Altman nhấn mạnh tầm quan trọng sống còn của việc cân bằng giữa quyền truy cập và khả năng ứng dụng. Ông cảnh báo rằng nếu sự tiếp cận và ứng dụng AI diễn ra không đồng đều, thì những lợi ích mà AI mang lại cũng sẽ trở nên bất bình đẳng. Đây là nguy cơ hiện hữu của sự phân hóa giàu nghèo kiểu mới – phân hóa kỹ thuật số.

Nhiều người có thể tải xuống ứng dụng, có thể hỏi ChatGPT vài câu vui vẻ, nhưng số người biết cách dùng nó để tối ưu hóa công việc, giải quyết vấn đề kinh doanh hay tạo ra giá trị kinh tế thực sự lại ít hơn rất nhiều. Nếu không cẩn trọng, AI có thể khoét sâu thêm hố ngăn cách giữa tầng lớp tinh hoa công nghệ và phần còn lại của xã hội.

Chính vì vậy, vai trò của Chính phủ và các chương trình như Sứ mệnh IndiaAI (IndiaAI Mission) trở nên tối quan trọng. Altman tin rằng Ấn Độ cần sử dụng AI như một đòn bẩy để thúc đẩy sự tiến bộ của con người trên diện rộng. Không chỉ gói gọn trong các công ty khởi nghiệp công nghệ hào nhoáng, AI cần phải đi vào đời sống thực tế: giúp người nông dân tối ưu hóa mùa màng, giúp bác sĩ chẩn đoán bệnh chính xác hơn tại các vùng nông thôn thiếu thốn y tế, và giúp bộ máy hành chính công vận hành trơn tru hơn.

OpenAI cam kết sẽ "chung tay xây dựng AI tại Ấn Độ, cùng với Ấn Độ và vì Ấn Độ". Điều này thể hiện qua việc họ cung cấp các công cụ miễn phí để xóa bỏ rào cản về thu nhập hay trình độ học vấn, đảm bảo rằng bất kỳ ai, dù ở tầng lớp nào, cũng có cơ hội được chạm tay vào công nghệ của tương lai.

Ba bước đi chiến lược để hiện thực hóa giấc mơ AI dân chủ

Để biến những tầm nhìn vĩ mô thành hiện thực, Sam Altman đã vạch ra một lộ trình cụ thể gồm ba bước đi thiết thực trong ngắn hạn. Đây không phải là những lý thuyết sáo rỗng mà là những hành động cụ thể có thể tạo ra sự khác biệt ngay lập tức. Ba trụ cột này bao gồm: xây dựng hạ tầng, tích hợp vào quy trình làm việc thực tế và nâng cao năng lực AI.

Đầu tiên và quan trọng nhất là câu chuyện về năng lực AI trên quy mô lớn. Altman không chỉ nói đến việc dạy mọi người viết code. Khái niệm "AI literacy" của ông rộng hơn nhiều. Đó là sự trôi chảy trong việc sử dụng AI cho các công việc tri thức và các tình huống thực tế đời sống. Học sinh, sinh viên và người lao động cần được trang bị không chỉ kỹ năng bấm nút mà còn cả sự tự tin vào khả năng làm chủ công nghệ của mình. Khi một người lao động không còn sợ AI thay thế mình mà tự tin dùng AI để làm việc nhanh hơn, hiệu quả hơn, đó là lúc "quyền truy cập" chuyển hóa thành "quyền tự chủ".

Thứ hai là việc xây dựng cơ sở hạ tầng ở cấp độ quốc gia. Những quốc gia chủ động xây dựng nền móng hạ tầng AI vững chắc – từ trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây cho đến các mô hình ngôn ngữ bản địa – sẽ có vị thế tốt hơn để định hình tương lai của công nghệ này. Altman tin rằng Ấn Độ hoàn toàn có khả năng xây dựng những nền móng đó để tối đa hóa lợi ích cho người dân mình, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng nước ngoài.

Cuối cùng là sự tích hợp AI vào quy trình làm việc thực tế. Đây là một điểm cực kỳ tinh tế trong tư duy của Altman. Ông cho rằng chúng ta không nên coi việc dùng AI là một "nhiệm vụ" hay một môn học tách biệt. Thay vào đó, hãy để AI len lỏi vào lớp học, phòng khám, doanh nghiệp nhỏ và các dịch vụ công cộng như một trợ lý vô hình.

Khi AI giúp một giáo viên soạn giáo án nhanh hơn, giúp một chủ tiệm tạp hóa quản lý kho hàng tốt hơn, hay giúp một nhân viên công vụ xử lý hồ sơ nhanh gọn hơn, thì lúc đó nó mới thực sự mang lại giá trị hữu hình. Mục tiêu là để AI gánh vác phần việc nặng nhọc, giúp con người tăng năng suất và mở rộng biên giới của những gì có thể làm được.

Bùi Tú