S-500 và bài toán đánh chặn mục tiêu ở độ cao rất lớn

Một trong những điểm khác biệt quan trọng của S-500 Prometheus là khả năng hướng tới các mục tiêu ở độ cao rất lớn.

Theo các tài liệu công khai, hệ thống được thiết kế để bổ sung cho S-400 và đảm nhiệm một phần nhiệm vụ phòng thủ tên lửa đạn đạo, với các đạn đánh chặn thuộc dòng 77N6.

Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế Mỹ (CSIS) cho biết S-500 được phát triển với khả năng sử dụng nhiều loại đạn khác nhau, trong đó dòng 77N6 được dành cho mục tiêu đạn đạo hoặc mục tiêu ở không gian gần.

Tại sao độ cao lại quan trọng? Khi mục tiêu bay càng cao, hệ thống phòng thủ có thể gặp những bài toán khác hoàn toàn so với việc đánh chặn máy bay ở tầng thấp.

Tên lửa đạn đạo có thể vươn lên độ cao rất lớn rồi lao xuống với tốc độ cao, khiến hệ thống phải phát hiện sớm, theo dõi chính xác và tính toán điểm đánh chặn trong thời gian rất ngắn.

S-500 được xây dựng xoay quanh bài toán đó. Hệ thống sử dụng nhiều loại radar cho các nhiệm vụ phát hiện và theo dõi khác nhau.

Theo CSIS, mạng radar của S-500 được cho là có khả năng phát hiện mục tiêu đạn đạo ở khoảng cách tới 2.000 km, dù đây là thông số được công bố trong các nguồn mở và chưa thể xem là năng lực đã được kiểm chứng độc lập.

Nga cũng đưa ra những con số tham vọng hơn. Một số nguồn Nga và tài liệu công khai đề cập khả năng đánh chặn mục tiêu ở độ cao khoảng 180-200 km.

Nếu được chứng minh trong điều kiện tác chiến, đây sẽ là năng lực nằm rất xa phạm vi của phòng không thông thường. Tuy nhiên, chính TASS thừa nhận rằng các đặc tính hiệu năng chính xác của S-500 chưa được Nga công bố chính thức.

Đây là điểm cần đặc biệt lưu ý. Độ cao "có thể đánh chặn" trên lý thuyết không đồng nghĩa hệ thống có thể bảo vệ một vùng rộng ở độ cao đó.

Khả năng thực tế còn phụ thuộc vào loại mục tiêu, quỹ đạo, tốc độ, khả năng cơ động, cảm biến cảnh báo sớm và loại đạn đánh chặn được sử dụng.

S-500 vì thế không nên được hiểu như một "lá chắn bao phủ toàn bộ không gian". Nó giống một lớp đánh chặn chuyên biệt, được đặt ở vị trí cao trong mạng lưới phòng thủ nhiều tầng.

Các hệ thống như S-400 vẫn đảm nhiệm phần lớn nhiệm vụ phòng không tầm xa, trong khi S-500 tập trung hơn vào những mục tiêu đặc biệt khó, nhất là tên lửa đạn đạo.

Điểm đáng chú ý nhất của S-500 nằm ở chính tham vọng đó: đưa phòng thủ tên lửa từ tầng khí quyển thông thường lên gần ranh giới giữa khí quyển và không gian.

Nhưng cho đến khi có thêm dữ liệu thử nghiệm độc lập, những con số về độ cao cực lớn vẫn nên được xem là khả năng được tuyên bố, thay vì năng lực đã được chứng minh đầy đủ.