Robotaxi đặt ra bài toán mới cho lao động Trung Quốc

Một robot hình người đang đi lại tại nhà máy AgiBot ở Thượng Hải, Trung Quốc vào năm 2025. Ảnh: Reuters.

Trên những con phố rợp bóng cây ở thành phố Vũ Hán (Trung Quốc), nơi ôtô chen chúc cùng xe máy và xe tải chở hàng, một ngày tháng 3, một sự cố liên quan loại phương tiện mới gần đây đã gây gián đoạn giao thông. Nhiều xe thuộc đội taxi không người lái bất ngờ dừng giữa đường.

Sự cố được xác định là do "lỗi hệ thống", khiến một số hành khách bị chậm hành trình.

Những chiếc robotaxi mang tên Apollo Go, vận hành bằng trí tuệ nhân tạo (AI), sau đó đã bị tạm ngừng hoạt động tại Vũ Hán trong nhiều tháng để phục vụ điều tra, theo Guardian.

Sự cố này vô tình giúp hoạt động của taxi truyền thống của tài xế taxi 45 tuổi Yao Xinnong phục hồi trong thời gian ngắn. Thu nhập của ông, vốn đã giảm khoảng 40% kể từ khi Apollo Go được đưa vào hoạt động năm 2022, tăng trở lại khi hành khách quay về sử dụng taxi truyền thống.

"Tôi thực sự không thích chúng", Yao nói về những chiếc taxi không người lái do công ty công nghệ Baidu vận hành. "Tác động của chúng rất lớn".

Robotaxi tự lái của Baidu trên đường phố Vũ Hán năm 2024. Ảnh: Bloomberg.

Ảnh hưởng

Trung Quốc đang thúc đẩy triển khai AI với quy mô chưa từng thấy. Hiện nay, dòng vốn khổng lồ đang đổ vào các doanh nghiệp AI, khiến cuộc cạnh tranh trong nước ngày càng trở nên gay gắt. Hãng thông tấn nhà nước Tân Hoa Xã cho biết Trung Quốc hiện có hơn 6.000 “công ty AI”.

Dù vậy, công nghệ này được ứng dụng với tốc độ chóng mặt trong khi thị trường việc làm đang chứng kiến nhiều thay đổi.

Trung Quốc đang chứng kiến hàng chục triệu lao động rời bỏ các công việc chính thức để chuyển sang nền kinh tế việc làm tự do (gig economy).

Theo một viện nghiên cứu, số người làm việc theo hình thức linh hoạt sẽ tăng lên 320 triệu người trong năm nay, gấp đôi so với 160 triệu người vào năm 2019. Con số này tương đương khoảng 44% lực lượng lao động của Trung Quốc.

Các tài xế taxi là một phần trong lực lượng lao động khổng lồ này. Trên khắp Trung Quốc, khi những ngành từng là trụ cột như bất động sản và giáo dục gặp khó khăn, nhiều người đã chuyển sang chạy xe công nghệ để kiếm sống.

Nhưng giờ đây, việc triển khai robotaxi lại đang đe dọa nguồn thu nhập ấy.

Một chiếc xe tự lái của Apollo Go nhường đường cho xe khác đang quay đầu ở Vũ Hán, Trung Quốc, vào năm 2024. Ảnh: Reuters.

Những trường hợp nhân viên văn phòng bị AI thay thế cũng làm dấy lên cuộc tranh luận về việc liệu người lao động nên tận dụng AI hay phải cạnh tranh với chính công nghệ này.

Gần đây, tòa án Trung Quốc đã yêu cầu một số doanh nghiệp bồi thường cho các nhân viên văn phòng bị sa thải để nhường chỗ cho AI. Tuy nhiên, nhiều người lao động lo ngại việc AI được ứng dụng ngày càng rộng rãi sẽ khiến họ khó có cơ hội được tuyển dụng ngay từ đầu.

Tian Zemin, một nhà quay phim làm việc tại Bắc Kinh, đã gắn bó với ngành điện ảnh gần 20 năm. Nhưng hiện nay anh đang thất nghiệp.

"Tôi từng nghĩ sẽ dành cả cuộc đời cho ngành này. Nhưng sự xuất hiện của AI lần đầu tiên khiến tôi cảm thấy cú sốc lớn như vậy", Tian chia sẻ.

Tian cho biết anh thực sự kinh ngạc trước tốc độ phát triển của AI. Năm ngoái, AI chỉ tạo ra những nhân vật ảo trông kỳ quặc và khá vụng về. Còn bây giờ, nó có thể tạo ra những bản sao kỹ thuật số chân thực với khả năng diễn xuất đủ để đảm nhận một bộ phim dài.

Thay đổi

Một bài xã luận trên tờ Workers' Daily nhận định quyền việc làm của người lao động đang "đối mặt với những thách thức mới" trong thời đại AI. Bài viết cảnh báo về "sự va chạm giữa quy định lao động truyền thống với tốc độ phát triển không ngừng của công nghệ AI".

Trong bối cảnh đó, chính phủ Trung Quốc cam kết sẽ "giải quyết toàn diện tác động của những thay đổi trong môi trường bên ngoài và sự phát triển của các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo đối với việc làm".

Selina Xu, chuyên gia phân tích công nghệ Trung Quốc, cho rằng lập trường của Bắc Kinh có "sự thay đổi rất rõ rệt".

Theo bà, sau thành công của mô hình AI nội địa DeepSeek vào năm 2025, Trung Quốc đã "rất tích cực thúc đẩy phát triển AI".

"Nhưng năm nay, nếu nhìn vào những hướng dẫn chính sách mới được ban hành, có thể thấy trọng tâm đã chuyển nhiều hơn sang việc sử dụng AI để tạo việc làm và theo đuổi cách tiếp cận lấy con người làm trung tâm", Xu nói.

Bắc Kinh cũng có thể yêu cầu doanh nghiệp tuân thủ các chỉ tiêu tuyển dụng nhằm hạn chế tình trạng mất việc, theo Xu.

Trong khi đó, Cheng Wanhui, một quan chức tại khu công nghệ cao Trung Zhongguancun, cho biết chính quyền đang "theo dõi sát sao những vấn đề xã hội cũng như rủi ro đạo đức mà AI có thể mang lại".

"Điều quan trọng là mọi người phải thay đổi tư duy, coi AI là một công cụ và học cách sử dụng nó trong công việc tương lai", Cheng nói.

Theo People's Daily online, một số chuyên gia cho rằng những lo ngại về việc công nghệ thay thế người lao động không phải là điều mới mẻ. Mỗi bước tiến công nghệ lớn, từ động cơ hơi nước đến cơ giới hóa, đều gây ra nỗi lo tương tự.

"Ngay cả khi một số vai trò truyền thống đang dần biến mất, AI vẫn nâng cao năng suất và mở ra không gian cho các ngành công nghiệp mới, tạo ra cơ hội mới và định hình lại việc làm trong tương lai", Wu Jie, nhà phân tích của cơ quan nghiên cứu DRCnet, cho biết.

Lái xe tự động là ví dụ điển hình đáng chú ý. Thay vì chỉ đơn thuần thay thế tài xế, các công ty đang tạo ra những vị trí kết hợp kinh nghiệm vận hành với kỹ năng kỹ thuật số.

Những công ty cung cấp dịch vụ taxi tự lái được cho đang tuyển dụng giám sát an toàn mặt đất, người kiểm tra xe và kỹ sư thuật toán điều phối. Nhiều vị trí ưu tiên những người từng lái taxi hoặc xe buýt, phản ánh xu hướng đào tạo lại thay vì loại bỏ người lao động truyền thống.

Minh An