Rạch Văn Thánh trước ngày 'thay áo mới'

Rạch Văn Thánh là một trong những tuyến rạch nội đô có vai trò quan trọng trong việc tiêu thoát nước tự nhiên cho khu vực phường Thạnh Mỹ Tây và các vùng lân cận. Tuy nhiên, qua nhiều năm, nhiều đoạn rạch bị lấn chiếm, lòng rạch thu hẹp, bùn lắng và rác thải sinh hoạt tích tụ khiến môi trường ô nhiễm nghiêm trọng.

Người dân đồng thuận với việc di dời

Trước đây, hàng trăm căn nhà san sát hai bên bờ rạch Văn Thánh được kết nối qua những con hẻm nhỏ với đường Ngô Tất Tố và Võ Duy Ninh. Mỗi khi mưa lớn kết hợp triều cường, khu vực này thường xuyên đối mặt với tình trạng ngập úng, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sinh hoạt và sức khỏe của người dân.

Rạch Văn Thánh dài gần 2 km, từ cầu Điện Biên Phủ đến ngã ba kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè, qua phường Thạnh Mỹ Tây.

Theo quy hoạch, rạch Văn Thánh sẽ được nạo vét, xây dựng hệ thống kè bê tông và hoàn thiện hạ tầng thoát nước. Dự án cũng đầu tư các tuyến đường ven rạch, đường song hành kết nối với đường Điện Biên Phủ, xây mới cầu Phú An, mở rộng đường Ngô Tất Tố và bố trí khoảng 4,2ha đất ven rạch để phát triển công viên, mảng xanh.

Với nhiều người dân, con rạch vừa là nơi mưu sinh, vừa là nỗi lo thường trực suốt hàng chục năm qua. Bà Nguyễn Thị Liễu cư ngụ đường Ngô Tất Tố (phường Thạnh Mỹ Tây, TP Hồ Chí Minh) cho biết, gia đình bà đã sinh sống ven rạch hơn 40 năm qua. Theo bà Liễu, chủ trương cải tạo và di dời nhà ở ven rạch Văn Thánh là cần thiết nên gia đình hoàn toàn chấp hành. Tuy nhiên, điều bà và nhiều hộ dân ở khu vực này quan tâm nhất là chính sách bồi thường, hỗ trợ phải hợp lý để người dân có điều kiện ổn định cuộc sống.

“Điều tôi mong muốn nhất lúc này là chính sách bồi thường thỏa đáng. Nếu tiền bồi thường không đủ thì cần có chính sách tái định cư phù hợp để người dân có nơi ở ổn định. Chúng tôi chỉ mong sau khi di dời vẫn có một mái nhà để an cư”, bà Liễu chia sẻ.

Hiện tại ngôi nhà bà Liễu cũng đã xuống cấp nghiêm trọng, thường xuyên hư hỏng, khiến gia đình luôn sống trong cảnh thấp thỏm. Vì vậy, bà Liễu mong đợi dự án sớm được triển khai để người dân được chuyển đến nơi ở an toàn hơn.

Hoàn cảnh gia đình bà Liễu cũng đang gặp nhiều khó khăn. Hai vợ chồng đều đã lớn tuổi, chồng bà hơn 70 tuổi, sức khỏe giảm sút nhưng vẫn phải mưu sinh bằng nghề bán hàng rong, thu nhập bấp bênh. “Cuộc sống của chúng tôi chỉ đủ trang trải qua ngày. Với hoàn cảnh hiện nay, nếu phải tự bỏ thêm tiền để mua nhà thì rất khó, chỉ mong Nhà nước có chính sách hỗ trợ để người dân nghèo như chúng tôi có nơi ở ổn định”, bà nói thêm.

Trong khi đó, bà Phan Trần Quỳnh Nga, sinh sống tại khu vực rạch Văn Thánh cũng hơn 32 năm, cho biết bà đã nắm thông tin về chủ trương di dời các hộ dân ven rạch. “Tôi hoàn toàn ủng hộ việc chỉnh trang vì rạch Văn Thánh hiện đang ô nhiễm rất nặng; hẻm nhỏ, chật chội, người dân ở đây đều cũng mong thành phố sạch đẹp hơn”, bà Nga chia sẻ.

Dòng nước đen đặc, rác nổi lềnh bềnh cùng mùi hôi bốc lên nồng nặc giữa trưa nắng ở rạch Văn Thánh.

Tuy nhiên, điều khiến gia đình bà và nhiều hộ dân ở khu vực này băn khoăn là nơi ở sau khi di dời cũng như các chính sách hỗ trợ cụ thể. “Người dân muốn biết sẽ được bố trí tái định cư ở đâu, nhận tiền bồi thường hay được hỗ trợ căn hộ, mức bồi thường có đủ để ổn định cuộc sống hay không. Điều quan trọng nhất là sau khi di dời, người dân sẽ sống ở đâu và cuộc sống sẽ như thế nào”, bà Nga nói.

Theo bà Nga, phần lớn cư dân trong khu vực rạch Văn Thánh đều là lao động phổ thông. Nếu chuyển đến chung cư, nhiều người cũng lo ngại về chi phí quản lý, sinh hoạt hằng tháng. Bên cạnh đó, nếu nơi tái định cư ở quá xa trung tâm, việc đi làm sẽ phát sinh thêm nhiều chi phí và ảnh hưởng đến cuộc sống.

“Người dân đều mong thành phố phát triển văn minh, hiện đại, nhưng cùng với đó, chính quyền Thành phố cũng cần có chính sách phù hợp để người dân yên tâm di dời, không phải lo lắng sẽ đi đâu, ở đâu và làm sao để tiếp tục ổn định cuộc sống”, bà Nga bày tỏ.

Đẩy nhanh tiến độ dự án

Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng hạ tầng đô thị TP Hồ Chí Minh, công trình cải tạo rạch Văn Thánh có tổng mức đầu tư khoảng 8.555 tỷ đồng từ nguồn vốn ngân sách, thực hiện trong giai đoạn 2025 - 2030. Trong đó, dự án xây dựng có tổng mức đầu tư hơn 1.743 tỷ đồng còn bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng hơn 6.812 tỷ đồng.

Hai bên rạch chủ yếu là những dãy nhà tạm bợ, nhiều căn cơi nới, lấn ra mặt nước bằng nhiều cọc bê tông để tăng diện tích.

Hàng trăm căn nhà tạm bợ với những mái tôn cũ kỹ, gỉ sét bám sát mép con rạch.

Hiện chủ đầu tư đang lập hồ sơ thiết kế bản vẽ thi công và dự kiến hoàn tất phê duyệt trong tháng 7/2026. Theo kế hoạch, dự án sẽ được triển khai theo hình thức cuốn chiếu, phù hợp với tiến độ giải phóng mặt bằng. Gói thầu xây lắp đầu tiên dự kiến khởi công vào tháng 10/2026, sau đó tiếp tục triển khai hai gói thầu còn lại.

Theo chủ đầu tư, sau khi hoàn thành, công trình sẽ góp phần cải thiện môi trường, tăng khả năng tiêu thoát nước, chống ngập, đồng thời xây dựng hệ thống giao thông, công viên và mảng xanh dọc tuyến rạch, tạo diện mạo đô thị khang trang hơn cho khu vực.

Do dự án ảnh hưởng đến hơn 1.000 hộ dân nên công tác hỗ trợ ổn định đời sống sau di dời được chính quyền địa phương xác định là nhiệm vụ trọng tâm. Bà Nguyễn Thị Châu Thi, Phó Chủ tịch UBND phường Thạnh Mỹ Tây cho biết: Phường đã ban hành kế hoạch hỗ trợ người dân sau di dời và thành lập tổ công tác chuyên trách với sự tham gia của nhiều đơn vị như Công an phường, Ủy ban MTTQ Việt Nam phường, các phòng chuyên môn, đoàn thể và ban điều hành khu phố.

Theo kế hoạch, cán bộ sẽ được phân công phụ trách từng hộ dân để hướng dẫn thực hiện các thủ tục về đăng ký cư trú, chuyển trường cho học sinh, bảo hiểm y tế, tiếp cận chính sách vay vốn, đào tạo nghề và giới thiệu việc làm cho đến khi người dân ổn định cuộc sống. Phường cũng thiết lập đầu mối tiếp nhận và giải quyết kiến nghị liên quan đến giá bồi thường, điều kiện tái định cư, chính sách hỗ trợ, các vấn đề pháp lý về nhà đất cũng như những khó khăn về việc làm và sinh kế sau khi di dời.

Bên cạnh đó, phường cũng sẽ khảo sát nhu cầu việc làm, học nghề, vay vốn của từng hộ dân để kết nối với Trung tâm Dịch vụ việc làm, doanh nghiệp và các cơ sở sản xuất, kinh doanh nhằm hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp phù hợp.

Rạch Văn Thánh dài hơn 2 km, trong đó tuyến rạch chính dài 1.965m (từ đường Võ Oanh đến kênh Nhiêu Lộc - Thị Nghè) và tuyến rạch nhánh dài 275m sẽ được cải tạo, chỉnh trang nhằm cải thiện bộ mặt đô thị khu vực trung tâm thành phố.

“Đối với các hộ có người cao tuổi, người khuyết tật, trẻ em hoặc hoàn cảnh đặc biệt khó khăn, chính quyền sẽ ưu tiên hỗ trợ vận chuyển, nhu yếu phẩm, sửa chữa nơi ở mới, học bổng cho học sinh và các chính sách an sinh cần thiết.

Ngoài ra, UBND phường sẽ phối hợp với Ngân hàng Chính sách xã hội cùng các tổ chức tín dụng để hỗ trợ người dân tiếp cận nguồn vốn ưu đãi, đăng ký hộ kinh doanh, tìm kiếm địa điểm kinh doanh phù hợp và chuyển đổi sinh kế sau khi di dời.

Việc công khai tiến độ hỗ trợ và kết quả giải quyết kiến nghị của người dân cũng sẽ được thực hiện định kỳ nhằm bảo đảm tính minh bạch và tạo sự đồng thuận trong quá trình triển khai dự án”, bà Châu Thi khẳng định.

Bài, ảnh: An Hiếu/Báo Tin tức và Dân tộc